Βασίλης Τσιράκης
«Ο μελισσοκόμος»
Το ξόδεμα του ραντεβού με την ιστορία
Η υπόθεση
Ο Σπύρος, συνταξιούχος πια, ασχολείται με την μελισσοκομία. Μετά τον γάμο της κόρης του, ξεκινά το καθιερωμένο ταξίδι με τα μελίσσια του προς τον νότο, ενώ η σχέση με την γυναίκα του φαίνεται να είναι εδώ και καιρό προβληματική.
Στη διαδρομή σε ένα βενζινάδικο παίρνει μαζί του μια κοπέλα που παράτησε ένας νεαρός μοτοσικλετιστής. Συνεχίζοντας προς τον νότο η κοπέλα συνεχώς φεύγει και ξαναεμφανίζεται στο δρόμο του.
Ο Σπύρος σταματά σε μια επαρχιακή πόλη όπου συναντά τον Νίκο και μαζί επισκέπτονται ένα παλιό τους φίλο που είναι άρρωστος στο νοσοκομείο. Οι τρεις τους θυμούνται την αγωνιστική περίοδο της ζωής τους με τις παρανομίες και τις φυλακές.
Ο Σπύρος συνεχίζοντας το ταξίδι του, επισκέπτεται μαζί με την κοπέλα έναν άλλο παλιό του φίλο, ιδιοκτήτη ενός κλειστού πια κινηματογράφου. Το βράδυ ο Σπύρος και η κοπέλα κάνουν έρωτα πάνω στη σκηνή του παλιού σινεμά.
Το σενάριο
Ο Μελισσοκόμος είναι ένα road-movie στο οποίο ο αφηγηματικός άξονας είναι ένας και μοναδικός. Το ταξίδι του Σπύρου στον νότο μέσα από το οποίο επιχειρείται η ανασύνθεση-επαναδιαπραγμάτευση του εαυτού του.
Εδώ οι διάλογοι είναι περισσότεροι, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως τα μηνύματα περνούν αποκλειστικά μέσω του λόγου. Οι εκφράσεις των προσώπων (περισσότερο από κάθε άλλη φορά), αλλά και οι κινήσεις του σώματος, οι χειρονομίες και βέβαια ο περιβάλλων χώρος εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο όπως και στις προηγούμενες ταινίες του.
Επίσης να σημειώσουμε πως ίσως για πρώτη φορά οι ήρωες τις ταινίας (κυρίως η κοπέλα) προδίδουν στοιχεία του χαρακτήρα τους.
Η σκηνοθεσία
Στο ερώτημα αν έχουμε να κάνουμε με ένα υπαρξιακό δράμα, η απάντηση είναι: υπαρξιακό, ναι, δράμα, όχι. Και αυτό οφείλεται βέβαια στην σκηνοθεσία η οποία για ακόμα μια φορά δεν γίνεται συμμέτοχη, δεν παίρνει θέση, αλλά κρατά απόσταση από τα τεκταινόμενα και μια – ίσως λιγότερο ψυχρή αυτή τη φορά- ουδετερότητα.
Στον Μελισσοκόμο τα πλάνα σεκάνς ελαχιστοποιούνται και δεν υπάρχουν άλματα στον χρόνο, ούτε χωρικές μεταβολές. Όμως εξακολουθεί να κυριαρχεί η αργή κίνηση της κάμερας και οι νεκροί χρόνοι, ενώ αυξάνονται τα μεσαία και κοντινά πλάνα.
Με αυτή την κινηματογραφική γραφή ο Σπύρος δείχνεται να έχει παραιτηθεί από τη ζωή. Να έχει χάσει το επαναστατικό παρελθόν του, τη σχέση του με την οικογένεια του, αλλά και τον έρωτα. Και τα τρία όμως όχι από κάποια εξωτερική παρέμβαση, αλλά από δική του επιλογή. Και αυτό είναι το υπαρξιακό του πρόβλημα. Έτσι η συνάντηση του με την κοπέλα του δίνει την ευκαιρία να πιαστεί από κάπου, να γαντζωθεί πάνω της, να παίξει το τελευταίο του χαρτί.
