Γιάννης Ελαφρός
Δημήτρης Σταμούλης
Ενέσεις αισιοδοξίας επιχειρεί η κυβέρνηση με την παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, μιλώντας για πακτωλό δις. που θα πέσουν στην ελληνική κοινωνία. Η πραγματικότητα βέβαια είναι πολύ διαφορετική. Τα κονδύλια θα κατευθυνθούν κυρίως στο κεφάλαιο, για έργα με συγκεκριμένο ταξικό προσανατολισμό, που σε καμία περίπτωση δεν καλύπτει τις εργατικές και λαϊκές ανάγκες.
Μνημονιακοί όροι και συνεχής έλεγχος από την ΕΕ
Σαν προϊόν προσπαθεί να «πουλήσει» την Ελλάδα και τους εργαζόμενούς της ο Κυριάκος Μητσοτάκης, λανσάροντας το «Ελλάδα 2.0», σαν να είναι εμπορικό πακέτο αναβάθμισης λογισμικού. Έτσι παρουσίασε ο πρωθυπουργός την Τετάρτη το Εθνικό Σχέδιο Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης, το οποίο φόρτωσε με πλήθος απατηλών υποσχέσεων, όπως τη δημιουργία 200.000 θέσεων εργασίας και την αύξηση κατά 7% του ΑΕΠ, από τα 170 έργα και «μεταρρυθμίσεις» που περιλαμβάνει. Πάντως με 1.150.000 ανέργους ήδη και με την απειλή μεγέθυνσης της ανεργίας μεγάλη, οι 200.000 θέσεις εργασίας είναι λίγες και όχι «καλοπληρωμένες».
Ο πρωθυπουργός μίλησε για μεγάλες εκταμιεύσεις από την ΕΕ, αλλά η διαδικασία δεν είναι καθόλου απλή. Όλα παραπέμπουν σε μορφή μνημονιακού ελέγχου, με τις δόσεις να δίνονται μετά από έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που θα προϋποθέτει την υλοποίηση συγκεκριμένων αντι-μεταρρυθμίσεων, όπως για παράδειγμα ο νέος εργασιακός νόμος. Αντιδραστικές αντιλαϊκές τομές έναντι κονδυλίων και δανείων. Από την άποψη αυτή εύστοχος είναι ο χαρακτηρισμός του συγκεκριμένου Σχεδίου σε… πέμπτο μνημόνιο.
Αυτό που εμφανίζεται ως διαφορετικό είναι πως το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης είναι «από Έλληνες για Έλληνες. Η κυβέρνηση έχει την πλήρη ιδιοκτησία όλων αυτών των μεγάλων επιλογών», όπως είπε ο Κ. Μητσοτάκης. Ο στόχος του Πολ Τόμσεν του ΔΝΤ και των άλλων γερακιών της τρόικας (και στην γελοία εκδοχή του Άδωνι Γεωργιάδη: «δεν θα μου πάρει η τρόικα τη δόξα»!) γίνεται πραγματικότητα. Πάνω στη βάση αυτή ο πρωθυπουργός τόνισε πως αποτελεί «ευκαιρία για τη δημιουργία ευρύτερων συναινέσεων», προφανώς με τα κόμματα της αστικής και ευρω-δέσμιας «αντιπολίτευσης».
Ταμείο Ανάκαμψης των κερδών του κεφαλαίου
Για «επανάσταση που έρχεται από το αύριο», «νέα εκδοχή της χώρας στη νέα εποχή», «ρηξικέλευθο χαρακτήρα» μίλησε ο Κ. Μητσοτάκης παρουσιάζοντας το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ο πρωθυπουργός, όπως συνηθίζεται, δεν τσιγκουνεύτηκε σε εντυπωσιακά σχήματα. Μόνο που πάντα οι «ρήξεις» και οι «επαναστάσεις» επιτρέπονται για την αστική τάξη σε βάρος της εργατικής και όχι το ανάποδο.
