Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Χρονολόγιο
1958 ● Ο Λουμούμπα ιδρύει το εθνικό μέτωπο του Κονγκό.
Μάιος 1960 ● Εθνικές εκλογές, o Λουμούμπα κατακτά θριαμβευτική νίκη.
23 Ιουνίου 1960 ● Πλήρης ανεξαρτησία του Κονγκό.
Ιούλιος 1960 ● Απόσχιση της Κατάνγκα.
Αύγουστος 1960 ● Ο Λουμούμπα ζητά σοβιετική στρατιωτική βοήθεια χωρίς ανταπόκριση.
Σεπτέμβριος 1960 ● Στρατιωτικό πραξικόπημα ανατρέπει τον Λουμούμπα.
17 Ιανουαρίου 1961 ● Οι πραξικοπηματίες εκτελούν τον Λουμούμπα μετά από άγριο βασανισμό.
Ένα σύντομο καλοκαίρι κράτησε η «άνοιξη» της ανεξαρτησίας του Κονγκό, το 1960, όταν ο Πατρίς Λουμούμπα εξελέγη πανηγυρικά πρωθυπουργός. Οι Βέλγοι αποικιοκράτες και οι μεγάλες μεταλλευτικές εταιρείες, σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, οργάνωσαν την απόσχιση της πλούσιας περιοχής Κατάνγκα, που οδήγησε σε σύρραξη και σε χαοτική κατάσταση. Ο Λουμούμπα δεν είχε στραφεί στην ανεξάρτητη οργάνωση και πάλη της εργατικής τάξης και των φτωχών στρωμάτων για να σαρωθούν οι βάσεις στήριξης ιμπεριαλισμού και ολιγαρχίας, με αποτέλεσμα την επικράτηση του στρατιωτικού πραξικοπήματος.
Από τα μέσα του 15ου αιώνα, η Αφρική είχε υποστεί τις συνέπειες της στυγνής δουλεμπορικής εκμετάλλευσης εκ μέρους των αποικιακών δυνάμεων της εποχής. Η αποικιοκρατική υποταγή και εκμετάλλευση της Αφρικής και του μεγαλύτερου μέρους της Ασίας συνεχίστηκε και κορυφώθηκε στο στάδιο του ιμπεριαλισμού (τέλος 18ου αιώνα- αρχές 19ου αιώνα). Η Αφρική είχε μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων με έπαθλο τον τεράστιο φυσικό πλούτο της. Στη διάσκεψη του Βερολίνου το 1885, όπου τα ιμάτια της Αφρικής μοιράστηκαν ανάμεσα στις αποικιοκρατικές δυνάμεις, μία περιοχή νοτίως του ποταμού Κονγκό, στην κεντρική Αφρική, 80 φορές μεγαλύτερη του Βελγίου, δωρίστηκε στον βασιλιά Λεοπόλδο. Το Βέλγιο άρχισε την απομύζηση των εδαφών του Κονγκό, που ήταν πλούσια σε πολύτιμα μέταλλα, ουράνιο, πετρώματα, ξυλεία και ελεφαντόδοντο. Εγκαθιδρύθηκε στη χώρα ένα στυγνό καθεστώς εκμετάλλευσης που βασιζόταν σε έναν μισθοφορικό στρατό και επέβαλλε καταναγκαστική εργασία στους γηγενείς πληθυσμούς, μέσα σε συνεχή τρομοκρατία, που περιελάμβανε δολοφονίες, απαγωγές, ακρωτηριασμούς, όταν οι ιθαγενείς δεν είχαν την επιθυμητή απόδοση ή εξεγείρονταν κατά των Βέλγων αποικιοκρατών. Η απάνθρωπη εκμετάλλευση και η βίαιη καταστολή των συνεχών εξεγέρσεων των εξαθλιωμένων Κονγκολέζων πήραν την έκταση γενοκτονίας και προκάλεσαν τη διεθνή κατακραυγή.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (Β’ ΠΠ) και τη σταδιακή παρακμή της αποικιοκρατίας, αναπτύχθηκε το κίνημα του Κογκολέζικου λαού για αυτοδιάθεση με εμπνευσμένο ηγέτη τον Πατρίς Λουμούμπα. Γενικότερα, με τη λήξη του Β΄ΠΠ αναπτύχθηκε στην Αφρική και λιγότερο στην Ασία εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα,είτε με ειρηνικές διαδικασίες (Γκάνα,Τανζανία) είτε με εξέγερση (Αλγερία, Κένυα, Κονγκό).
Ο Β. Λένιν, ξεκινώντας απ’ την ιδιομορφία της κατάστασης στις αποικιακές και εξαρτημένες χώρες και λαμβάνοντας υπόψη τη μεγάλη οικονομική τους καθυστέρηση, τη μη ανάπτυξη των κοινωνικών σχέσεων, την υπεροχή του αγροτικού πληθυσμού, τη μικρή αριθμητική δύναμη της εργατικής τάξης, διατύπωσε την ιδέα της πραγματικής δυνατότητας οι καθυστερημένες χώρες να περάσουν στον σοσιαλισμό, παρακάμπτοντας το καπιταλιστικό στάδιο ανάπτυξης. Ταυτόχρονα, ο Λένιν επεσήμανε δύο απαραίτητους όρους: Την ανάπτυξη της πολιτικής συνείδησης, την αυτοτελή πολιτική δραστηριότητα και οργάνωση των εργαζομένων και τη βοήθεια του προλεταριάτου που έχει ήδη νικήσει, δηλαδή, του «παγκόσμιου σοσιαλιστικού συστήματος». Ο Στάλιν όμως ανέτρεψε αυτή τη λενινιστική αντίληψη και την υποκατέστησε με τη θεωρία των σταδίων που προέβλεπε γι’ αυτές τις χώρες τη μετάβαση σ’ένα καπιταλισμό «εθνικό», στον οποίο θα ηγεμονεύει το «προοδευτικό» τμήμα της πατριωτικής αστικής τάξης σε συμμαχία με τις λοιπές προοδευτικές δυνάμεις, ενάντια στο αντιδραστικό τμήμα της φιλοϊμπεριαλιστικής αστικής τάξης και τις φεουδαρχικές δυνάμεις.
