Δημήτρης Τζιαντζής
▸Σε πρώτο πλάνο τα εγκλήματα πολέμου και η μάχη της προπαγάνδας. Πολεμοκάπηλες δηλώσεις από Μπάιντεν με την πυρηνική απειλή ψηλά στην ατζέντα, ενώ ο ρωσικός στρατός αναδιπλώνεται
Ενα από τα πιο γνωστά γνωμικά για τον πόλεμο είναι ότι στο τέλος νικάει αυτός που μπορεί να αντέξει και να μείνει «ζωντανός», έστω και μία ώρα παραπάνω από τον αντίπαλο. Με τη Ρωσία να είναι η μεγαλύτερη χώρα σε έκταση και με τους περισσότερους φυσικούς πόρους στον κόσμο και την Ουκρανία να έχει θεωρητικά δυνατότητα αέναου ανεφοδιασμού από τη Δύση, ο πόλεμος φθοράς θα μπορούσε να κρατήσει μήνες ακόμα και χρόνια. Οι συνέπειες μιας μακράς παράτασης αυτής της στρατιωτικά άνισης σύγκρουσης θα ήταν καταστροφικές, ωστόσο μερικές χώρες –όπως οι ΗΠΑ– μοιάζουν να εξετάζουν πώς θα βγουν κερδισμένες ακόμα και από την κλιμάκωση και επέκταση των συγκρούσεων. Από την κρίση των πυραύλων στην Κούβα
είχαν, άλλωστε, να ακουστούν τόσο εξόφθαλμα επιθετικές δηλώσεις προέδρου των ΗΠΑ σαν αυτές του Τζο Μπάιντεν από την Πολωνία, που απείλησε τη Ρωσία με πόλεμο αν ακουμπήσει κάποιος πύραυλος «έστω και μια σπιθαμή νατοϊκού εδάφους» και ζήτησε ανοιχτά αλλαγή καθεστώτος στο Κρεμλίνο, έστω και αν το μάζεψε στη συνέχεια. Ο Μπάιντεν πρόσθεσε πως μόνο «γρήγορα και τιμωρητικά» μέτρα κατά της Ρωσίας θα την σταματήσουν.
Καθώς μπαίνουμε στην 6η εβδομάδα των πολεμικών συγκρούσεων, όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν στο ότι έχει ήδη ξεκινήσει η νέα φάση του πολέμου, με τη Ρωσία να ανακοινώνει –και με τις πρώτες κινήσεις της να το επιβεβαιώνουν– ότι επικεντρώνεται στην εδραίωση της παρουσίας της σε ανατολικούς και νότιους τομείς της Ουκρανίας, με μείωση της στρατιωτικής της δραστηριότητας γύρω από το Κίεβο και το Τσερνίχιβ. Η λεγόμενη «αντεπίθεση» του ουκρανικού στρατού -με ενισχυμένο όπως φαίνεται κσι στις φωτογραφίες το ρόλο του Αζόφ- είναι ουσιαστικά αναδιάταξή του στις περιοχές που παραχωρούν οι ρωσικές δυνάμεις.
Μπορεί η ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων και η προσπάθεια κατάληψης μεγάλων πόλεων πέραν της Μαριούπολης να έχουν παγώσει, ωστόσο οι ρωσικοί βομβαρδισμοί και οι πυραυλικές επιθέσεις εναντίον ουκρανικών υποδομών συνεχίζονται με αμείωτη ένταση. Με τον πόλεμο της προπαγάνδας να μαίνεται εξίσου σκληρά με αυτόν που εκτυλίσσεται στο πεδίο των μαχών, είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί σε τι βαθμό η προσαρμογή της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» αποτελεί αναγκαστική αναδίπλωση,όπως ισχυρίζεται το δυτικό στρατόπεδο, ελιγμό για να παραπλανήσει τον αντίπαλο ή απλά μέρος του στρατηγικού σχεδίου, καθώς η εισβολή έχει ήδη πετύχει, σύμφωνα με τη Μόσχα, «τους δύο κύριους στόχους της». Γεγονός είναι ότι η Ρωσία δεν φαίνεται προετοιμασμένη για πολύμηνη παράταση της «επιχείρησης». Ο Πούτιν μόλις υπέγραψε διάταγμα για την εαρινή επιστράτευση. Έτσι 134.500 άτομα θα προστεθούν στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις με στρατιωτικούς αναλυτές να αμφισβητούν αν αυτό είναι αρκετό απέναντι στη δεύτερη μεγαλύτερη χώρα της Ευρώπης που έχει -σε αντίθεση με τη Ρωσία- κηρύξει γενική επιστράτευση. Η Ρωσία βρίσκεται σε δίλημμα καθώς ο σχεδιασμός για επιχειρήσεις πέρα από το Ντονμπάς ενδέχεται να απαιτεί να κηρύξει και επίσημα κατάσταση πολέμου. Αυτή θα ήταν μια πολυ επικίνδυνη κλιμάκωση της εισβολής με τεράστιες πολιτικές επιπτώσεις σε μια φάση που ήδη βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο με τις κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου στην Μπούτσα και την περιφέρεια του Κιέβου να κυριαρχούν στα διεθνή ΜΜΕ. Με το πολιτικό κλίμα να γίνεται ολοένα και πιο αρνητικό απέναντι στη Ρωσία, η Ουκρανία ενισχύει τις πιέσεις για απόκτηση πιο σύγχρονου πολεμικού εξοπλισμού και την παροχή πιο άμεσης βοήθειας από τις δυτικές χώρες.