Η κυβέρνηση φιλοδοξεί το συγκεκριμένο Σχέδιο να δώσει καύσιμα για την επιτάχυνση της μεγάλης αντιδραστικής αντεργατικής αναδιάρθρωσης, που βρίσκεται σε εξέλιξη την τελευταία δεκαετία, με μεγάλες αντιφάσεις. Το Σχέδιο διαθέτει τέσσερα βασικά πεδία: «Πράσινη ανάπτυξη», «ψηφιακές δράσεις», «απασχόληση-δεξιότητες» και «ιδιωτικές επενδύσεις – μετασχηματισμός της οικονομίας».
Σύμφωνα, με όσα παρουσίασε η κυβέρνηση ο συνολικός προϋπολογισμός του Ταμείου Ανάκαμψης είναι 30,9 δισ. (θα καταβληθούν μέχρι τον Αύγουστο του 2026), εκ των οποίων τα 18,1 δισ. είναι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις (όχι χωρίς έμμεσες επιβαρύνσεις) και τα 12,7 δισ. είναι δάνεια. Βεβαίως, ας μην ξεχνούμε πως το δημόσιο χρέος έχει φτάσει στα τέλη του 2020 τα 374 δισ. ευρώ, 222% του ΑΕΠ!
Το Σχέδιο καταμερίζει αυτά τα ποσά ως εξής: 6,026 δισ. για την «πράσινη μετάβαση», 2,1 δισ. για την «ψηφιακή μετάβαση, 5,2 δισ. για την απασχόληση αλλά και τις παρεμβάσεις σε Υγεία, Παιδεία και «αποτελεσματικές» κοινωνικές πολιτικές και 4,8 δισ. για ιδιωτικές επενδύσεις και μετασχηματισμό διοίκησης και οικονομίας.
Κάθε επένδυση θα έχει δωρεάν επιδότηση του 50% του επενδυτικού πλάνου, 30% τραπεζικό δανεισμό (δίνοντας κεντρικό ρόλο στις τράπεζες όσον αφορά τα σχέδια που θα δανειοδοτήσουν) και 20% κεφάλαια των επενδυτών. Δηλαδή με μόλις 20% οι καπιταλιστές θα μπορούν να κάνουν μεγάλες επενδύσεις. Τζάμπα μάγκες, δηλαδή. Και πρέπει να είναι καθαρό πως δεν πρόκειται να «παίξουν» κυρίως μικρές επιχειρήσεις. Εξάλλου οι υπουργοί της κυβέρνησης έχουν ξεκαθαρίσει με κάθε τρόπο πως δεν θα επιδοτηθούν «επιχειρήσεις-ζόμπι», που δεν έχουν μέλλον κλπ. Θα επιχειρηθεί δηλαδή η αναδιάρθρωση και η συγκέντρωση της παραγωγής.
Το πιο σημαντικό όμως είναι ο συνολικός προσανατολισμός του Σχεδίου: Κυρίως κατευθύνεται στην ενίσχυση του κεφαλαίου. Σε μια εποχή που έχει αναδειχθεί η ανάγκη του δημόσιου (βλέπε υγεία, παιδεία κλπ.), των κοινών αγαθών (βλέπε νερό, περιβάλλον, ενέργεια κλπ.) το Σχέδιο τα αντιμετωπίζει ως προϊόντα. Όμορφες λέξεις αποκτούν το πραγματικό τους νόημα, όταν τις δεις στην πραγματική ζωή. Πράσινη μετάβαση σημαίνει καταστροφική επέλαση του πράσινου καπιταλισμού. Ψηφιοποίηση είναι ένα κράτος-στρατηγείο, στήριγμα του επενδυτή, απόμακρο και εχθρικό στον εργαζόμενο. Χρήματα για την απασχόληση αφορούν επιδότηση των εργοδοτών και παιδεία ταξικών φραγμών με έμφαση στη φτηνή κατάρτιση μιας χρήσης.
