Οτέλο ντε Καρβάλιο: Τα γαρύφαλλα της επανάστασης είναι παντοτινά

Η εποχή είναι θυελλώδης. Τα αντιαποικιοκρατικά κινήματα φουντώνουν σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο, η εργατική τάξη έχει βγει δυναμικά στο προσκήνιο, ενώ παράλληλα συνυπάρχουν ο απόηχος του 1968 και η βαθιά οικονομική κρίση η οποία θα αποτελέσει καταλύτη των εξελίξεων για πολλά χρόνια. Αυτήν την εποχή έμελλε να σημαδέψει ο Οτέλο ντε Καρβάλιο. Ένας εκ των πρωτεργατών του Κινήματος των Ενόπλων Δυνάμεων που στις 25 Απριλίου του 1974 έρχεται να ανατρέψει μια δικτατορία μισού αιώνα και να πυροδοτήσει την ειρηνική επανάσταση των γαρυφάλλων.
Ο Οτέλο Σαράιβα ντε Καρβάλιο γεννήθηκε στη Μοζαμβίκη το 1936.Στη νεότητά του ήθελε να γίνει ηθοποιός αλλά, μετά από προτροπή του παππού του, βρέθηκε στο στράτευμα. Μιλώντας κάποτε στην ισπανική El Pais, είχε πει για τις νεανικές φιλοδοξίες του σε συνδυασμό με την επανάσταση: «Ήταν το καλύτερο έργο της ζωής μου. Σε αυτό είχα γράψει το σενάριο, έφτιαξα τα σκηνικά, ήμουν ο σκηνοθέτης και ο πρωταγωνιστής και μάλιστα χωρίς να χρειάζομαι υποβολέα». Ο Καρβάλιο μέχρι την εκδήλωση του Κινήματος ήταν ένας χαμηλόβαθμος αξιωματικός, ο οποίος ανήκε στην αριστερή ριζοσπαστική πτέρυγα. Δεν ήταν κομμουνιστής με την κλασική μαρξιστική-λενινιστική αντίληψη, ήταν ριζοσπάστης αντιιμπεριαλιστής, ο οποίος θαύμαζε τον Φιντέλ Κάστρο. Το γεγονός αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μετέπειτα γεμάτη τριβές σχέση του με το ΚΚ Πορτογαλίας.Όταν το μεσημέρι της 25ης Απριλίου ο ραδιοφωνικός σταθμός της Καθολικής Εκκλησίας Αναγέννηση έπαιξε το θρυλικό συνθηματικό τραγούδι «Grandola vila Morena» (Γκράντολα, μελαμψή πόλη) του αντιστασιακού Πορτογάλου τραγουδιστή Ζοζέ Ζέκα, οι στρατιώτες του Κινήματος κινήθηκαν άμεσα και κατέλαβαν στρατηγικά σημεία της Λισαβόνας και άλλων πόλεων. Παρά την έκκληση των αξιωματικών στον λαό να μείνει στα σπίτια του, χιλιάδες ξεχύθηκαν στους δρόμους και αδελφωμένοι με τους στρατιώτες τοποθετούσαν γαρύφαλλα στις κάννες των τουφεκιών. Γαρύφαλλα που την άνοιξη πλημμυρίζουν την πορτογαλική ύπαιθρο, τις αυλές, τους κήπους. Από εκεί ξεκίνησε μια εποποιία 19 μηνών, στην οποία ο Καρβάλιο είχε πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς πήρε ενεργό μέρος σε όλες τις αμεσοδημοκατικές διαδικασίες της επανάστασης που φούντωσαν. Μαζί με το κίνημα, την εργατική τάξη, τα συνδικάτα και τους αγρότες έβαλε τις ράγες για μια νέα πορεία της Πορτογαλίας, η οποία λόγω της υστέρησής της ονομαζόταν τότε και «Αλβανία της Δυτικής Ευρώπης».
Η επανάσταση, όπως ήταν αναμενόμενο, πολεμήθηκε λυσσαλέα. Όχι μόνο από τη φράξια των δεξιών αξιωματικών οι οποίοι είχαν συμμετοχή στο Κίνημα. Αλλά πρώτα και κύρια από την εγχώρια αστική τάξη και τους γαιοκτήμονες και φυσικά από τις ΗΠΑ, καθώς η Πορτογαλία ήταν μέλος του ΝΑΤΟ.