Παρόμοιες ήταν και οι αντιλήψεις του Πατρίς Λουμούμπα. Στόχος του κινήματος που ηγούνταν ήταν η ανεξαρτησία του Κονγκό, η ολοκληρωτική απαλλαγή του από τους ιμπεριαλιστικούς δεσμούς, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου καπιταλιστικού Κονγκό και όχι η πραγματοποίηση βαθιών κοινωνικο-οικονομικών μετασχηματισμών (εθνικοποιήσεις, εργατικά συμβούλια, συνεταιρισμοί αγροτών, σχεδιασμός στο βαθμό του δυνατού,κά), που θ΄αποτελούσαν έναν μεταβατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό. Ο Λουμούμπα δεν είχε προσανατολισμό προς τις φτωχές λαϊκές μάζες και ιδίως προς την εργατική τάξη των ορυχείων και των εργοστασίων, ώστε με απεργίες και καταλήψεις στην καρδιά της οικονομίας να αποτρέψουν και να εξουδετερώσουν την επέμβαση των ιμπεριαλιστών και των ντόπιων οργάνων τους και ν’αποτελέσουν ασπίδα προστασίας για τον Λουμούμπα και τον αγώνα του.
Ο Λουμούμπα, έχοντας νικήσει στις εθνικές εκλογές του Μαΐου του 1960 και απολαμβάνοντας ευρεία δημοφιλία στον Κογκολέζικο λαό, ανάγκασε τη βελγική κυβέρνηση να αποδώσει στο Κονγκό πλήρη ανεξαρτησία, για να περισώσει τα μεγάλα βελγικά συμφέροντα στη χώρα. Στις 23 Ιουνίου 1960, ο Λουμούμπα ανέλαβε επισήμως τα πρωθυπουργικά του καθήκοντα.
Ο Λουμούμπα ανατράπηκε με πραξικόπημα του στρατηγού Μομπούτου, με στήριξη της CIA
Ο Λουμούμπα όμως, χωρίς ένα σχέδιο ανατροπής των ισχυρών ιμπεριαλιστικών βάθρων στη χώρα, όπως οι μεγάλες μεταλλευτικές επιχειρήσεις, εξουδετέρωσης φιλοϊμπεριαλιστικών στοιχείων στις ένοπλες δυνάμεις, των αποσχιστικών τάσεων στην Κατάνγκα και αλλού, με τη συνεχή υπονόμευση του έργου του από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες και χωρίς τη δυναμική παρέμβαση των λαϊκών μαζών που τον υποστήριζαν, δεν κατόρθωσε ν’ αποτρέψει το χάος, στο οποίο οδήγησαν τη χώρα οι ιμπεριαλιστές και τα ενεργούμενά τους στη χώρα. Το Κονγκό περιήλθε γρήγορα σε κατάσταση χάους και ταραχών. Οι Βέλγοι απέστειλαν στρατιωτικές δυνάμεις που προέβησαν στην απομάκρυνση χιλιάδων Ευρωπαίων πολιτών, στερώντας τον κρατικό μηχανισμό από έμπειρα στελέχη και επιτείνοντας έτσι το χάος. Παράλληλα, ο Μοΐς Τσόμπε με την υποστήριξη των Βέλγων, των πανίσχυρων μεταλλευτικών εταιρειών και με στρατό που αποτελούνταν στο σύνολό του σχεδόν από μισθοφόρους, κήρυξε την απόσχιση της πλούσιας σε ουράνιο και διαμάντια περιοχής της Κατάνγκα από το Κονγκό. Ο Λουμούμπα απευθύνθηκε στον ΟΗΕ για αποστολή ειρηνευτικών δυνάμεων, οι οποίες παρέμειναν όμως θεατές στον εμφύλιο πόλεμο. Στη συνέχεια, ο Λουμούμπα αποτάθηκε στην ΕΣΣΔ, ζητώντας στρατιωτική βοήθεια. Η ΕΣΣΔ όμως δέσμια των διεθνών ισορροπιών και συσχετισμών με τον ιμπεριαλισμό, δεν παρέσχε καμία ουσιαστική βοήθεια στον Λουμούμπα.
Τον Σεπτέμβριο του 1960 ο Λουμούμπα μετά από ολιγόμηνη πρωθυπουργία ανατράπηκε από τον στρατηγό Μομπούτου, που εγκαθίδρυσε στρατιωτικό καθεστώς με τη βοήθεια της CIA. Στις 17 Ιανουαρίου 1961 ο φυλακισμένος ηγέτης εκτελέστηκε απ΄ τους πραξικοπηματίες μετά από άγριο βασανισμό.
