Κώστας Παπαγεωργίου
Σημαντικά τμήματα της κοινωνίας αντιδρούν στις αντιπεριβαλλοντικές επιλογές κυβερνήσεων και κεφαλαίου. Κινητοποιήσεις θα γίνουν το Σάββατο 6 Νοέμβρη με αφορμή το COP26, ενώ και οι πυρόπληκτοι θα διαδηλώσουν στην Αθήνα.
Φάκελος COP26 για το κλίμα
Κλιματική κρίση και απορρύθμιση του περιβάλλοντος. Όλο και σπανιότερα θα βρει κανείς σήμερα, κράτη, κυβερνήσεις, οργανισμούς, κόμματα, ακόμα και τους μεγάλους καπιταλιστικούς ομίλους που να μην αναγνωρίζουν την ύπαρξη οικολογικής κρίσης. Άλλοτε συνδεδεμένη αποκλειστικά με την «ανθρωπογενή» δραστηριότητα, για να αποκρύπτεται η συστημική της διάσταση, και άλλοτε αποσπασμένη από μια συνολική περιβαλλοντική οπτική, ναρκοθετώντας έτσι κάθε αναγκαία προσπάθεια.
Κι όμως οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης είναι ήδη σοβαρές και πλήττουν άνισα και ταξικά. Από τους καύσωνες στη Β. Αμερική και την καταστροφική ξηρασία στη Μαδαγασκάρη, μέχρι την ίδια την πανδημία, η περιβαλλοντική κρίση είναι εδώ. Η Μεσόγειος αποτελεί μία από τις πλέον ευάλωτες κλιματικά περιοχές και η Ελλάδα πληρώνει σημαντικό τίμημα τις τελευταίες δεκαετίες. Παλιότερα, οι ανησυχίες για το περιβάλλον αφορούσαν κυρίως τη ρύπανση και τα επίπεδα του νέφους στις μεγαλουπόλεις, τη μόλυνση των υδάτων, τις συνέπειες της χρήσης των πυρηνικών.
Σήμερα, πλάι σε όλα αυτά, προστίθενται η άνοδος της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη, η μείωση της βιοποικιλότητας, η αποψίλωση των δασών και η απώλεια περιοχών με φυσική κάλυψη, η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα και η μείωση του πόσιμου νερού, τα αστικά στερεά και υγρά απόβλητα, η αυξανόμενη τοξικότητα του περιβάλλοντος. Η περιβαλλοντική καταστροφή προκαλεί υποβάθμιση των συνθηκών ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους, πλήττοντας κυρίως τους φτωχούς.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας, το 34% των θέσεων εργασίας στις χώρες της G20 στην αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, στη βιομηχανία, στον τουρισμό, στις κατασκευές κ.λπ., βασίζονται στα οικοσυστήματα και απειλούνται από τις αντίξοες καιρικές συνθήκες, όπως και την έλλειψη νερού και τροφής. Σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ 2000 και 2015, θεωρείται ότι χάνονταν ετησίως 23 εκατομμύρια χρόνια εργασιακού βίου, εξαιτίας ακραίων φαινομένων. Ο μαρξιστής γεωγράφος Έρικ Σβίγκενταου έχει περιγράψει την κλιματική κρίση χρησιμοποιώντας το παράδειγμα του Τιτανικού. «Αν ο πλανήτης είναι ο Τιτανικός και η κλιματική κρίση το παγόβουνο, δεν είμαστε στη φάση που πρέπει επειγόντως να στρίψουμε το τιμόνι για να το αποφύγουμε. Έχουμε ήδη χτυπήσει το παγόβουνο και οι επιβάτες της πρώτης τάξης προσπαθούν να καταλάβουν για τον εαυτό τους τις σωστικές λέμβους».
Σε αυτό το πλαίσιο, το ενδιαφέρον για την εξέλιξη των περιβαλλοντικών προβλημάτων διευρύνεται. Σημαντικά τμήματα της κοινωνίας αντιδρούν και κινητοποιούνται ενάντια στις θανατηφόρες επιλογές κυβερνήσεων και επιχειρηματικών ομίλων κατά του περιβάλλοντος. Τοπικά αλλά και παγκόσμια κινήματα προσπαθούν να ανακόψουν την υποβάθμιση και την καταστροφή των περιοχών τους. Η ίδια η πανδημία, άλλωστε, ανέδειξε ως ιδιαίτερα σημαντικά τα ζητήματα του ελεύθερου χώρου και του περιβάλλοντος. Ενώ, όλες οι έρευνες συνηγορούν πως οι νέοι άνθρωποι σήμερα εμφανίζουν αυξημένη περιβαλλοντική ανησυχία.
Το ζητούμενο είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πολιτική ενοποίηση αυτών των δράσεων σε μια αντικαπιταλιστική κατεύθυνση. Στο φόντο αυτό, οι κινητοποιήσεις που οργανώνονται το Σάββατο 6 Νοέμβρη, με αφορμή τη Σύνοδο του ΟΗΕ στη Γλασκώβη, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και οφείλουν να συνδεθούν οργανικά με τους αγώνες των πυρόπληκτων στη Β. Εύβοια, την Ηλεία και αλλού.
Το σύστημα προσπαθεί να βγάλει διπλά κέρδος από τη φύση: από τη λεηλασία της αλλά και από την «προστασία» ή την «αποκατάσταση» του περιβάλλοντος. Η «πράσινη ανάπτυξη» των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των οικολογικών τεχνολογιών, το χρηματιστήριο και η αγορά ρύπων, τα βιοκαύσιμα, η γενίκευση της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, ακόμη και σε σεισμογενείς περιοχές, εμφανίζονται ως «σωτήριες» καπιταλιστικές λύσεις στα δεινά που ο ίδιος ο καπιταλισμός προκαλεί.
Ανάγκη να αναπτυχθεί με καθολικό τρόπο η οικολογική διάσταση στη δράση του κινήματος
Κατά τη γνώμη μας, το ζήτημα της οικολογικής κρίσης δεν πρέπει απλά να τύχει μεγαλύτερης προσοχής. Αντίθετα, είναι αναγκαίο η οικολογική οπτική να αποτελεί οργανικό στοιχείο μιας χειραφετητικής αντικαπιταλιστικής πάλης. Να αναπτυχθεί με καθολικό τρόπο η οικολογική διάσταση στη συνολική δράση του εργατικού και λαϊκού κινήματος. Για να απαιτηθούν άμεσα μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, να μπει φραγμός στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και στην ασυδοσία των πολυεθνικών, για να πληρώσουν οι καπιταλιστές για τις επιπτώσεις της δράσης τους.
Ο σύγχρονος καπιταλισμός για να ξεπεράσει την κρίση του βυθίζεται με μια νέα καταλήστευση της ανθρώπινης εργασίας και του φυσικού πλούτου. Εντέλει, χωρίς την απαλλαγή της κοινωνίας και της φύσης από τα δεσμά των καπιταλιστικών σχέσεων είναι αδύνατη και η ισορροπία του ανθρώπου με το «ανόργανο σώμα του» (Μαρξ), τη φύση, και η οικολογική ισορροπία αυτή καθαυτή.