Η Μόσχα ισχυρίζεται ότι το 93% του Λουγκάνσκ και το 54% του Ντόνετσκ ελέγχονται από τους αυτονομιστές. Η ουκρανική κυβέρνηση παραδέχτηκε ότι ο ρωσικός στρατός έχει ουσιαστικά καταστρέψει την αμυντική της βιομηχανία, ωστόσο χάρη και στο δυτικό εφοδιασμό η αντιαεροπορική άμυνα των Ουκρανών παραμένει μάχιμη.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι με τη σειρά του ισχυρίζεται πως η Μόσχα θέλει να οργανώσει δημοψήφισμα στην περιφέρεια της Χερσόνας για να σχηματιστεί «Λαϊκή Δημοκρατία» όπως αυτές στο Ντονμπάς, ενδεχομένως ως διαπραγματευτικό χαρτί στις συνομιλίες για τερματισμό των εχθροπραξιών. Η Μόσχα προχωρεί σε «κινήσεις καλής θέλησης», που κάποιοι ερμηνεύουν ως πιθανή προετοιμασία απεγκλωβισμού, όπως η προσωρινή εκεχειρία και το άνοιγμα «ανθρωπιστικών διαδρόμων», διευκολύνοντας την αποχώρηση κατοίκων από τη Μαριούπολη που βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.
Σε αυτό το αβέβαιο σκηνικό ,με όλες τις πλευρές να στέλνουν αντιφατικά μηνύματα, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας συνεχίζονται, με συνάντηση και στην Τουρκία. Το Κίεβο
εμφανίζεται διατεθειμένο να παραιτηθεί της φιλοδοξίας για ένταξη στο ΝΑΤΟ, με αντάλλαγμα παροχή εγγυήσεων για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας από δυνάμεις, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία.
Εμπλοκή ωστόσο παρουσιάζεται στο θέμα της φόρμουλας αναγνώρισης των ρωσικών κεκτημένων σε Κριμαία, Ντονμπάς και Ντόνετσκ, ενώ παραμένει ασαφές, αν θα αποδεχτεί η Μόσχα την είσοδο της Ουκρανίας στην ΕΕ σαν πλήρες μέλος ή με ειδικό καθεστώς.
Με τον πόλεμο σε πλήρη εξέλιξη, ήδη έχουν ξεκινήσει οι προετοιμασίες για το ταμείο ανασυγκρότησης, με την Ουκρανία να κάνει λόγο για περισσότερα από 510 δισ. ευρώ για την ανοικοδόμηση της χώρας, διεκδικώντας ενίσχυση από ΕΕ και ΗΠΑ και πολεμική αποζημίωση από τη Ρωσία. Πρόκειται για το μεγαλύτερο πακέτο οικονομικής ενίσχυσης σε χώρα μετά το Σχέδιο Μάρσαλ. Ο πόλεμος, άλλωστε, ήδη έχει αλλάξει τα πάντα στον γεωπολιτικό χάρτη, θέτοντας σε κίνηση εξελίξεις με χρονικό ορίζοντα πολύ πέρα από τις εχθροπραξίες στην Ουκρανία.
Ενεργειακό νπρα ντε φερ για τις πληρωμές σε ρούβλια
Συνέχεια των συγκρούσεων με άλλα μέσα είναι ο ενεργειακός πόλεμος που διεξάγεται μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Η Ρωσία εμφανίζεται –προσωρινά– να υποχωρεί από την απαίτηση που τρόμαξε ολόκληρη την ΕΕ, πως όποιος θέλει φυσικό αέριο πρέπει να πληρώνει στο εξής σε ρούβλια, με τη ρωσική Δούμα να προειδοποιεί ότι το ίδιο θα συμβεί και για πετρέλαιο, σιτηρά, μέταλλα, λιπάσματα, άνθρακα και ξυλεία. Στην εξίσωση μπαίνουν και οι καταγγελίες για εγκλήματα πολέμου από τη Ρωσία εναντίον πολιτών, με τις χώρες της ΕΕ να ετοιμάζονται να ψηφίσουν αυστηρότερες κυρώσεις ενώ ενισχύονται οι φωνές (στις οποίες πρωτοστατούν ΗΠΑ και Βίζενγκαρντ) για ολική διακοπή των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου.
Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε -πριν δημοσιοποιηθούν οι καταγγελίες για την πόλη Μπούτσα- ότι δεν θα ζητήσει άμεσα πληρωμές σε ρούβλια, υποσχόμενο σταδιακή μετάβαση και επισημαίνοντας ότι η Μόσχα θα επεξεργαστεί την ιδέα να διευρύνει τον κατάλογο των προϊόντων της που θα πωλούνται σε ρούβλια. Το θέμα φαίνεται ότι διευθετήθηκε προσωρινά μέσω της εναλλακτικής πρότασης που ανέλυσε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν στον Γερμανό καγκελάριο Όλαφ Σολτζ. Σύμφωνα με το συμβιβαστικό σχέδιο, οι πληρωμές θα συνεχίσουν να γίνονται σε ευρώ στην τράπεζα της Gazprom, που έχει εξαιρεθεί από τις κυρώσεις και η οποία θα αναλάβει στη συνέχεια τη μετατροπή των χρημάτων σε ρούβλια. Το ρωσικό σχέδιο ουσιαστικά αξιοποιεί την ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ για να διευκολύνει την ευρύτερη παράκαμψη των κυρώσεων μέσω της Gazprom Bank.
Οι ΗΠΑ, με τη σειρά τους, πιέζουν για πιο σκληρή στάση απέναντι στη Ρωσία. Ο Τζο Μπάιντεν ανακοίνωσε τη μεγαλύτερη αποδέσμευση αποθεμάτων πετρελαίου έκτακτης ανάγκης και κάλεσε τις εταιρείες πετρελαίου να αυξήσουν τις γεωτρήσεις για να μειωθούν οι τιμές της βενζίνης που έχουν εκτοξευθεί.
