Γιώργος Μιχαηλίδης
Ο θάνατος του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τελευταίου ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, στα 91 του χρόνια, προκάλεσε κύμα συζητήσεων στη δημόσια σφαίρα, στην Ελλάδα και διεθνώς. Για μεγάλο τμήμα της κομμουνιστικής Αριστεράς, ο Γκορμπατσόφ υπήρξε προδότης και υποκινητής της διάλυσης της ΕΣΣΔ και συνολικά του «σοσιαλιστικού μπλοκ». Η ευρωκομμουνιστική και ρεφορμιστική Αριστερά, αντιθέτως, τον αποχαιρετά ως έναν ηγέτη που τόλμησε αλλά δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει τις αναγκαίες πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, που θα μετέτρεπαν τη Σοβιετική Ένωση σε ένα φιλελεύθερο (με την πολιτική έννοια) σοσιαλδημοκρατικό κράτος, ένα πρότυπο μείγμα, δηλαδή, οικονομίας της αγοράς και κρατικής κοινωνικής πολιτικής. Για την αστική ηγεσία των περισσότερων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του δυτικού κόσμου, ο Γκορμπατσόφ βοήθησε να ανακτηθεί η ανεξαρτησία των χωρών του ανατολικού μπλοκ και επέτρεψε την αναίμακτη διάλυση της ΕΣΣΔ, ενώ έτεινε το χέρι προς τη Δύση και φιλελευθεροποίησε το καθεστώς στο εσωτερικό, απελευθερώνοντας τους πολιτικούς του αντιπάλους και καταργώντας το μονοκομματικό σύστημα.
Ως εκ τούτου, αποχαιρετήθηκε ως ηγέτης-πρότυπο σε αντίθεση με τον σημερινό πρόεδρο της Ρωσίας. Όσον αφορά τον τελευταίο, ενδιαφέρον παρουσίασε η προσεκτική τήρηση απόστασης από τον αποθανόντα και την κληρονομιά του.
Δεν πρέπει να αρνούμαστε τον ρόλο των προσωπικοτήτων στα ιστορικά γεγονότα. Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, πρόσωπο-κλειδί σε μια νευραλγική θέση σε μία κρίσιμη εποχή, σίγουρα έπαιξε ιδιάζοντα ρόλο στη λήψη αποφάσεων και στην πορεία των γεγονότων. Επομένως, φέρει ατομική ευθύνη για τη διάλυση της ΕΣΣΔ, την καπιταλιστική ενοποίηση της Γερμανίας. Έβαλε την υπογραφή του στους τίτλους τέλους της σοσιαλιστικής προσπάθειας μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Ωστόσο, όσο σωστό είναι να υπογραμμίζεται ο ατομικός του ρόλος, τόσο λανθασμένη είναι η επικέντρωση στο πρόσωπό του.
Ο Γκορμπατσόφ, ένα αγροτόπαιδο από μια επαρχιακή πόλη, ανελίχθηκε στην κορυφή της πολιτικής πυραμίδας της ΕΣΣΔ, μέσα από μια πολύχρονη πορεία εντός του κόμματος. Υπό αυτή την έννοια, οι μετεξελίξεις του σοβιετικού καθεστώτος μαζί με την κρατική γραφειοκρατία και όχι μια προσωπική κρυφή ατζέντα του Γκορμπατσόφ είναι που οδήγησαν αργά και σταθερά στην καπιταλιστική παλινόρθωση. Μια ανακοπή αυτής της πορείας, το 1986, όταν εκλέχτηκε στην ηγεσία του ΚΚΣΕ ο Γκορμπατσόφ, θα απαιτούσε επαναστατικά γεγονότα, τα οποία όπως φάνηκε έλειπε το συλλογικό πολιτικό υποκείμενο που θα επιχειρούσε να τα μετατρέψει σε σχέδιο και πράξη. Εκεί αξίζει να εστιάσουμε.;
