Χρυσάνθη Αντωναροπούλου
Το αφήγημα ΕΕ, κυβέρνησης και τοπικού κράτους ότι «οι ιδιώτες είναι η λύση» για τα απορρίμματα υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής του λαού και χαρίζει τεράστια κέρδη στους καπιταλιστές. Με κομβική μάχη την πανελλαδική ημέρα ενάντια στην καύση το Σάββατο 29 Μάη, οι δυνάμεις της αντικαπιταλιστικής αριστεράς παλεύουν για μια άλλη διαχείριση με κριτήριο τις ανθρώπινες ανάγκες και την προστασία του περιβάλλοντος.
Ένα διαρκές έγκλημα κατά του περιβάλλοντος
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων παραμένει δεκαετίες τώρα ένα διαρκές περιβαλλοντικό και οικολογικό πρόβλημα με σοβαρότατες συνέπειες για την υγεία των κατοίκων, καταστροφή της φύσης και διαρκή υποβάθμιση ολόκληρων περιοχών.
Σε όλη τη χώρα λειτουργούν 77 Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) ενώ σε εκατοντάδες επίσημους και ανεπίσημους χώρους (ΧΑΔΑ) όπου γίνεται ανεξέλεγκτη απόρριψη απορριμμάτων καταλήγει πάνω από το 25% των αστικών αποβλήτων. Η χωματερή της Φυλής, όπως πολύ κυνικά περιγράφεται από την ΕΕ ως «μνημείο περιβαλλοντικού χάους, ασθενειών και ανθρώπινης δυστυχίας για τις επόμενες τρεις γενεές που θα ζουν στην περιοχή» παρόλο που η ίδια την χρηματοδοτεί εδώ και 60 χρόνια, αποτελεί σίγουρα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα καταλήστευσης και λεηλασίας του ανόργανου και οργανικού σώματος της φύσης με σκοπό την καπιταλιστική κερδοφορία.
Η κυβέρνηση, όσο κι αν μιλά για «πράσινη οικονομία», προωθεί μέσα από τον περιβαλλοντοκτόνο νόμο Χατζηδάκη και το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) το θάψιμο και κάψιμο των απορριμμάτων. «Σκορπά» παντού Μονάδες Επεξεργασίας (ΜΕΑ), Σταθμούς Μεταφόρτωσης (ΣΜΑ), τέσσερα νέα εργοστάσια καύσης και άλλα ανάλογα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές όπως Φυλή, Σχιστό, Βόλο, Μακεδονία, Ήπειρο, Θεσσαλονίκη. Αλλά και σε νέες όπως Γραμματικό, Ναύπακτο, Χερσόνησο Ηρακλείου, Άρτα, Σητεία, Καβάλα, Χίο Κεφαλονιά, Αγρίνιο, Κέρκυρα, Κάρπαθο, Μήλο, Ρόδο, Πάτρα κ.α. Εξαφανίζοντας έτσι κάθε δυνατότητα ανάκτησης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης τους, με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει για την υγεία και το περιβάλλον.
«Πράσινη» πολιτική με… ταφή και καύση
Εκατομμύρια τόνοι σκουπιδιών πνίγουν στην κυριολεξία τον πλανήτη, ρυπαίνοντας και μολύνοντας τον αέρα, το έδαφος και το υπέδαφος, καταλήγοντας στις θάλασσες και τελικά στην ίδια την τροφική αλυσίδα. Ακόμα και εκτός Γης έχει ήδη δημιουργηθεί ένα απίστευτο εξωπλανητικό τοπίο, με διαστημικά σκουπίδια να αιωρούνται γύρω από τον πλανήτη! Η ύλη μπορεί να αλλάζει μορφές, αλλά η ποσότητά της παραμένει σταθερή, με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για το πώς θα επιλέξουν οι κοινωνίες να διαχειριστούν τα σκουπίδια τους. Πριν τη βιομηχανική επανάσταση, οι κοινωνικές δραστηριότητες είχαν χαρακτηριστικά κυκλικής οικονομίας. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι τάιζαν τα οικόσιτα ζώα τους με ό,τι περίσσευε από το πιάτο τους, τα ρούχα τους επιδιορθώνονταν ή γίνονταν κουρελούδες για ζεστασιά. Τίποτα δεν πετιόταν, εάν μπορούσε να επαναχρησιμοποιηθεί.
