Κώστας Δικαίος
Καμία συμφωνία τύπου Γλασκώβης δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την κρίση
Οι παραγωγικές δυνάμεις και οι τεχνολογικές ανακαλύψεις έχουν συγκροτηθεί ώστε να ικανοποιούν το κέρδος του κεφαλαίου. Δεν αρκεί, λοιπόν, να τις απελευθερώσουμε από το κεφάλαιο. Θα πρέπει και να τις αλλάξουμε, να βρούμε άλλες τεχνολογίες και άλλες κοινωνικές δομές, που να ανασχεδιάσουν την εργασία, τον ελεύθερο χρόνο και το βιοτικό επίπεδο της ανθρωπότητας όπως και τη χρήση των φυσικών πόρων
Υπάρχει διάχυτη η αίσθηση στα ΜΜΕ και στα κυβερνητικά επιτελεία των 200 χωρών που συμμετείχαν στην COP26 ότι η «Συμφωνία της Γλασκώβης» διατηρεί εν ζωή τη συζήτηση για περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου μέχρι το 2050. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι δεν θέτει συγκεκριμένες προδιαγραφές για το πώς θα επιτευχθεί, με ποια χρονοδιαγράμματα και με ποιο τρόπο επιβολής των όποιων αποφάσεων.
Είναι αλήθεια ότι για πρώτη φορά γίνεται λόγος για τα ορυκτά καύσιμα και τις επιδοτήσεις στην εξόρυξή τους, που ευθύνονται κυρίως για την υπερθέρμανση της γης, τα οποία δεν αναφέρονται καθόλου στη Συμφωνία του Παρισιού. Ωστόσο, η διατύπωση μετριάστηκε στο τελικό κείμενο με παρέμβαση της Ινδίας (η οποία δήλωσε «γίναμε η φωνή όλων των αναπτυσσόμενων χωρών») και τη στήριξη της Κίνας, με αποτέλεσμα να γίνεται αναφορά σε «σταδιακή μείωση» αντί για το αρχικό «σταδιακή κατάργηση». Στο ζήτημα της βοήθειας προς τις φτωχές χώρες, οι οποίες είναι οι λιγότερο υπεύθυνες αλλά και οι περισσότερο πληττόμενες από την κλιματική κρίση, ανακοινώθηκε ότι οι πλούσιες πρέπει να «διαπραγματευτούν» τρόπους για να διπλασιάσουν, τουλάχιστον μέχρι το 2025, τα κεφάλαια που χορηγούν για την αντιμετώπιση των συνεπειών της υπερθέρμανσης και την προσαρμογή στην «πράσινη μετάβαση». Πρόκειται, όμως, για ποσά εντελώς ανεπαρκή αλλά και αμφίβολα, αφού μέχρι τώρα η Δύση δεν έχει τηρήσει τη δέσμευση της για 100 δισ. δολάρια τον χρόνο, με τις ΗΠΑ να υστερούν περισσότερο.
Υπήρξαν, επίσης, μερικές επιμέρους συμφωνίες ανάμεσα σε ομάδες χωρών, όπως για την κατά 30% μείωση των εκπομπών μεθανίου ως το 2030 (με πρωτοβουλία ΗΠΑ και ΕΕ) και το τέλος στην καταστροφή των δασών του πλανήτη. Όσο για το αιφνιδιαστικό κοινό ανακοινωθέν Κίνας και ΗΠΑ, αποτέλεσε μάλλον μια προσπάθεια εντυπωσιασμού παρά ουσίας.
Σε κάθε περίπτωση, το πιο εντυπωσιακό στις αποφάσεις της Γλασκώβης είναι οι τεράστιες αντιφάσεις που εμπεριέχουν. Για του λόγου το αληθές, την ίδια στιγμή που ο Μπάιντεν υπερθεμάτιζε για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου, αρνιόταν να ενταχθεί στη συμφωνία για τη διακοπή χρήσης άνθρακα. Επίσης, οι ΗΠΑ εγκαλούν τον ΟΠΕΚ και τη Ρωσία επειδή δεν αυξάνουν την παραγωγή πετρελαίου τη στιγμή που η τιμή του βρίσκεται στα ύψη, δημιουργώντας πληθωριστικές τάσεις και απειλώντας την αναμενόμενη ανάκαμψη. Επίσης, το φιλόδοξο σχέδιο του Μπαιντεν για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης περικόπηκε από το Κογκρέσο και μάλιστα όχι μόνο από τους Ρεπουμπλικάνους του αρνητή της κλιματικής αλλαγής Τραμπ αλλά και από τμήμα των Δημοκρατικών.