«Ζωή» με 470 ευρώ τον μήνα
Δύο στους τρεις εργαζόμενους βγαίνουν «χαμένοι» εισοδηματικά και εργασιακά από την κυβερνητική πολιτική διαχείρισης της πανδημίας
Πέντε μήνες σκληρού lockdown συμπληρώθηκαν από τον περασμένο Νοέμβριο, όταν η κυβέρνηση «για το καλό μας» προχώρησε στη λήψη σκληρών περιοριστικών μέτρων μαζί με έναν νέο γύρο αναστολών συμβάσεων, και προγραμμάτων όπως το «Συν-Εργασία» ή επιδότησης… εργοδοτών μέσω ΟΑΕΔ για «δωρεάν προσλήψεις ανέργων. Μέτρα που αποδείχτηκαν αποτυχημένα, με ολέθριες συνέπειες στον τομέα της υγείας αλλά και της εργασίας για εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους.
Ίσως το πιο βασικό «εργαλείο» κυβέρνησης και εργοδοσίας ήταν οι αναστολές συμβάσεων εργασίας. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Εργασίας και Ανθρώπινου Δυναμικού, κατά την αρχική φάση της πανδημίας (Μάρτιος – Απρίλιος 2020), όπου επιβλήθηκε το πρώτο και αυστηρότερο lockdown, οι εργαζόμενοι των οποίων η σύμβαση εργασίας τέθηκε σε αναστολή ανήλθαν σε 992.443 άτομα ή το 46,4% του συνόλου των μισθωτών της χώρας! Στην ενδιάμεση φάση της πανδημίας (Μάιος – Οκτώβριος 2020), όπου υπήρξε σταδιακό άνοιγμα της οικονομίας σε κλάδους όπως εμπόριο, εστίαση και τουρισμός (κλάδοι με την υψηλότερη απασχόληση), σημειώθηκε μεγάλη μείωση των αναστολών (Ιούλιος μόλις 3,3%), για να επιστρέψουμε από φθινόπωρο σταδιακά σε πολύ υψηλά ποσοστά. Χαρακτηριστικά τον Νοέμβριο σε 743.143 μισθωτούς ανεστάλησαν οι συμβάσεις (34,7%), ενώ ακολούθησαν ο Δεκέμβριος με 31,5%, ο Ιανουάριος με 31,3% και ο Φεβρουάριος με 24,9%.
Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι έτσι κράτησε στη «ζωή» χιλιάδες επιχειρήσεις και εργαζόμενους. Για τις επιχειρήσεις, αυτό θα φανεί εάν και πόσες, θα ανοίξουν ξανά. Για τους εργαζόμενους όμως τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι η μέση αποζημίωση ήταν 476 ευρώ το μήνα – πολύ κατώτερη των 534 που διαλαλεί η κυβέρνηση- καθώς ήταν χιλιάδες οι εργαζόμενοι σε μερική αναστολή, για ορισμένες ημέρες τον μήνα. Αυτό το μηνιαίο γλίσχρο εισόδημα είναι πολύ πιο κάτω και από τον καθαρό κατώτατο μισθό! Μπορεί η κυβέρνηση να διαφημίζει λοιπόν ότι διέθεσε 2,71 δις. ευρώ για τις αναστολές, αλλά οι μηνιαίες μισθολογικές απώλειες των εργαζόμενων σε αναστολή ανήλθαν σε 30-35%, δηλαδή έχασαν το 1/3 του εισοδήματός τους.
Και βέβαια μιλάμε για εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενους. Συγκεκριμένα, για πέντε μήνες τον τελευταίο χρόνο, πάνω από μισό εκατομμύριο εργαζόμενοι τέθηκαν σε αναστολή και πάνω από 100.000 για πάνω από 8 μήνες.
