Κώστας Παλούκης
φωτογραφία: Από τις 18 Μαρτίου 1871 υψώνονται τα πρώτα οδοφράγματα. Η προσπάθεια της κυβέρνησης να αποσύρει τα κανόνια από την Μονμάρτη αποτελεί τη θρυαλλίδα της εξέγερσης
Αφιέρωμα 150 χρόνια από την Παρισινή Κομμούνα
Το γαλλικό εργατικό κίνημα αρχίζει να συγκροτείται προς το τέλος της 2ης Αυτοκρατορίας, του Λουδοβίκου Βοναπάρτη. Ισχυροποιείται το βιομηχανικό προλεταριάτο. Η εμπροσθοφυλακή αποτελείται από εργάτες τεχνίτες και μικροαστούς διανοούμενους. Δραστηριοποιείται ενεργά από το 1860, με κορύφωση τις λαϊκές συνελεύσεις του 1868-1870. Τότε, εμφανίζονται στο προσκήνιο νέα πολιτικά πρόσωπα που είχαν διαμορφωθεί πολιτικά στις απεργίες και τις ανοργάνωτες συγκρούσεις της προηγούμενης περιόδου. Έτσι, οι πρωταγωνιστές της Παρισινής Κομμούνας είναι νέοι σε ηλικία και τα μέλη της σχετικά άγνωστα στο ευρύ κοινό καθώς έχουν καθιερωθεί στους εργατικούς κόλπους του Παρισιού από την περίοδο 1865-1870.
Η νέα γενιά μπλανκιστών (που δρα ως ομάδα περίπου από το 1864) συσπειρώνεται γύρω από τον Λουί-Ογκίστ Μπανκί (Louis-Auguste Blanqui). Διαθέτουν συνωμοτικές πρακτικές που αποβαίνουν σωτήριες σε διάφορες στιγμές στον δρόμο για την Παρισινή Κομμούνα και πάνω από όλα βαθιά προσήλωση στον κινούμενο στόχο «επανάσταση» και όχι απαραίτητα στη «Δημοκρατία» (République), την οποία όμως πράγματι επικαλούνται. Παράλληλα, η ίδρυση του γαλλικού τμήματος της Διεθνούς (Association Internationale des Travailleurs, AIT) έρχεται να συνδράμει, με διαφορετικό τρόπο, τις απεργίες που ξεσπούν και τις παράνομες λέσχες, τουλάχιστον στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Ο γαλλοπρωσικός πόλεμος που κηρύχθηκε στις 19 Ιουλίου του 1870 οδήγησε στο τέλος της 2ης Αυτοκρατορίας. Με το τέλος του, το Παρίσι ήταν υπό πρωσική κατοχή. Η République κηρύσσεται την 4η Σεπτεμβρίου του 1870 για την αποφυγή επαναστατικών εκδηλώσεων.
Στις 18 Σεπτεμβρίου 1870, ξεκινά ο αποκλεισμός του Παρισιού από γερμανικά στρατεύματα. Ο λαός και η Εθνοφυλακή του Παρισιού ωστόσο, καθώς είχαν αντέξει πρωτύτερα την πρωσική πολιορκία για έξι μήνες, αρνήθηκαν τη συνακόλουθη πρωσική κατοχή αποκλείοντας τους Πρώσους σε μία μικρή περιοχή του Παρισιού και αστυνομεύοντας τα «σύνορα» της περιοχής αυτής. Οι επαναστατικές εκδηλώσεις είναι συνεχείς και ο όρος «Commune» κάνει δημόσια την εμφάνισή του ως σύνθημα από το πλήθος που διαδηλώνει στις 8 Οκτωβρίου, υπό την καθοδήγηση της επιτροπής των Είκοσι Διαμερισμάτων.
Στις 31 Οκτωβρίου πραγματοποιείται η πρώτη καθαρά επαναστατική εκδήλωση. Οι επαναστάτες καταλαμβάνουν το Δημαρχείο του Παρισιού και κρατούν σε ομηρία αρκετά μέλη της κυβέρνησης. Από τους 20 Δημάρχους οι 12 είναι φιλοκυβερνητικοί, ωστόσο κάποια Διαμερίσματα εκδηλώνουν από τον Νοέμβριο «κόκκινες» διαθέσεις. Ο ρόλος των Δημάρχων και της Εθνοφυλακής είναι καθοριστικός για την επιβίωση του πληθυσμού, καθώς αυτοί διαχειρίζονται τα τρόφιμα της πόλης. Στις 26 Ιανουαρίου λήγει ο βομβαρδισμός της πόλης και υπογράφεται η ανακωχή. Στις 8 Φεβρουαρίου διεξάγονται οι πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά την πτώση της 2ης Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, το Παρίσι δηλώνει καθαρά τη διαφωνία του. Από τις 44 έδρες που αναλογούν στην πρωτεύουσα, οι 37 δίνονται σε υποψήφιους που τάσσονται υπέρ της συνέχισης του πολέμου. Στις 15 Μαρτίου, η Εθνοφυλακή (ο ενήλικος αντρικός πληθυσμός του Παρισιού) εκλέγει την Κεντρική Επιτροπή της με πλειοψηφία επαναστατών, όργανο με καθοριστικό ρόλο στην Κομμούνα.