Ο οικοδεσπότης της Γλασκώβης, Μπόρις Τζόνσον, παρά τις μεγαλοστομίες, ετοιμάζεται να εγκρίνει την εκμετάλλευση του νέου κοιτάσματος Κάμπο στη Βόρεια Θάλασσα. Η Shell, από την πλευρά της, που έχει παγκόσμιο αποτύπωμα άνθρακα όσο η Ρωσία, δηλώνει ότι θέλει να μετατρέψει το μεγαλύτερο διυλιστήριό της σε εργοστάσιο παραγωγής βιοκαυσίμου και υδρογόνου αλλά για να χρηματοδοτήσει τη μετάβαση πρέπει να έχει αρκετά κέρδη από το πετρέλαιο και περιμένει την έγκριση του Κάμπο!
Όσο για την Κίνα, έδωσε εντολή στα ανθρακωρυχεία της να αυξήσουν την παραγωγή προκειμένου να αντιμετωπιστεί η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας που έχει καθυστερήσει την παραγωγή στο «εργοστάσιο του πλανήτη», με αποτέλεσμα ελλείψεις στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα που εντείνει περισσότερο τις πληθωριστικές πιέσεις. Η Βραζιλία, επίσης, υπογράφει τη συμφωνία για τη διακοπή της αποψίλωσης των δασών, τη στιγμή που αποτελεί τον βασικό υπεύθυνο για τη μετατροπή δασικών εκτάσεων του Αμαζονίου σε καλλιέργειες βιοκαυσίμων! Ενώ η Ινδονησία, στην οποία βρίσκεται το ένα τρίτο των τροπικών δασών του πλανήτη, λίγες ώρες μετά την υπογραφή αποσύρεται από την ίδια συμφωνία επειδή έρχεται σε αντίθεση με τα σχέδια ανάπτυξής της!
Η δε Ινδία, ο τρίτος μεγαλύτερος ρυπαντής, μεταφέρει το χρονικό όριο για μηδενικές εκπομπές άνθρακα στο 2070 με την αιτιολογία ότι απειλείται η ανάκαμψη της χώρας και βέβαια ότι το κόστος για την πράσινη μετάβαση πρέπει να το σηκώσουν πρώτα οι ανεπτυγμένες χώρες. Τόσο γιατί ευθύνονται για τη ρύπανση από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης όσο και γιατί οι εκπομπές ανά κάτοικο είναι πολύ υψηλότερες: Στις ΗΠΑ αναλογούν 13 τόνοι ετησίως κατά κεφαλή, έναντι 7,1 στην Κίνα και 6,5 στην ΕΕ.
Η Αυστραλία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας γαιάνθρακα, δηλώνει: «Ο μόνος τρόπος να μειώσεις κατά 30% τις εκπομπές μεθανίου ως το 2030 σε σχέση με τα επίπεδα του 2020 είναι να αρπάξεις ένα τουφέκι και να αρχίσεις να πυροβολείς τις αγελάδες σου». Και η Γαλλία προσανατολίζεται στη μείωση των ρύπων μέσω της χρήσης πυρηνικής ενέργειας και φυσικού αεριού προσπαθώντας να τα εντάξει στην πράσινη ανάπτυξη!
Οι δυνάμεις του εργατικού κινήματος είναι οι μόνες που μπορούν να σώσουν τον πλανήτη από την καταστροφή
Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι υπάρχει διχασμός στις τάξεις του κεφαλαίου. Ένα κομμάτι προσπαθεί να διατηρήσει τα κεκτημένα και ένα άλλο βιάζεται να επενδύσει στις νέες πράσινες τεχνολογίες με στόχο να ξεπεράσει την κρίση του καπιταλισμού με μια νέα επέκταση (ηλεκτρικά αυτοκίνητα, πλοία, φορτηγά σιδηρόδρομοι υδρογόνου, ενεργειακά σπίτια κλπ). Υπάρχουν, όμως, και σημαντικές γεωπολιτικές συγκρούσεις που εμπλέκουν την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με τις ανακατατάξεις στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα εξαιτίας της ανόδου της Κίνας και των άλλων αναπτυσσόμενων χωρών σε βάρος των παραδοσιακών ιμπεριαλιστών. Η ΕΕ πρωτοστατεί στις πράσινες επενδύσεις και στις κλιματικές δεσμεύσεις επειδή ελπίζει να πάρει την πρωτοκαθεδρία στον τομέα αυτό αναστρέφοντας έτσι την υποβάθμισή της από ΗΠΑ και Κίνα και όχι γιατί οι Ευρωπαίοι καπιταλιστές είναι πιο ευαίσθητοι!
Ουσιαστικά, καμιά συμφωνία τύπου Γλασκώβης ή ακόμα «καλύτερης» δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Οι δυνάμεις του εργατικού κινήματος οφείλουν να επεξεργαστούν ένα σχέδιο μετάβασης σε μια άλλη κοινωνία, η οποία θα σέβεται το περιβάλλον και είναι οι μόνες που μπορούν να σώσουν τον πλανήτη από την οικολογική καταστροφή..