Το πρόγραμμα «Συν-Εργασία» που έδινε δυνατότητα στους εργοδότες να θέσουν εκτός εργασίας έως και 50% του προσωπικού πλήρους απασχόλησης, αφορούσε τελικά λιγότερους από 70.000 εργαζόμενους και ο μέσος όρος αναπλήρωσης από το κράτος μέρους του υπολειπόμενου μισθού (μόλις το 60%) ανήλθε στα ψίχουλα των 247 ευρώ ανά μήνα, ενώ για δώρο Χριστουγέννων το κράτος… ξόδεψε μόλις 69 ευρώ ανά εργαζόμενο! Συνολικά 2 στους 3 εργαζόμενους βγαίνουν «χαμένοι» εισοδηματικά και εργασιακά από την κυβερνητική πολιτική διαχείρισης της πανδημίας. Με βάση έρευνα της ΓΣΕΕ, το 22% των μισθωτών δήλωσε πως έχασε το 31% του εισοδήματός του, το 14% μεταξύ 21-30%, το 13% μεταξύ 11-20% και περίπου το 36% έχασε πάνω από 20%.
Χωρίς επίδομα ανεργίας 919.126 εγγεγραμμένοι άνεργοι, ψίχουλα σε όσους είχαν περιστασιακή και άτυπη σχέση εργασίας
Με αυτά τα μέτρα η κυβέρνηση ωστόσο καυχιέται ότι συγκράτησε την επίσημη ανεργία στα ίδια με πέρσι επίπεδα, κοντά στο16,2% (ΕΛΣΤΑΤ, δ’ τρίμηνο 2020). Όμως η πραγματικότητα είναι ότι σε καθεστώς «οιωνεί αεργίας» βρίσκονται εκατοντάδες χιλιάδες επιπλέον εργαζόμενοι, και πολλοί από αυτούς θα προστεθούν στους συνολικά 1.147.791 ανέργους του ΟΑΕΔ τον Φεβρουάριο. Σε αυτή την τάση δεν θα αποτελέσουν τροχοπέδη ούτε οι δήθεν ρήτρες απολύσεων που θέσπισε το υπουργείο Εργασίας. Στις αναστολές σύμβασης, ρήτρα μη απόλυσης προβλέπεται για όσο ισχύει η αναστολή, με διατήρηση του προσωπικού για ισόχρονο διάστημα μετά τη λήξη της αναστολής. Ωστόσο, μετά, επιτρέπονται οι απολύσεις, με όρο την πρόσληψη ίσου αριθμού υπαλλήλων, όχι όμως υποχρεωτικά με τους ίδιους μισθούς, αλλά και με χαμηλότερους! Στο «Συν-Εργασία» υπάρχει ρήτρα μη απόλυσης μόνο για τους εντασσόμενους στο μηχανισμό, όσο είναι σε ισχύ, αλλά δεν προστατεύονται οι άλλοι εργαζόμενοι. Επίσης δεν προβλέπεται καμιά υποχρέωση αντικατάστασης απολυμένων. Όλα αυτά προδικάζουν για ένα πραγματικό τσουνάμι απολύσεων μετά το πέρας ισχύος αυτών των «μέτρων στήριξης».
Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί πως από τους 1.147.791 εγγεγραμμένους ανέργους επίδομα λαμβάνουν (το πρώτο τετράμηνο του 2021) μόνο 228.665 (οι 107.267 απ’ αυτούς είναι εποχικοί τουριστικών επαγγελμάτων). Δηλαδή, 919.126 άνεργοι δεν έλαβαν ούτε ένα ευρώ!
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση προανήγγειλε νέα «δώρα» στους εργοδότες μέσω οκτώ νέων προγραμμάτων του ΟΑΕΔ για 42.600 επιδοτούμενες νέες θέσεις με επιχορήγηση έως και 100% μισθού και εισφορών, συνολικού προϋπολογισμού 440 εκατ. ευρώ. Το δόγμα της «ενεργητικής πολιτικής» κατά της ανεργίας προβλέπει τα λεφτά που θα δίνονταν στους ανέργους, πλέον να προσφέρονται αδρά στους εργοδότες, με επιδότηση από 75% έως και 100% του μισθολογικού και ασφαλιστικού κόστους. Μάλιστα την ίδια στιγμή που κατά τη διάρκεια όλη της πανδημίας η κυβέρνηση δεν έδωσε ούτε 1 ευρώ σε σχεδόν 570.000 μακροχρόνια ανέργους, τώρα ετοιμάζει πρόγραμμα απασχόλησης για 8.500 από αυτούς «αμείβοντας» με 560 ευρώ ανά προσλαμβανόμενο τους εργοδότες!