Μετά τη βιομηχανική επανάσταση και προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες για κερδοφορία του κεφαλαίου, άλλαξαν τα πάντα. Υπερσυγκέντρωση στις μεγαλουπόλεις του εργατικού δυναμικού, παραγωγή προϊόντων που πετιούνται ταχύτατα πριν καν ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους στη λογική του άκρατου καταναλωτισμού, τεράστιος όγκος συσκευασιών με κύρια πρώτη ύλη το πετρέλαιο και το πλαστικό, άκρατη εμπορευματοποίηση αγαθών και αναγκών.
Η Ελλάδα θα λέγαμε ότι αποτελεί ίσως ένα από τα χειρότερα παγκοσμίως παραδείγματα αντιπεριβαλλοντικής και καταστροφικής διαχείρισης, αφού οι πάνω από 5,5 εκατ. τόνοι αστικών στερεών απορριμμάτων που παράγονται κάθε χρόνο, απλώς θάβονται ή καίγονται, χωρίς καμία προηγουμένως επεξεργασία. Δημιουργώντας χωματερές εγκληματικής υπερσυγκέντρωσης απορριμμάτων –όπως η Φυλή– ή διοχετεύοντάς τα στη βιομηχανία ως καύσιμη ύλη –όπως στο Βόλο με την ΑΓΕΤ Lafarge– με δραματικές συνέπειες για τους κατοίκους και το περιβάλλον.
Στην Ελλάδα σήμερα το 85% της συνολικής διαχείρισης βρίσκεται στα χέρια του ιδιωτικού κεφαλαίου και ανακυκλώνεται μόνο το 4,3% των απορριμμάτων!
Διαχρονικά όλες οι κυβερνήσεις, πιστές στις κατευθύνσεις της ΕΕ, αντιμετώπιζαν το πρόβλημα στη λογική κόστους-οφέλους. Με βασικά εργαλεία προώθησης των πολιτικών τους αντιπεριβαλλοντικούς νόμους (από τον Ν.3164/2003 έως τον τελευταίο ισχύοντα 4685/2020), αλλά και τα διάφορα χρηματοδοτικά προγράμματα. Μέσω των ΕΣΠΑ, ΣΕΣ, «LIFE», «Πράσινο Ταμείο», δανειοδοτήσεων με κρατικές εγγυήσεις από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, όλα με κύριο προσανατολισμό την επιχειρηματικότητα, την κερδοφορία, τον ανταγωνισμό, την «ανταποδοτικότητα της επένδυσης». Αποκλείοντας έτσι έργα και δράσεις για την κάλυψη κοινωνικών αναγκών σε όφελος των εργαζομένων (π.χ. δημιουργία υποδομών ανακύκλωσης με δημόσιο χαρακτήρα, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού κ.λπ.). Χαρίζοντας σε εταιρείες, κοινοπραξίες και σε εθνικούς εργολάβους (βλ. «Intrakat-Archirodon-Envitec», «Ηλέκτωρ και Άκτωρ», «ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή») το «χρυσοφόρο εμπόρευμα» των σκουπιδιών ως ένα άλλο «φιλέτο για μπίζνες».
