Μπάμπης Συριόπουλος
Αφιέρωμα 150 χρόνια από την Παρισινή Κομμούνα
Το βιβλίο της Κριστίν Ρος (Kristin Ross) Κοινοτική πολυτέλεια, από τις «εκδόσεις των ξένων», με υπότιτλο Το πολιτικό φαντασιακό της Παρισινής Κομμούνας, δεν είναι μια εξιστόρηση ή μια ανάλυση της επανάστασης του 1871 αλλά μια σύνθεση του «ιστορικού τοπίου» της Κομμούνας που περιλαμβάνει λεγόμενα και αφηγήσεις συμμετεχόντων καθώς και συγκεκριμένα στιγμιότυπα και όχι επίσημα πολιτικά κείμενα, αποφάσεις και διακηρύξεις των οργάνων της Κομμούνας.
Η συγγραφέας στην παρουσίασή της ξεκινά από το κλίμα των λεσχών και των συνελεύσεων, που ανθούσαν στο Παρίσι από τον Ιούνη του 1868. Οι συνελεύσεις ήταν «σχολεία για το λαό» και όπως αναφέρει ο Ναπολεόν Γκαγιάρ, τσαγκάρης «Το μεγάλο ζήτημα [στις λέσχες] είναι το ζήτημα του ψωμιού, δηλαδή της ιδιοκτησίας: όποιο θέμα κι αν φαίνεται ότι συζητιέται, στην πραγματικότητα περί αυτού πρόκειται».
Από τις σελίδες του βιβλίου περνούν πρόσωπα γνωστά και λιγότερο γνωστά που επέζησαν της ήττας, υπερασπίστηκαν τη μνήμη της Κομμούνας και συχνά έγραψαν για αυτή την ιστορική στιγμή που σφράγισε τη ζωή τους. Εκτός από τον τσαγκάρη Γκαγιάρ που έγινε μάστορας των οδοφραγμάτων, αναφέρονται ο Μπενουά Μαλόν, μπακουνικός, μέλος της Διεθνούς, ο Ελιζέ Ρεκλύ, γεωγράφος, συγγραφέας της μνημειώδους 19τομης Παγκόσμιας Γεωγραφίας, η εμβληματική Λουίζ Μισέλ κ.ά. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ελιζαμπέτ Ντμιτρίεφ μέλος του ρωσικού τμήματος της Διεθνούς και γνωστή του Μαρξ. Η Ντμιτρίεφ πρωτοστάτησε στη δημιουργία της «Ένωσης Γυναικών για την άμυνα του Παρισιού και την περίθαλψη των τραυματιών» (11 Απριλίου 1871) που έλυνε πρακτικά προβλήματα (αμμόσακοι, καυσόξυλα, ασθενοφόρα) και ταυτόχρονα οραματιζόταν το τέλος της έμφυλης οικονομικής ανισότητας. Ενδιαφέρον έχουν οι αναφορές από τις καταδικαστικές για τη γαλλική αποικιοκρατία στην Αφρική ομιλίες στις συνελεύσεις. Όσο πρόλαβε η Κομμούνα πήρε πρωτοποριακά για την εποχή μέτρα όπως θεσμοθέτηση δωρεάν, δημόσιας, υποχρεωτικής και κοσμικής εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά χωρίς τον έλεγχο της Καθολικής Εκκλησίας.
Η Κριστίν Ρος απορρίπτει την ένταξη της Παρισινής Κομμούνας σε μιαν ύστερη «αφήγηση», είτε ρεπουμπλικανική, είτε στην «ιστοριογραφία του κρατικού κομμουνισμού», σύμφωνα με την οποία ήταν ένα αποτυχημένος Οκτώβρης ενώ ο τελευταίος ήταν η επιτυχημένη έκδοχή της. Ωστόσο την εντάσσει στην ιστοριογραφία του «αναρχικού κομμουνισμού». Αυτό όμως είναι το λιγότερο, η παγκόσμια εργατική δημοκρατία της Κομμούνας στριμώχνεται στην κατάληψη χώρων και συγκοινωνιακών κόμβων (κίτρινα γιλέκα), στην «ιδιοπολιτική του τόπου» και στην υπεράσπιση της γης ενάντια στα μεγάλα αναπτυξιακά έργα.
Αναγκαστικά παρερμηνεύει και τα λεγόμενα των ίδιων των κομμουνάρων. Εκεί που ο Αρτύρ Αρνού έγραψε πως «η κοινωνική επανάσταση οφείλει […] να προχωρήσει με την αποκατάσταση και επιστροφή της γης και όλων των εργαλείων της παραγωγής, του κεφαλαίου και κάθε άλλου μέσου, στα χέρια της συλλογικότητας», η Ρος διαβάζει πως το ζήτημα είναι η «πρόσβαση στη γη, η κοινή χρήση και η κοινή φροντίδα της» (σελ. 13). Κρίμα!
