Γιώργος Μιχαηλίδης
Για πρώτη φορά στην ιστορία της Γης, η μάζα των παραγόμενων από τον άνθρωπο προϊόντων και υλικών ξεπέρασε το σύνολο της βιομάζας όλων των έμβιων όντων –μαζί και των ανθρώπων– του πλανήτη. Μόνο η μάζα όλων των υλικών που συγκεντρώνονται στη Νέα Υόρκη υπολογίζεται ότι ισούται με το βάρος του συνόλου των ψαριών στις θάλασσες της υδρογείου.
Οι παραπάνω αιτιάσεις της ερευνητικής ομάδας του Ινστιτούτου Βάιζμαν του Ισραήλ μπορεί να μην είναι απόλυτα επαληθεύσιμες, ωστόσο βρίσκονται κοντά στην αλήθεια. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι πέρα από το ζήτημα του φαινομένου του θερμοκηπίου, το υλικό «αποτύπωμα» της ανθρώπινης κοινωνίας στον πλανήτη είναι πλέον «βαρύ». Για να συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος της αλλαγής που προκύπτει, αρκεί να αναλογιστούμε ότι το 1900 η παραγόμενη από τον άνθρωπο υλική μάζα στον πλανήτη (δρόμοι, κατασκευές, αντικείμενα) ισούταν με μόλις το 3% της βιομάζας της Γης. Σήμερα, η μάζα των υλικών που παράγει η ανθρωπότητα ανά βδομάδα φτάνει το άθροισμα της μάζας των 8 δισεκ. κατοίκων του πλανήτη.
Όπως μπορεί να γίνει αντιληπτό, οι προβλέψεις της ερευνητικής ομάδας για τις επόμενες δεκαετίες είναι εξαιρετικά δυσοίωνες. Αν διατηρηθούν οι τωρινοί ρυθμοί, το 2040, η φυσική βιομάζα θα αποτελεί μόλις το ένα δεύτερο της ανθρωπογενούς. Καθόλου τυχαία, κάποιοι επιστήμονες αρχίζουν να χρησιμοποιούν τον όρο «Ανθρωπόκαινο» για την εποχή στην οποία ζούμε.
Ωστόσο, αν και ο όγκος της μάζας αποτελεί ένα σοβαρό στοιχείο, μια ακόμα σημαντική παράμετρος είναι το είδος των υλικών αυτών. Η ερευνητική ομάδα ισχυρίζεται ότι το σύνολο του πλαστικού στη Γη είναι πλέον υπερδιπλάσιο της μάζας όλων των ζώων του πλανήτη. Επομένως, το ένα ερώτημα αφορά σίγουρα το είδος των υλικών που χρησιμοποιούμε και την ανακύκλωσή τους. Αλλά η συζήτηση δεν εξαντλείται εκεί. Οποιαδήποτε από τα διαθέσιμα υλικά κι αν χρησιμοποιηθούν, η μάζα του παγκόσμιου ανθρωπογενούς παραγόμενου προϊόντος είναι τέτοια που πρακτικά καθίσταται μη διαχειρίσιμη. Ενώ ο πλανήτης δείχνει να λυγίζει υπό το «βάρος του ανθρώπινου πολιτισμού», οι μηχανές συνεχίζουν να παράγουν σε φρενήρεις ρυθμούς υπό την κυριαρχία της λογικής του κέρδους και της κατανάλωσης. Μπορεί μια επιστροφή στο 1900 να είναι αδύνατη –ακόμα και απευκταία– όμως η αλλαγή υποδείγματος για τη ζωή και την παραγωγή αποτελεί ζήτημα ύψιστης προτεραιότητας.
