Γιώργος Μιχαηλίδης
Μία νέα εστία σύγκρουσης, αυτή τη φορά στον Καύκασο, μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν υπενθυμίζει ότι η ανάφλεξη σε αρκετές περιοχές του πλανήτη μπορεί να επέλθει οποτεδήποτε. Μια πρόγευση είχαμε λάβει τον Ιούλιο. Τότε όμως οι συγκρούσεις άφησαν «λίγες δεκάδες» νεκρούς, ενώ προξένησε εντύπωση πως έγιναν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τη διαφιλονικούμενη περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, σε μια «ζώνη» που γειτνιάζει με τις αζέρικες διαδρομές πετρελαίου. Η τωρινή σύγκρουση, αντιθέτως, εστιάζεται σχεδόν αποκλειστικά στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, έχει ήδη κοστίσει εκατοντάδες χαμένες ζωές στις δύο πλευρές, περιλαμβάνει όλα τα όπλα (πυροβολικό, τανκς, αεροπορία, πεζικό), ενώ έχει κινητοποιήσει και τη διεθνή κοινότητα.
Μάλιστα, σε μια πολύ σπάνια κίνηση, Τραμπ, Πούτιν και Μακρόν ευθυγραμμίστηκαν με μια κοινή τους δήλωση για την ανάγκη εκεχειρίας και εύρεσης ειρηνικής λύσης. Η (καταρχήν) απόρριψη δε αυτής της λύσης από τους Αλίεφ και Ερντογάν –τον μεγάλο σύμμαχο των Αζέρων– είναι ανησυχητική εξέλιξη, καθώς αποτελούν ένδειξη αποφασιστικότητας για τον διακηρυγμένο από Αζερμπαϊτζάν και Τουρκία στόχο επανάκτησης των αποσχισθείσων περιοχών και επιστροφής του εκτοπισμένου αζέρικου πληθυσμού μετά τον πόλεμο των αρχών της δεκαετίας του ’90. Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε τεράστια αιματοχυσία, νέα προσφυγικά κύματα και ενδεχομένως έναν ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ των δύο κρατών σε πολλαπλά μέτωπα. Επιπλέον, γειτονικές χώρες όπως το Ιράν θα δέχονταν ισχυρές εσωτερικές πιέσεις καθώς εκεί κατοικεί μία ευμεγέθης αζέρικη μειονότητα.
Για τις αιτίες της αναζωπύρωσης της σύγκρουσης γράφονται πολλά, με την πλειονότητα των αναλυτών να υποστηρίζει το σενάριο της εξαγωγής της κρίσης από τον Ερντογάν. Είναι διαπιστωμένο ότι η τουρκική κυβέρνηση είχε ξεκινήσει μια επιχείρηση μεταφοράς εκατοντάδων μισθοφόρων από τις περιοχές που βρίσκονται υπό τον έλεγχό της στη Βόρεια Συρία ενώ παρέχει πολιτική και στρατιωτική στήριξη στο Αζερμπαϊτζάν. Η Ρωσία φαίνεται να επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο χώρες έχοντας ωστόσο ισχυρότερους δεσμούς με την Αρμενία, όπου διατηρεί και στρατιωτική βάση. Μία πιθανή επιπλέον δέσμευση δυνάμεών της στον Καύκασο θα είχε σημαντικό κόστος.
Το δυστύχημα για τους δύο λαούς είναι πως η εθνογεωγραφία της περιοχής δείχνει δύο δρόμους. Συμβίωση βασισμένη σε ένα μοντέλο εθνικής ισοτιμίας και σεβασμού των μειονοτήτων ή αμοιβαίες εθνοκαθάρσεις. Η ιστορία των τελευταίων τριάντα ετών δείχνει την προτίμηση των πολιτικών ηγεσιών στη δεύτερη λύση.