Συντελεστές:
1986, Έγχρωμη, 120΄
Σκηνοθεσία: Θόδωρος Αγγελόπουλος
Σενάριο: Θόδωρος Αγγελόπουλος, Δημήτρης Νόλλας. Συνεργασία στο σενάριο: Τονίνο Γκουέρα
Φωτογραφία: Γιώργος Αρβανίτης
Μουσική: Ελένη Καραΐνδρου
Μοντάζ: Τάσος Γιαννόπουλος
Ήχος: Νίκος Αχλάδης, Θανάσης Αρβανίτης.
Σκηνικά: Μικές Καραπιπέρης
Κοστούμια: Γιώργος Ζιάκας
Ερμηνευτές:
Μarcello Mastroianni (Σπύρος), Νάντια Μουρούζη (κοπέλα), Serge Reggiani (άρρωστος), Τζένη Ρουσσέα (γυναίκα του Σπύρου), Ντίνος Ηλιόπουλος (φίλος του Σπύρου, μηχανικός προβολής), Βάσια Παναγοπούλου, Δημήτρης Πουλικάκος, Νίκος Κούρος, Γιάννης Ζαβραδινός, Χριστόφορος Κ. Νέζερ, Κώστας Κωνσταντόπουλος, Κώστας Τύμβιος, Ντόρα Βολανάκη, Αθηνόδωρος Προύσαλης, Καριοφυλλιά Καραμπέτη, Σταμάτης Γαρδέλης, Στράτος Παχής, Μιχάλης Γιαννάτος.
Παραγωγή: Θόδωρος Αγγελόπουλος, Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου (ΕΚΚ), Marin Karmitz Productions, ΕΤ-1, RAI3, ICC,
Διεύθυνση παραγωγής: Αιμίλιος Κονιτσιώτης.
Διακρίσεις:
- Κρατικά Βραβεία Ποιότητας ΥΠΠΟ (Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ελλάδα 1987) – Καλύτερης Ταινίας[
- Κρατικά Βραβεία Ποιότητας ΥΠΠΟ (Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ελλάδα 1987) – Καλύτερης Μουσικής
- Κρατικά Βραβεία Ποιότητας ΥΠΠΟ (Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ελλάδα 1987) – Καλύτερης Σκηνογραφίας
- Κρατικά Βραβεία Ποιότητας ΥΠΠΟ (Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ελλάδα 1987) – Καλύτερης Ηχοληψίας
Απόσπασμα από το σενάριο:
«Ένα εστιατόριο με τα τραπεζάκια έξω. (Ο Σπύρος) κάθεται. Λίγο μετά η μικρή μ’ έναν τύπο διασχίζει το δρόμο. Για μια στιγμή τα βλέμματα τους διασταυρώνονται. Η μικρή είναι σα να μην τον αναγνωρίζει, μπαίνει και κάθεται με τον τύπο στο βάθος της αίθουσας.
Ο Σπύρος σηκώνεται εγκαταλείποντας το φαγητό του. Πηγαίνει στο ξενοδοχείο κι αρχίζει να μαζεύει τα πράγματα του.
Λίγο μετά ανοίγει η πόρτα και μπαίνει η μικρή. Τον αγκαλιάζει.
-Τι έγινες; Χάθηκες ξαφνικά…
Τον φιλάει.
-Σούκανα τίποτα;…
Ο Σπύρος αφήνεται ζαλισμένος στο αγκαλιασμά της. Τον αγγίζει στο μάγουλο και αφήνει ένα επιφώνημα.
-Πω πω τι αξυρισιά είναι αυτή! Περίμενε!
Πάει στο μπάνιο.
Επιστρέφει. Τον σαπουνίζει.
-Σ’ αναζήτησα μετά. Είχες χαθεί… Αλλά ήξερα πως θα σε βρω, ή εδώ ή πιο κάτω. Γιάννενα, Ανδρίτσαινα, Γαλαξείδι… Θυμάσαι τον χάρτη;… Τα μελίσσια τι κάνουν;… Ξέρεις είσαι ο μόνος που μου φέρθηκε καλά. Κανείς άλλος…
Συνεχίζει να τον ξυρίζει σιωπηλά.
