Από τις 18/3 και για λίγες παραστάσεις ανεβαίνει στο θέατρο Αλκμήνη το Να γιατί πεθαίνω, σύντροφοι, βασισμένο στο απαγορευμένο στην ΕΣΣΔ έργο Ο Αυτόχειρας. Με αυτή την αφορμή μιλάμε με τον σκηνοθέτη Ηλία Κούτλα.
Συνέντευξη στον Δ. Τζιαντζή
▶ Ποιες είναι οι διαφορές της δικής σας παράστασης με αυτό το εμβληματικό θεατρικό έργο της σοβιετικής περιόδου;
Θα έλεγα ότι η παράσταση είναι μία ελεύθερη απόδοση του έργου Ο Αυτόχειρας του Νικολάι Ρομπέρτοβιτς Έρντμαν και επιθυμεί να ακολουθήσει κατά το δυνατόν τη μεγάλη καλλιτεχνική πνοή του όπως την αισθανόμαστε στο εδώ και τώρα. Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αυτής της πνοής είναι η υπέρβαση του ρεαλισμού. Πατώντας πάνω σ’ αυτή την υπέρβαση, προσθέσαμε στην παράσταση σκόρπιες εικόνες-θραύσματα από την ελληνική λαϊκή παράδοση, ιδωμένες υπό ένα παραμορφωτικό πρίσμα, ίσως επειδή αυτές οι εικόνες κατάφεραν να διεγείρουν με πιο άμεσο τρόπο τη φαντασία μας. Όσο για τη σάτιρα, νομίζω ότι δεν είναι αμιγώς πολιτική, ξεκινάει από το πολιτικό επίπεδο, περνάει στο κοινωνικό και καταλήγει στο υπαρξιακό. Αυτή η πολυεπίπεδη διαδρομή είναι και η πηγή της τεράστιας δύναμης του έργου.
▶ Με την εκδοχή της παράστασης με 11 ηθοποιούς ποια στοιχεία του έργου θέλατε να τονίσετε;
Αφαιρώντας διάφορους περιφερειακούς χαρακτήρες και επιμέρους στοιχεία της πλοκής και μετασχηματίζοντας κάποια άλλα τόσο για πρακτικούς όσο και για ουσιαστικούς λόγους, επιχειρούμε να εστιάσουμε σε δύο θέματα που βρίσκονται στον πυρήνα του έργου όπως τον αντιλαμβανόμαστε. Τη διαδρομή του ανθρώπου από την έπαρση στην αφύπνιση της συνείδησης και τη σχέση του ατόμου με το σύνολο. Προσπαθούμε ταυτόχρονα να μείνουμε πιστοί στον δυϊσμό που διατρέχει αριστοτεχνικά το έργο σε όλη την έκτασή του, σχεδόν κάθε κωμικό στοιχείο έχει μια βαθιά δραματική πλευρά και το ανάποδο.
▶ Η παράσταση αναφέρεται στην εκμετάλλευση, τη λογοκρισία και την υποκρισία. Είναι επίκαιρη σήμερα;
Πιστεύω ότι βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα ενός σημαντικού καλλιτεχνικού δημιουργήματος είναι η διαχρονικότητα του, γνώρισμα που το τοποθετεί πάνω από την έννοια της «επικαιρότητας». Σε μια οποιαδήποτε αρχαία τραγωδία, αν κοιτάξει κανείς πίσω από τον μύθο που χρησιμοποιείται ως αφορμή, θα βρεθεί σε ένα τοπίο πίσω και πέρα από το χρόνο. Το έργο του Νικολάι Έρντμαν καταφέρνει με τον δικό του τρόπο να βρεθεί σε ένα αντίστοιχο τοπίο επειδή ακριβώς ασχολείται με την ανθρώπινη φύση, κομμάτια της οποίας είναι και ήταν πάντα αυτά που αναφέρετε. Στην παράσταση προσπαθούμε με τον δικό μας τρόπο να ακολουθήσουμε κατά το δυνατόν το έργο σ’ αυτή την τόσο ενδιαφέρουσα διαδρομή του.