Η κυβέρνηση της Τρίτης Γαλλικής Δημοκρατίας με πρόεδρο τον Αδόλφο Θιέρσο φοβήθηκε ότι οι εργάτες του Παρισιού θα έπαιρναν τα όπλα της Εθνοφυλακής και θα προκαλούσαν τους Πρώσους και έτσι στις 18 Μαρτίου, ο γαλλικός στρατός μπήκε στο Παρίσι. Η απόπειρα μετακίνησης των κανονιών της εθνοφυλακής εξελίσσεται σε φιάσκο για την Κυβέρνηση των Βερσαλλιών και δίνει το έναυσμα της επανάστασης. Στη Μονμάρτη δυο στρατηγοί εκτελούνται από το πλήθος των εξεγερμένων. Ο στρατός υποχώρησε στις Βερσαλλίες και η κυβέρνηση κήρυξε τον πόλεμο στις δυνάμεις που κρατούσαν το Παρίσι. Η Κεντρική Επιτροπή πρέπει από τις 19 κιόλας του Μαρτίου να φροντίσει για τη λειτουργία της πόλης. Στις κάλπες την 26η Μαρτίου, η Κομμούνα κηρύσσεται επίσημα και η εξουσία περνά τυπικά από την Κεντρική Επιτροπή της Εθνοφυλακής στους εκλεγμένους, δηλαδή στο Συμβούλιο της Κομμούνας.
Η Κομμούνα πήρε σχεδόν αμέσως μέτρα προς εύνοια των εργατών: επέβαλε πάγωμα των τιμών στα ενοίκια κατά τη διάρκεια του πολέμου, απαγόρευσε στα ενεχυροδανειστήρια να πουλούν αγαθά καθώς οι εργάτες αναγκάστηκαν να βάλουν ενέχυρο τα εργαλεία τους κατά τη διάρκεια του πολέμου, κρατικοποίησε την εκκλησιαστική περιουσία, ανέβαλε την υποχρέωση καταβολής των χρεών, εξίσωσε τους μισθούς των υπαλλήλων και τους επέβαλε ανώτατο όριο και κατήργησε τους τόκους. Από τις 18 έως τις 30 Μαρτίου η Κομμούνα διεκδικεί και παίρνει σταδιακά 2,5 εκατομμύρια τα οποία δαπανούνται στο σύνολό τους για την πληρωμή των εργαζόμενων και την αποζημίωση της Εθνοφυλακής.
Ο Απρίλιος αποτελεί μήνα εσωτερικών διαφωνιών. Κύριο μέλημα της κυβέρνησης των Βερσαλλιών ήταν η απομόνωση του Παρισιού. Ο στρατός των Βερσαλλιών επιτέθηκε στο Παρίσι στις 2 Απριλίου και από τότε το Παρίσι βρισκόταν υπό συνεχή βομβαρδισμό. Όσοι Κομμουνάροι αιχμαλωτίζονταν, εκτελούνταν αμέσως και το πλεονέκτημα του στρατού ήταν τέτοιο, ώστε από τα μέσα Απριλίου σταμάτησε κάθε διαπραγμάτευση με το Παρίσι. Το τείχος της πόλης καταλήφθηκε στις 21 Μαΐου αλλά η σκληρότερη αντίσταση σημειώθηκε στις ανατολικές εργατικές συνοικίες του Παρισιού, όπου οι οδομαχίες συνεχίστηκαν για ακόμα οκτώ μέρες, που έμειναν στην ιστορία ως η «Ματωμένη Βδομάδα».
Καθ’ όλη τη διάρκεια της επέλασης των κυβερνητικών στρατευμάτων θανατώθηκαν πολλοί άμαχοι και, σύμφωνα με τις κυβερνητικές πηγές, μόνο κατά τη «Ματωμένη Βδομάδα» σκοτώθηκαν 17.000 Παριζιάνοι, ενώ άλλες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό σε 30.000. Οι τελευταίοι 147 Κομμουνάροι εκτελέστηκαν το απόγευμα της 28ης Μαΐου στο νεκροταφείο Περ Λασέζ όπου είχαν οχυρωθεί, σε ένα σημείο που σήμερα είναι γνωστό ως «Τείχος των Ομοσπονδιακών» (έτσι αποκαλούσαν τους Κομμουνάρους).
Ακόμα και μετά την πτώση του Παρισιού, τα αντίποινα συνεχίστηκαν και 4.500 με 7.000 Κομμουνάροι εξορίστηκαν στη Νέα Καληδονία, ενώ το Παρίσι παρέμεινε υπό στρατιωτικό νόμο για ακόμα πέντε χρόνια.Σε αρκετές άλλες πόλεις, δημιουργήθηκαν κομμούνες προς συμπαράσταση στο Παρίσι, οι οποίες κατεστάλησαν και αυτές, όπως στις πόλεις Σαιντ-Ετιέν, Λε Κρεζό και Μασσαλία. Οι απώλειες των κυβερνητικών δυνάμεων το ίδιο διάστημα ήταν 1.000 άτομα.