Ο Καρβάλιο πίστεψε και ενθάρρυνε τις αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες. Κατάρτισε, σε συνεργασία με τις δυνάμεις που τον στήριζαν, κυρίως δυνάμεις της ριζοσπαστικής αριστεράς και των λαϊκών οργανώσεων, ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα συνταγματικών μεταρρυθμίσεων το οποίο προέβλεπε αναδασμό της γης και δήμευση μεγάλων κτημάτων των φεουδαρχών της Πορτογαλίας, αυξήσεις στους μισθούς και 40ωρη εβδομαδιαία εργασία, καθώς και θέσπιση άδειας μετ΄ αποδοχών κ.α. Το πρόγραμμα πολεμήθηκε και υπονομεύθηκε. Ο στρατηγός Αντόνιο ντε Εσπίνολα, με πλούσιο φασιστικό παρελθόν, καπηλεύτηκε το Κίνημα, η Δεξιά δεν τα παράτησε. Ο Καρβάλιο και η επανάσταση πολεμήθηκαν και ως απέλπιδα προσπάθεια για τη διάσωσή της, οι αριστεροί υπό τον Καρβάλιο αξιωματικοί οργάνωσαν κίνημα στις 25 Νοεμβρίου του 1975, το οποίο απέτυχε οικτρά και αποτέλεσε την ταφόπλακα της επανάστασης.

Η ιστορικός Ρακουέλ Βαρέλα υποστηρίζει πως η κατάληξη της επανάστασης με το δημοκρατικό Σύνταγμα του 1976, το οποίο φυσικά δεν περιείχε τις ριζοσπαστικές προτάσεις που αναφέραμε, ήταν ουσιαστικά η ήττα και ο συμβιβασμός της επανάστασης και η είσοδος της Πορτογαλίας στη σύγχρονη αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Εκτιμά ότι η επανάσταση των γαρυφάλλων ήταν η ευκαιρία ριζικού κοινωνικού μετασχηματισμού που χάθηκε. Πιστός σε αυτό το ριζικό μετασχηματισμό παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του ο Καρβάλιο. Ο ίδιος ηττήθηκε δύο φορές στις εκλογές για την προεδρία της Δημοκρατίας, αν και έτυχε ευρείας λαϊκής αποδοχής και στήριξης. Έχασε το 1976 και το 1980 από τον Ραμάλιο Εάνες.

Το 1984 κατηγορήθηκε ως ιθύνων νους της ένοπλης οργάνωσης –χαρακτηρισμένης ως τρομοκρατικής– «Λαϊκές Δυνάμεις 25 Απρίλη» («Fuerzas Populares 25 di Abril»), η οποία από το 1980 και μετά είχε διαπράξει 17 δολοφονίες. Σε μια από τις πλέον μακρόχρονες και συζητημένες δίκες στην Πορτογαλία (1985-1987) καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκιση, χωρίς ποτέ να αποδειχτεί η ενοχή του. Ο ίδιος παρέμεινε πέντε χρόνια στη φυλακή αρνούμενος την εμπλοκή του στην υπόθεση και καταδικάζοντας την ατομική βία αλλά δεν αποκήρυξε ποτέ το μανιφέστο που είχε ανακοινώσει το 1977 για την παγκόσμια επανάσταση και την κοινωνική δικαιοσύνη, το οποίο ήταν και η βάση του κατηγορητηρίου. Αποφυλακίστηκε το 1989 και τελικά πήρε οριστική χάρη το 1996, όταν στην προεδρία της δημοκρατίας βρισκόταν ο Μάριο Σοάρες, ο άνθρωπος που τον είχε οδηγήσει στο εδώλιο χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο.

Οι φτωχογειτονιές της Πορτογαλίας αποχαιρέτισαν τη θρυλική μορφή της επανάστασης του Απρίλη

Ο Οτέλο ντε Καρβάλιο είχε μείνει ενεργός και καυστικός πολέμιος των μνημονίων μέχρι το τέλος της ζωής του. Αλύγιστος και ευθυτενής πάντα κοιτάζοντας το μέλλον, όταν έκανε την αποτίμηση της επανάστασης έλεγε: «Πιστεύω πως ο αυτός ο λαός άξιζε κάτι παραπάνω, άξιζε κάτι καλύτερο από τα δύο εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας και μέσα στη δυστυχία». Πίστευε σε αυτόν τον λαό και πάντα διακήρυσσε πως είναι ο μοναδικός πλούτος της Πορτογαλίας. Αυτός ο ρομαντικός και χαρισματικός επαναστάτης άφησε παρακαταθήκη στις γενιές που έρχονται το σπουδαίο παράδειγμα της ζωής του. Η τέφρα του ας γίνει ο σπόρος που θα γονιμοποιήσει κάποιες από τις επαναστάσεις της νέας εποχής…