Ρόζυ Μονάκη
Είδος προς εξαφάνιση οι ιστορικοί ανεξάρτητοι κινηματογράφοι στο κέντρο της Αθήνας. Δεν χωράνε στο αστικό σχέδιο «εξευγενισμού» και τουριστικής αξιοποίησης του κέντρου.
Ας αφηγηθούμε μια μικρή ιστορία αντίστασης μέσα στο κέντρο της Αθήνας. Πρόσφατα τρεις ιστορικοί κινηματογράφοι, το «Ιντεάλ», το «Άστορ» και το «Αελλώ», κινδύνεψαν με κλείσιμο. Με κριτήρια το κέρδος, την επιχειρηματικότητα και την «ανάπτυξη», ο ΕΦΚΑ, με γρήγορες διαδικασίες, παραχώρησε τα ιστορικά αυτά κτίρια σε μεγαλο επενδυτές, χωρίς καμιά δέσμευση διατήρησης των κινηματογράφων ως χώρων ιστορίας και πολιτισμού της πόλης. Οι άνθρωποι του πολιτισμού αντιστάθηκαν σθεναρά σε αυτήν την απόφαση, γνωρίζοντας πως τα μικρά αυτά σινεμά αποτελούν δομές αντίστασης στις μεγάλες αλυσίδες κινηματογράφων των μεγάλων παραγωγών, σημεία καλλιτεχνικού διαλόγου και τις μόνες δομές φιλοξενίας ανεξάρτητων κινηματογραφικών δημιουργιών — μακριά από τη βαριά βιομηχανία του θεάματος. Είτε αυθόρμητα είτε μέσα από συλλογικούς φορείς, οι καλλιτέχνες διεκδίκησαν οι χώροι αυτοί να παραμείνουν ανοιχτοί ως χώροι προβολής της ανεξάρτητης καλλιτεχνικής δημιουργίας, μακριά από τα πρότυπα και τις εντολές της αγοράς και των ιδεολογικών μηχανισμών του συστήματος. Έτσι κατάφεραν, έστω και προσωρινά, να υλοποιηθεί το αίτημα της κήρυξης των κτιρίων διατηρητέων και ως προς τη χρήση.
Η μικρή αυτή ιστορία αγώνα συμπυκνώνει όλη τη συζήτηση γύρω από το στρατηγικό σχέδιο των αστικών πολιτικών για τη μετατροπή του κέντρου της Αθήνας σε πεδίο παραγωγής και αναπαραγωγής της κερδοφορίας του κεφαλαίου. Η πλήρης αξιοποίηση των κτιρίων αυτών εντάσσεται στο γενικότερο σχέδιο ανάπλασης του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Έτσι, περνάμε στη μεγαλύτερη εικόνα, αυτή του κέντρου της πόλης. Χαρακτηριστικό έμβλημα αυτής της εικόνας αυτή την εορταστική περίοδο, είναι το ύψους 21 μέτρων δέντρο που ήρθε από το Καρπενήσι στην πλατεία Συντάγματος (το οποίο φρουρείται ευλαβικά από ένστολους), το πλήθος πολύχρωμων λαμπιονιών στις κεντρικές οδικές αρτηρίες και μια σειρά ακόμα –αμφιβόλου αισθητικής– διακοσμητικές παρεμβάσεις. Παράλληλα, ενώ τα έργα στην Πανεπιστημίου και ο Μεγάλος Περίπατος βρίσκονται σε εξέλιξη, με μία τεράστια τρύπα στον δρόμο εδώ και χρόνια, οι γειτονιές λίγο έξω από το κέντρο είναι αφημένες στο έλεος των σκουπιδιών και το ήδη λιγοστό πράσινο ελαχιστοποιείται κι άλλο. Ένας σταθμός του μετρό θέλει να καταλάβει μια ιστορική πλατεία «για το καλό των κατοίκων», ενώ κεντρικά πάρκα και λόφοι, ανάσες ζωής στον πολεοδομικό ιστό της ασφυκτικής ρυμοτομίας, κλείνουν και περιφρουρούνται από την αστυνομία.
Η εμπορευματική χρήση των κτιρίων αυτών εντάσσεται στο γενικότερο σχέδιο ανάπλασης του ιστορικού κέντρου
Όλα αυτά αποτελούν τη χωρική μετουσίωση της αντίληψης των αστικών πολιτικών για την εικόνα των πόλεων. Πόλεις-θεάματα και εμπορικά προϊόντα για την ανάπτυξη της βαριάς βιομηχανίας της χώρας, του τουρισμού. Πόλεις που απευθύνονται στους τουρίστες και αδιαφορούν για τους κατοίκους τους. Έτσι, δημιουργείται ο χώρος για νέες επενδύσεις – ευκαιρίες κερδοφορίας για το ιδιωτικό κεφάλαιο. Η μονοδιάστατη αυτή αντίληψη του χώρου οδηγεί σταδιακά στην αποστείρωση των χρήσεων γης σε αυστηρά χρήσεις αναψυχής, σε αυξήσεις τιμών και ενοικίων, στην απομάκρυνση των κατοίκων προς άλλες περιοχές κ.λπ. Ταυτόχρονα, δημιουργείται μια πολύ συγκεκριμένη αστική, εθνική ταυτότητα και εμπειρία, αυτή των πεζόδρομων με τα καφενεδάκια, τις ελληνικές ταβέρνες και των μνημείων της αθάνατης κλασικής αρχαιότητας. προκύπτει, έτσι, μια Αθήνα μεγαλειώδης, που αποτελεί τον ιδανικό τουριστικό προορισμό, καθώς και μια βιομηχανία του Πολιτισμού που υποτάσσεται πλήρως στο σχεδιο αυτό. Ένα κέντρο εξευγενισμένο, που εκτοπίζει τους κατοίκους του για να υποδεχτεί πρόσκαιρους ταξιδιώτες.
Οι ανεξάρτητοι κινηματογράφοι, το θέατρο Εμπρός, η πλατεία Εξαρχείων, η Ομόνοια, τα πάρκα, οι κατειλημμένοι χώροι ως συλλογικές δομές αντίστασης και δημιουργίας αποτελούν εμπόδια στην παραπάνω εικόνα. Γιατί σε τέτοιους τόπους ελευθερίας διαδραματίζεται κάθε ιστορία διεκδίκησης όπως και η παραπάνω. Είναι τόποι διαμόρφωσης της υπέρτατης καλλιτεχνικής δημιουργίας, αυτής των όρων ζωής. Ο αστικός ιστός είναι πεδίο παρέμβασης και ιδεολογικής διαμάχης, τόπος σύγκρουσης και εξέγερσης. Μεταλλάσσει και μεταλλάσσεται διαρκώς, δημιουργεί τους όρους και αναδιαμορφώνεται από αυτούς. Οι κάτοικοι και εργαζόμενοι/ες αυτής της πόλης είναι οι μόνοι/ες που έχουν λόγο στην παραπάνω διαδικασία, καθώς αφορά τον τρόπο που επιθυμούν να υπάρχουν μέσα σε αυτήν. Σαν δημιουργοί ή σαν παθητικοί δέκτες;