Και ενώ κυβέρνηση και περιφερειακές αρχές διατυμπανίζουν ότι για τα απορρίμματα «οι ιδιώτες είναι η λύση», κρύβουν ότι σήμερα που το 85% της συνολικής διαχείρισης βρίσκεται στα χέρια του ιδιωτικού κεφαλαίου, ανακυκλώνεται μόνο το 4,3% των απορριμμάτων! Αδιαφορώντας, παρά την «πράσινη φιλολογία», τόσο για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος όσο και για τους κατοίκους ειδικά των μεγάλων πόλεων. Ως επιστέγασμα των παραπάνω πολιτικών, ο νέος ΕΣΔΑ αλλά και ο νόμος 4685/2020, επικαλούμενοι την «κυκλική οικονομία», την «ενεργειακή αξιοποίηση», «την πράσινη ενέργεια», τις ΑΠΕ, την δήθεν μείωση των συνεπειών από την κλιματική αλλαγή, προβλέπουν ως κύριες μεθόδους την ταφή και την καύση με αποτέλεσμα να εξαφανίζεται στην ουσία η ανακύκλωση.
Συγκεκριμένα ως προς την ταφή, όχι μόνον δεν σταματούν την εγκληματική συγκεντρωτική διαχείριση των απορριμμάτων στην Ολοκληρωμένη Εγκατάσταση Διαχείρισης Αποβλήτων (ΟΕΔΑ) Φυλής αλλά προβλέπεται να φτιαχτεί νέα μεγαλύτερη χωματερή υποδοχής 4 εκατ. τόνων σκουπιδιών ετησίως και ένα μίνι «Σινικό» τείχος 1.500 μέτρων μήκους και 20 μέτρων ύψους ως φράγμα αντιστήριξης γύρω από μια λίμνη σκουπιδιών! Προβλέπεται ακόμα να αυξηθεί η δυναμικότητα του Εργοστασίου Μηχανικής Ανακύκλωσης κατά 400.000 τόνους ετησίως καθώς και να συνεχιστεί η παράνομη λειτουργία του μοναδικού στην χώρα αποτεφρωτήρα των άκρως μολυσματικών ιατρικών αποβλήτων. Επίσης, σχεδιάζεται η επαναλειτουργία της χωματερής στο Σχιστό, η δημιουργία ΣΜΑ και ΜΕΑ, ενώ ξεκινά το νέο έγκλημα στο Γραμματικό με λειτουργία ΧΥΤΑ, ΜΕΑ και ΜΕΒΑ πάνω σε ρέμα!
Ενώ η πρώην περιφερειάρχης Ρ. Δούρου –αφού ορκίστηκε και ως δημότης στο Δήμο Φυλής–, θέλοντας να κάνει ένα αποχαιρετιστήριο δώρο στους κατοίκους, την τελευταία ημέρα της θητείας της (30/9/2019) αποφάσισε να γίνεται εναπόθεση 700.000 κ.μ. σκουπιδιών στην παλαιά χωματερή των Άνω Λιοσίων δια της μεθόδου του «πανωσηκώματος»!
Ταυτόχρονα, η κατασκευή 43 Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων σε όλη τη χώρα, στην ουσία θα τροφοδοτεί τις τέσσερες νέες μεγάλες μονάδες καύσης σε Δυτική Αττική, Σχιστό, Πελοπόννησο και Κρήτη με το απορριμματογενές καρκινογόνο RDF-SRF, ως καύσιμη ύλη για την βιομηχανία.
Έτσι γενικεύεται σε όλη τη χώρα το σκηνικό που ξεκίνησε πιλοτικά το 2014 στο Μηλάκι (Αλιβέρι) της Εύβοιας με την αδειοδότηση της ΑΓΕΤ να καίει απορρίμματα, «γιγαντώθηκε» το 2017 στον Βόλο πάλι από την ΑΓΕΤ-Lafarge και προχωρά με γοργά βήματα σήμερα με την καύση από την τσιμεντοβιομηχανία ΤΙΤΑΝ στο Καμάρι Βοιωτίας αλλά και την αδειοδότηση για καύση στην Ευκαρπία Θεσσαλονίκης (εντός του αστικού ιστού). Με ορατά πλέον τα καταστροφικά αποτελέσματα για την υγεία και το περιβάλλον των περιοχών αυτών, που πνίγονται στην κυριολεξία από διοξίνες, φουράνια, βαρέα μέταλλα και τοξική τέφρα.
