Αντώνης Δραγανίγος
▸ Ο καπιταλισμός γεννά δυστοπία, ο σύγχρονος κομμουνισμός αναβλύζει ως δυνατότητα και αναγκαιότητα της εποχής
Αφιέρωμα 30 χρόνια από τη διάλυση της ΕΣΣΔ
Πριν 30 χρόνια τέτοιες μέρες κατέβαινε η κόκκινη σημαία από το Κρεμλίνο… Μια ολόκληρη εποχή κοσμοϊστορικών επαναστάσεων, θυσιών και συγκλονιστικών αγώνων φαίνεται να έλαβε τέλος. «Κάτω οι σημαίες στις λεωφόρους που παρελάσαμε…»! Ο «σύντομος 20ος αιώνας» φάνηκε να κλείνει τη διαδρομή του με την ήττα αυτών που επιχείρησαν το «άλμα στον ουρανό».
Όμως από τότε έτρεξε πολύ νερό στο αυλάκι. Η ανθρωπότητα, αντί για ευημερία, γέμισε απανωτές κρίσεις, με κορυφαία την κρίση του 2008. Αντί για διαρκή ειρήνη, ανεξέλεγκτους ανταγωνισμούς και πολέμους. Αντί για καλύτερη ποιότητα ζωής, οδηγείται ταχύτατα προς την κλιματική κατάρρευση. Το αόρατο «χέρι της αγοράς» έσπειρε τις νάρκες του, χωρίς να αισθάνεται υποχρεωμένο να χαράξει έστω ένα μονοπάτι δια-
φυγής. Οι κρατικές παρεμβάσεις και τα «κοινωνικά συμβόλαια» ήταν πλέον βαρίδι για τον νέο θαυμαστό κόσμο των αποχαλινωμένων αγορών, των χρηματιστηρίων, της «παγκοσμιοποίησης».
Κι όμως οι λαοί επιμένουν! Παλεύουν σκληρά, υπερασπίζουν, με αίμα πολλές φορές, το μεροκάματο, τη γη και την ελευθερία τους, τα δημοκρατικά τους δικαιώματα. Αναζητούν δρόμους να αλλάξουν την κατάσταση… Πειραματίζονται, απογοητεύονται, πισωγυρνάνε, ξανασηκώνονται, αλλά επιμένουν! Αυτό είναι το κύριο συμπέρασμα της τελευταίας κολασμένης δεκαετίας.
Όμως οι δρόμοι χρειάζονται πυξίδα. Για να φτάσεις τον στόχο σου πρέπει να τον έχεις σκιαγραφήσει. Πρέπει να μπορούμε να ονειρευτούμε, να οραματιστούμε τον κόσμο αλλιώς για να τον χτίσουμε αλλιώς. Αλλά ένα όνειρο όχι σαν τα άλλα. Ένα όνειρο που τα υλικά του προέρχονται όχι απ’ τον κόσμο της φαντασίας, αλλά ίσα-ίσα απ’ το βασίλειο της πραγματικότητας, όπου η δυνατότητα για ένα καλύτερο μέλλον και για μια γκρίζα δυστοπία συνυπάρχουν σε μια πρωτοφανέρωτη έκταση. Οι νάρκες που υπονομεύουν τον καπιταλισμό έχουν ενεργοποιηθεί από τον ίδιο. Ο δρόμος είναι το θέμα και οι ιχνηλάτες που θα «ρισκάρουν» να μπουν μπροστά, κάνοντας το πρώτο βήμα.
Δεν χρειάζονται πολλά στοιχεία για να αποδείξει κανείς ότι οι άπειρες δυνατότητες που δίνουν οι τεχνολογικές και επιστημονικές ανακαλύψεις δεν γίνονται ελεύθερος χρόνος, λιγότερη δουλειά, δουλειά για όλους, κατάργηση κάθε ανθυγιεινής, βαριάς, αποξενωτικής εργασίας, καθολική μόρφωση και δημιουργικότητα. Γίνονται ανεργία, ελαστικά ωράρια, κοινωνικός αποκλεισμός, σύγχρονη αμορφωσιά κι εκμετάλλευση χωρία όρια. Κι όμως, όλες οι δυνατότητες να μην σακατεύονται εργάτες στις μηχανές, να μην πεθαίνουν από καρκίνο, να δουλεύουν 30 ή και ακόμα λιγότερες ώρες υπάρχουν και είναι εδώ. Και μπορούν χωρίς πρόβλημα να γίνουν πράξη, αν μπορούσε να ξεπεραστεί αυτό που είναι πραγματικά απαρχαιωμένο και αντιδραστικό. Το σύστημα του κέρδους και της ατομικής ιδιοκτησίας.