▶ Η ζωή μοιάζει να αντιγράφει την τέχνη. Μετά την πανδημία, ξέσπασε πόλεμος στην Ευρώπη. Πώς αντιμετωπίζετε αυτές τις αντιξοότητες, έχοντας επιπλέον το προνόμιο-ατυχία να ανεβάζετε παράσταση βασισμένη σε έργο Ρώσου συγγραφέα;
Όσο μεγαλώνει κανείς αντιλαμβάνεται ότι αντιξοότητες και δύσκολες συγκυρίες υπήρχαν και θα υπάρχουν πάντα σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Ο πόλεμος που ξέσπασε πριν λίγες εβδομάδες είναι μια τέτοια τραγική αντιξοότητα, μια στρέβλωση της ανθρώπινης φύσης. Η τέχνη μάς δυναμώνει απέναντι σ’ αυτές τις αντιξοότητες, μας θυμίζει ότι νόμος της ζωής είναι η ενότητα και όχι ο διχασμός.
Η τέχνη βρίσκεται απέναντι σε κάθε έννοια λογοκρισίας
▶ Με την ακύρωση παραστάσεων όπως η Λίμνη των Κύκνων και την «απενεργοποίηση» του Ρώσου πιανίστα Σοκόλοφ από το Μέγαρο Μουσικής, μοιάζει να διώκεται συνολικά ο ρωσικός πολιτισμός. Πως βλέπετε αυτά τα φαινόμενα λογοκρισίας;
Η έννοια της τέχνης βρίσκεται απέναντι από κάθε έννοια λογοκρισίας. Η τέχνη είναι ένας υπαρξιακός μηχανισμός αναζήτησης της ελευθερίας, της αλήθειας και της αρμονίας. Η λογοκρισία είναι ένας κοινωνικός μηχανισμός συντήρησης, καταστολής και ελέγχου. Όμως, όπως πολύ ωραία φαίνεται και στο έργο του Έρντμαν, οι διάφοροι μηχανισμοί εξουσίας δεν διστάζουν να χρησιμοποιήσουν οποιονδήποτε τρόπο για να αυξήσουν τη δύναμή τους. Έτσι συμβαίνει και με κάποια κομμάτια της τέχνης, γίνεται απόπειρα ενσωμάτωσης και εργαλειοποίησής τους στο βωμό των πάσης φύσεως σκοπιμοτήτων. Η αληθινή τέχνη θα στέκεται πάντα ενάντια σε τέτοιες απόπειρες.
▶ Σ’ αυτές τις περίεργες μέρες τι ρόλο μπορεί να έχει η τέχνη στη ζωή μας;
Η τέχνη ήταν, είναι και θα είναι πάντα εκεί για να μας δυναμώνει εσωτερικά, να μας θυμίζει τον δρόμο της ζωής, της χαράς, της αρμονίας και της παγκόσμιας ενότητας.
Πληροφορίες για την παράσταση:
Συντελεστές: Μετάφραση – Σκηνοθεσία: Ηλίας Κούτλας
Διασκευή: Ηλίας Κούτλας & ο θίασος
Σκηνικά: Ηρώ Κορωνίδη
Κοστούμια: Άντα Πουράνη & ο θίασος
Σχεδιασμός Αφίσας: Αναστασία Δένδια
Φωτισμοί: Κωνσταντίνος Αναγνώστου
Επιμέλεια μουσικής: Μάνος Καβίδας
Trailer: Ειρήνη Ζγούρη
Φωτογραφίες: Σοφία Μανώλη
Παραγωγή: Atermono. Creative. Cine. Art
Επικοινωνία παράστασης: Μαριάννα Παπάκη, Νώντας Δουζίνας
Παίζουν: Γιώργος Καφετζόπουλος, Γιούλη Καρναχωρίτη, Μυρτώ Πανάγου, Άντα, Πουράνη, Μανώλης Βαζαίος, Αθανασία Αγοράκη, Φιλίππα Φωτιάδου, Αντώνης Σανιάνος, Γιάννης Ανδρουλακάκης, Αναστασία Δένδια, Μπήλιω Καλιακάτσου
Από 18 Μαρτίου έως 19 Απριλίου 2022, κάθε Παρασκευή & Σάββατο στις 21.15, Θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8-12, Πετράλωνα, Αθήνα, Μετρό Κεραμεικός.