Σε όλα αυτά, να προστεθεί ότι εν μέσω πανδημίας η κυβέρνηση μείωσε κι άλλο το λεγόμενο «μη μισθολογικό κόστος», κατά 3 μονάδες με βασικούς ωφελημένους τους εργοδότες που απολαμβάνουν μειωμένες εισφορές κατά 1,8 μονάδες. Ενώ θέσπισε και την προσωρινή αναστολή της εισφοράς αλληλεγγύης, όπου κι εδώ κύριοι ωφελημένοι είναι οι εκπρόσωποι του κεφαλαίου, κάτοχοι εισοδημάτων από ενοίκια, μερίσματα, επιχειρηματική δραστηριότητα, τόκους δικαιώματα και υπεραξία από μεταβίβαση κεφαλαίου που αποκτήθηκαν μέσα στο 2020.
Άνοιγμα αγοράς με χιλιάδες λουκέτα και απολύσεις
Το σταδιακό άνοιγμα της αγοράς το οποίο ήδη δρομολόγησε η κυβέρνηση από Δευτέρα, παρά τα χιλιάδες κρούσματα και τους περίπου 740 διασωληνωμένους, θα αποκαλύψει ένα «βομβαρδισμένο τοπίο» στην κοινωνία. Σε κλάδους και χώρους εργασίας, όπως εστίαση, λιανεμπόριο ή τουρισμός, σε αυτοαπασχολούμενους και μικροεπαγγελματίες, αλλά κυρίως στον κόσμο της εργασίας που θα πεταχτεί στο σωρό των ανέργων, καθώς η επαναλειτουργία θα είναι αδύνατη για χιλιάδες επιχειρήσεις.
Μελέτη της ΓΣΕΒΕΕ και του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών, λαμβάνοντας υπόψη την σταδιακή «απόσυρση» των μέτρων «στήριξης» (αναστολές σύμβασης ή «Συν-εργασία»), προβλέπει σενάριο ακόμα και για εκτίναξη της ανεργίας στο 29,3%, με 1.350.000 ανέργους στο τέλος του 2021, ποσοστό μεγαλύτερο και από το 27,5%, ιστορικό υψηλό της προηγούμενης καπιταλιστικής κρίσης. Δύο ακόμα σενάρια της ίδιας μελέτης προβλέπουν ποσοστό ανεργίας 18,9% (870.000 άτομα) και 22,6% (1.040.000) στο τέλος του χρόνου, ανάλογα με τον αριθμό των επιχειρήσεων που θα βάλουν λουκέτο, και αφού πλέον θα έχουν αφεθεί στο έλεος του αδυσώπητου καπιταλιστικού «ανταγωνισμού» με το μεγάλο κεφάλαιο εμφανώς κερδισμένο από την πανδημία.
Το ταξικό εργατικό κίνημα πρέπει να θέσει ψηλά στις διεκδικήσεις του το αίτημα για άμεση επιδότηση του μισού και πλέον εκατομμυρίου μακροχρόνια ανέργων που λιμοκτονούν κυριολεκτικά εδώ και ένα χρόνο. Αλλά και για απαγόρευση των απολύσεων μετά το «άνοιγμα» της αγοράς, ειδικά σε κλάδους όπου το κεφάλαιο όλο το προηγούμενο διάστημα έχει εκτινάξει την κερδοφορία του (ξενοδόχοι, μεγαλέμποροι κ.α.). Για ενίσχυση όλων των ανέργων και όχι της εργοδοσίας, για μαζικές μόνιμες προσλήψεις σε κρίσιμους κοινωνικούς τομείς όπως η υγεία, η εκπαίδευση, τα ασφαλιστικά ταμεία, οι δήμοι κ.α.