Επίσης, με το νέο περιβαλλοντικό νόμο δημιουργούνται ανώνυμες εταιρείες για τη διαχείριση στερεών αποβλήτων στα νησιά και νομιμοποιείται σε 21 δήμους, δήθεν προσωρινά, η παράνομη λειτουργία Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (ΣΜΑ) χωρίς εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους σε χώρους ακόμα και εντός οικιστικού ιστού, δασικές εκτάσεις κ.α. Δημιουργούν, έτσι, μόνιμες εστίες ρύπανσης και ανοίγουν διάπλατα τις πόρτες για ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών καθαριότητας.
Στους όρους των συμβάσεων που θα υπογραφούν μέσω ΣΔΙΤ, προβλέπεται και η εγγυημένη απόδοση της επένδυσης από το κράτος. Δηλαδή, αν οι όγκοι των σκουπιδιών δεν επαρκούν για να καίγονται νυχθημερόν στις βιομηχανίες, τότε οι ιδιώτες για να μην έχουν «χασούρα», είτε θα αποζημιώνονται οικονομικά ή θα αναγκάζεται το κράτος να κάνει εισαγωγή σκουπιδιών –ήδη γίνεται στο Βόλο– από χώρες που θέλουν να ξεφορτωθούν τα σκουπίδια τους! Οπότε καταλαβαίνουμε ότι η ανακύκλωση πάει περίπατο, αφού ακόμα και αυτό το σημερινό 4,3% που ανακυκλώνεται ίσως θα πρέπει να συμπληρώσει τις ανάγκες για καύσιμη ύλη!
Το συμπέρασμα για τον κόσμο της εργασίας είναι σαφές: Η πραγματικότητα της πολιτικής τους είναι χωματερές, μεγάλα εργοστάσια, καύση και ενταφιασμός της ανακύκλωσης. Τα ιδεολογήματα περί «κυκλικής οικονομίας», «αειφορίας» και «πράσινης βιομηχανίας» απλά συσκοτίζουν τη νέα στρατηγική απάντηση του κεφαλαίου στην οικονομική και περιβαλλοντική κρίση.
Η αντικαπιταλιστική απάντηση του κινήματος
▸ Πανελλαδική ημέρα ενάντια στην καύση το Σάββατο 29 Μάη
Οι κάτοικοι των περιοχών που υποφέρουν ήδη ή που απειλούνται από τις διαχρονικά τοξικές και ταξικές πολιτικές που εφαρμόζονται στη διαχείριση των απορριμμάτων μόνον αρρώστιες και θάνατο βιώνουν καθημερινά, πνιγμένοι από τις διοξίνες, τα φουράνια, τις καρκινογόνες ουσίες.
Ήδη υπάρχουν και συγκροτούνται νέες επιτροπές αγώνα, πρωτοβουλίες εργατικών σωματείων, συλλογικοτήτων, περιβαλλοντικών και οικολογικών οργανώσεων και απλών αγωνιστών και αγωνιστριών που συντονισμένα προχωρούν καθημερινά σε δράσεις με εξορμήσεις, πορείες, μοτοπορείες, διαδικτυακές ημερίδες και κινηματικούς δράσεις. Και στην Αθήνα και πανελλαδικά, με κέντρο τη Θεσσαλονίκη και το Βόλο, οργανώνονται και διεκδικούν να σταματήσει τώρα η καταστροφική αυτή πολιτική που ενισχύεται από το νέο αντιπεριβαλλοντικό νόμο και το νέο ΕΣΔΑ.