Ξαφνικά σηκώνεται. Κοιτάει το ρολόι της.
-Φεύγω. Άργησα.
Αφήνει ένα φιλί στον αέρα και εξαφανίζεται. Τον παρατάει με τις σαπουνάδες στο πρόσωπο».
Δείτε:
1)Την σκηνή της εισβολής του Σπύρου με το φορτηγό στο εστιατόριο, διάρκειας 3 λεπτών που αποτελείται από 5 πλάνα (από 0:00 – 2:36).
2)Απόσπασμα της σκηνής της επίσκεψης στο νοσοκομείο διάρκειας 1 λεπτού.
3) Την «βουβή» σκηνή στο δωμάτιο του ξενοδοχείου διάρκειας 2:41 λεπτών (δύο πλάνα).
4)Το πλάνο σεκάνς του χορού της κοπέλας διάρκειας 1:33 λεπτών.
5) Δύο μονταρισμένα πλάνα από την σκηνή των τριών φίλων στην παραλία.
6) Μονταρισμένα αποσπάσματα από την ταινία με «χαλί» την μουσική της Ελένης Καραΐνδρου
Διαβάστε:
- Κριτική του Βασίλη Ραφαηλίδη στην εφημερίδα «’Εθνος» 11.1986, με τίτλο: «Ο δρόμος των λουλουδιών δεν περνάει από την Ελλάδα»
«Όπως και να ‘ναι, ο Σπύρος δεν είναι ένας απελπισμένος. Είναι ένας απογοητευμένος απ’ τη δυσλειτουργικότητα της Ιστορίας σ’ ένα τόπο, όπου όλοι δίνουν ραντεβού μαζί της και κανείς δεν πηγαίνει σ’ αυτό. Δεν είναι, λοιπόν, η Ιστορία που φταίει. Είναι ο άνθρωπος υποκείμενο, και ταυτόχρονα αντικείμενο, που αρνείται να πάρει μέρος στην Ιστορία κι αφήνεται στην παθητική ροή της».
Συνεχίστε την ανάγνωση ΕΔΩ
- Κριτική του Βασίλη Ραφαηλίδη που περιέχεται στο βιβλίο του «ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΜΥΘΟ ΔΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ», εκδόσεις Αιγόκερως 2003, με τίτλο: «Όταν η ιστορία γίνεται ποίηση».
«Δε θέλουμε να πούμε με τα παραπάνω πως ο Σπύρος είναι ένας θεωρητικά καταρτισμένος μαρξιστής. Γιατί είναι φανερό πως δεν είναι καθόλου. (Κανείς μαρξιστής δεν θα επιχειρούσε μια κατά μόνας εξέγερση). Δε θέλουμε να πούμε, ακόμα, πως είναι μαρξιστής ο Αγγελόπουλος. (Είναι μόνο ποιητής, κι όταν κανείς είναι μεγάλος ποιητής, με έντονη την αίσθηση της ιστορικότητας, αποκλείεται να είναι αντιδραστικός ή έστω συντηρητικός. Αντίθετα, βαθιά αντιδραστική είναι η χωρίς ποίηση διακήρυξη μιας στεγνής «προοδευτικότητας», που όντας στεγνή είναι εξ ορισμού και αντιδραστική)».
Συνεχίστε την ανάγνωση ΕΔΩ
Αφιέρωμα στο έργο του Θόδωρου Αγγελόπουλου
5/2: Αναπαράσταση, 1970
12/2: Μέρες του 36, 1972
19/2: Ο Θίασος, 1975
26/2: Οι Κυνηγοί, 1977
5/3: Μεγαλέξανδρος, 1980
12/3: Ταξίδι στα Κύθηρα, 1984
19/3: Ο Μελισσοκόμος, 1986
26/3: Τοπίο στην Ομίχλη, 1988
2/4: Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού, 1991
9/4: Το Βλέμμα του Οδυσσέα, 1995
16/4: Μία αιωνιότητα και μια μέρα, 1998
23/4: Το Λιβάδι που Δακρύζει, 2004
30/4: Η σκόνη του χρόνου, 2008