Η ίδια η επιβίωση της ζωής στον πλανήτη εξαρτάται από την αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων. Γιατί μια κοινωνία που έχει στο DNA της τη διαρκή συσσώρευση του κεφαλαίου, την όλο και ταχύτερη περιστροφή του, με άλλα λόγια όλο και περισσότερα εμπορεύματα που θα γίνονται άχρηστα σε όλο και μικρότερο χρονικό διάστημα, αντικειμενικά θα έρθει σε σύγκρουση με τα οικολογικά όρια του πλανήτη! Από την κλιματική αλλαγή, μέχρι την κατάρρευση της βιοποικιλότητας, και από τις μεγαλουπόλεις τέρατα έως τη βιομηχανική γεωργία και κτηνοτροφία ο πλανήτης καθίσταται μη βιώσιμος, κάτω από το βάρος των νόμων του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτή η πορεία καταστροφής του «ανόργανου σώματος του ανθρώπου» είναι που παράγει τις όλο και πιο συχνές πανδημίες, που οι συνθήκες στις πόλεις και τους χώρους δουλειάς και η κατάρρευση των συστημάτων υγείας τις μετατρέπουν σε θανατηφόρα όπλα· o καπιταλισμός, όχι οι ιοί.
Αλλά ένα διαφορετικό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης, οργάνωσης των πόλεων και του χώρου χρειάζεται έναν τρόπο παραγωγής που βασίζεται στην αναγνώριση των δημόσιων αγαθών, και άρα της κοινωνικής ιδιοκτησίας σε σύγκρουση με την ατομική και εμπορευματική παραγωγή και την άνιση, ταξική και σπάταλη κατανάλωση του σημερινού συστήματος.
Δεν χρειάζονται πολλά παραδείγματα. Όλη η πορεία του καπιταλισμού προς την καταστροφή, τον πόλεμο και τις όλο και πιο συχνές «καταστάσεις εξαίρεσης» που κάνουν το «Νόμος και Τάξη» κανόνα, οι κοινωνίες της γενικευμένης επιτήρησης που αδειάζουν την αστική δημοκρατία από κάθε περιεχόμενό της, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι χρειάζεται άλλη κοινωνία και, επομένως, άλλη εργατική εξουσία. Χρειάζεται η «επανανακάλυψη», «επανανοηματοδότηση» του κομμουνισμού ως κινήματος που καταργεί την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, σαν πυξίδα και δρόμο που οδηγεί προς την κοινωνική απελευθέρωση.
Πίσω από κάθε πρόβλημα βρίσκεται το κέρδος και η ατομική ιδιοκτησία, πίσω από κάθε αναγκαία λύση ο κομμουνισμός
Ας μην βιαστεί κάποιος να πει, «καλά είναι αυτά, αλλά δεν είναι για το τώρα». Πάνω απ’ όλα είναι για το τώρα! Πίσω από κάθε σημερινή μάχη, πίσω από την τρέχουσα πολιτική αντιπαράθεση ξεπηδάνε τα βαθύτερα, πλην «απωθημένα», ζητήματα του ίδιου του συστήματος. Πράγματι, αν θέλει κανείς να υπερασπιστεί τα «δημόσια αγαθά» με συνέπεια και μέχρι το τέλος, αν δεν περιορίζεται σε μια ξέπνοη «συνύπαρξη δημόσιου-ιδιωτικού τομέα», τότε πρέπει να μιλήσει, για παράδειγμα, για κατάργηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην υγεία, την εκπαίδευση, την ενέργεια, τις τράπεζες και άρα για μαζικές εθνικοποιήσεις χωρίς αποζημίωση και με εργατικό έλεγχο θίγοντας τα ιερά και τα όσια κεφαλαίου και ΕΕ. Αν θέλει να χτυπήσει την ανεργία και την ελαστική απασχόληση, πρέπει να παλέψει άμεσα για ριζική μείωση των ωρών εργασίας ξεπερνώντας το επιχείρημα της μείωσης της «ανταγωνιστικότητας». Και αν θέλει να γλιτώσει από τον πόλεμο, τις ολέθριες στρατιωτικές δαπάνες, πρέπει να έρθει σε ρήξη με το ΝΑΤΟ και τον μεγαλοϊδεατισμό του «κυρίαρχου ρόλου στην Ανατολική Μεσόγειο» της «δικής μας» αστικής τάξης.
Ο κομμουνισμός δεν είναι μια παραπομπή της λύσης των προβλημάτων στο μέλλον. Είναι μια κατεύθυνση μαχητικού, αντικαπιταλιστικού αγώνα με στόχο και δρόμο, μια ριζική απάντηση στις άλυτες αντιθέσεις, για την επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας, για να ανοίξει ο δρόμος για την «ανθρωποποίηση του ανθρώπου», για το πέρασμά του από την προϊστορία στην ιστορία της ανθρωπότητας.