Όπως με επιτυχία έγινε το Σάββατο 22 Μαΐου η αυτοκινητοπορεία και ο συμβολικός αποκλεισμός του ΧΥΤΑ Φυλής, το Σάββατο 15 Μαΐου η αυτοκινητοπομπή στον «ΤΙΤΑΝ» και τη Μαυροράχη στη Θεσσαλονίκη, οι δεκάδες εξορμήσεις στις γειτονιές όλο αυτό το διάστημα. Με κλιμάκωση του αγώνα αυτό το Σάββατο 29 Μαΐου, μέρα πανελλαδικής δράσης ενάντια στην καύση των απορριμμάτων, όπου έχουν προγραμματισθεί εκδηλώσεις και κινητοποιήσεις σε δεκάδες πόλεις. Αλλά και με το πνεύμα της συνέχειας από εδώ και πέρα, με πρώτη αφορμή την παγκόσμια ημέρα για το περιβάλλον στις 5 Ιουνίου και αργότερα στις 26 Ιουνίου στην πανελλαδική κινητοποίηση στο Βόλο, ένα χρόνο μετά το θάνατο του αγωνιστή Βασίλη Μάγγου.
Τέλος, ο αγώνας στέκεται απέναντι σε διχαστικές «κινηματικές» λογικές που μιλάνε για «μοίρασμα του περιβαλλοντικού κόστους», καταλογίζοντας ευθύνη στα τοπικά κινήματα που αρνούνται τα καταστροφικά σχέδια στις περιοχές τους, αποκρύπτοντας ότι αυτό στην πράξη σημαίνει νέες χωματερές και εργοστάσια καύσης.
Υπάρχει τρόπος διαχείρισης των σκουπιδιών φιλικός προς το περιβάλλον;
Ο δρόμος για τη λύση στο πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων από τη σκοπιά των λαϊκών συμφερόντων βρίσκεται σε εντελώς αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που εφαρμόζεται σήμερα. Οι δυνάμεις της αντικαπιταλιστικής αριστεράς οφείλουν να περιγράψουν ένα πρόγραμμα πάλης με κριτήριο τις ανθρώπινες ανάγκες και την προστασία του περιβάλλοντος, με ανατροπή του μοντέλου της εμπορευματοποιημένης παραγωγής και των τσιμεντουπόλεων τεράτων, της επιχειρηματικότητας και της καπιταλιστικής κερδοφορίας που προωθούν κεφάλαιο και ΕΕ. Χωρίς εμπλοκή των ιδιωτών και με αντιστροφή της λογικής του «πληρώνω όσο πετάω» στο «πληρώνω όσο παράγω», αναλαμβάνοντας τελικά οι ιδιώτες το κόστος διαχείρισης των αποβλήτων τους.
Με αποκλειστικά δημόσια διαχείριση από δημόσιο φορέα και κάτω από κοινωνικό έλεγχο, με εξασφάλιση υποδομών σε δημοτικό, διαδημοτικό και περιφερειακό επίπεδο από τη συλλογή ως την επεξεργασία των ξεχωριστών ρευμάτων, με διαλογή στη πηγή, ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση τους. Ακόμα και αυτό το υπόλειμμα των αδρανών υλικών σε ποσοστό 10%, θα μπορούσαμε να το διαχειριστούμε μέσω σύγχρονων τεχνολογιών, μακριά από κατοικημένες περιοχές. Με πλήρη εργασιακά και ασφαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων στο τομέα της καθαριότητας, χωρίς εκπτώσεις των όρων υγιεινής και ασφάλειας των συνθηκών εργασίας τους. Μια τέτοιου τύπου διαχείριση θα μείωνε και το οικονομικό κόστος που πληρώνουν τα λαϊκά νοικοκυριά μέσω των δημοτικών τελών, αλλά και το περιβαλλοντικό όφελος θα ήταν τεράστιο.
Αναγκαίος κρίκος σε μια τέτοια κατεύθυνση είναι οι χωματερές τύπου Φυλής και τα εργοστάσια καύσης εδώ και τώρα να κλείσουν.
