Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Αναγκαίος ο θεωρητικός αναστοχασμός για την επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού. Απαραίτητη η αντιμετώπιση της μετατροπής επαναστατικών εννοιών σε ρεφορμιστικά κακέκτυπα. Για παράδειγμα, η δυαδική εξουσία εννοείται από ορισμένες πλευρές ως διαδικασία σταδιακής κατάκτησης του αστικού κράτους.
Σε μία περίοδο πολλαπλών και οξυνόμενων αντιθέσεων και κρίσεων του καπιταλιστικού συστήματος (οικονομικής, πολιτικής, περιβαλλοντικής, υγειονομικής, ταξικής, διεθνιστικής, ηθικής) που αποδεικνύουν τη σήψη αυτής της κοινωνίας, την ανικανότητα από τη φύση της να μην γεννά οδυνηρές αντιθέσεις, αλλά και να μην αποτρέπει την απειλητική για την ανθρωπότητα όξυνσή τους, αποδεικνύεται επίκαιρη και επιτακτικά αναγκαία η ανατροπή αυτού του συστήματος και η επαναστατική αντικατάστασή του από τον σοσιαλισμό – κομμουνισμό.
Δυστυχώς, η υπερωρίμανση των αντικειμενικών όρων και αναγκών εγκαθίδρυσης αυτού του συστήματος αντιφάσκει προς την ανωριμότητα των υποκειμενικών όρων για την επαναστατική νίκη. Γι’ αυτό, αποτελεί άμεση και επιτακτική ανάγκη ο θεωρητικός αναστοχασμός για τη συγκέντρωση των δυνάμεων ανατροπής του καπιταλισμού και τον καθορισμό μιας σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής και τακτικής.
Σήμερα, σε αυτοαποκαλούμενες αριστερές και προοδευτικές δυνάμεις κυριαρχεί ο κυβερνητισμός με μεταρρυθμίσεις ανεκτές ή και επιθυμητές από το σύστημα. Η επανάσταση και οι συνακόλουθες έννοιές της έχουν ανακηρυχθεί μουσειακό είδος μιας ουτοπίας ή δυστοπίας. Το τελειωτικό χτύπημα επιχειρείται κατά του μαρξισμού-λενινισμού, από δυνάμεις και θεωρίες που υιοθετούν μιαν «επαναστατική» οπτική και ορολογία, προσδίδοντάς τους όμως ρεφορμιστικό περιεχόμενο. Πρώτος διδάξας ο πατριάρχης της Β’ Διεθνούς Καρλ Κάουτσκι, που θεωρούσε ότι «η σοσιαλδημοκρατία (σ.σ. το κομμουνιστικό κόμμα της εποχής του) είναι ένα επαναστατικό κόμμα, όχι όμως ένα κόμμα που κάνει επαναστάσεις».
Στη συζήτηση που αναπόφευκτα έχει αρχίσει και αναθερμαίνεται για την απαλλαγή της κοινωνίας από τον ολοκληρωτικά χρεοκοπημένο καπιταλισμό χρησιμοποιούνται όροι και έννοιες της επαναστατικής θεωρίας με ρεφορμιστικό όμως περιεχόμενο: κατάληψη εξουσίας, επαναστατική μετάβαση, επαναστατική εργατική τάξη, επαναστατικό κίνημα, όξυνση της ταξικής πάλης, δυαδική εξουσία κοκ. Και δεν πρόκειται για ένα υβριδικό μίγμα ρεφορμιστικό-επαναστατικό, στο οποίο θα μπορούσε ίσως κανείς να χωρίσει την ήρα από το στάχυ. Το μίγμα αφορά στη μορφή και την γλώσσα, όχι στο ιδεολογικοπολιτικό περιεχόμενο, ακόμη κι όταν ο φορέας μιας τέτοιας άποψης ειλικρινά πρεσβεύει ότι ανανεώνει στις τρέχουσες συνθήκες και «αναπτύσσει δημιουργικά τον μαρξισμό». Στο Λουξεμπουργκιανό δίλημμα «μεταρρύθμιση ή επανάσταση» δεν χωρά μικτή απάντηση, αλλά επιλογή του ενός πόλου ή του άλλου. Όποιος επιλέγει τη μεταρρυθμιστική λογική, ακόμη κι όταν χρησιμοποιεί επαναστατικούς όρους, σε ένα μίγμα βέβαια με ρεφορμιστικούς, αναπόφευκτα ο κυρίαρχος ρεφορμιστικός προσανατολισμός του προσδίδει και στους επαναστατικούς όρους ρεφορμιστικό περιεχόμενο, έστω και στην ακραία περίπτωση που ο φορέας τους δεν το συνειδητοποιεί. Την πιο χαρακτηριστική περίπτωση, σχιζοφρενικής αντιφατικότητας, στην οποία όμως αναμφισβήτητα υπερισχύει η ρεφορμιστική συνιστώσα, αποτελεί το μότο του Κάουτσκι που προαναφέραμε για το επαναστατικό κόμμα, που δεν κάνει όμως επαναστάσεις! Αλλά και στα σύγχρονα σοσιαλδημοκρατικά αστικά κόμματα, όταν κάποιοι θεωρητικοί τους κάνουν κάποια αναφορά στο «σοσιαλισμό», τον εννοούν ως «τελικό στόχο» (αλά Μπερνστάιν), στον οποίο θα φτάσουν, υποτίθεται, με συσσώρευση «μεταρρυθμίσεων αλλά και υποχωρήσεων». Χωρίς να εξηγούν, πώς θα ηγεμονεύσουν οι προοδευτικές μεταρρυθμίσεις, ακόμη κι όταν κυριαρχούν στο κυβερνητικό τους πρόγραμμα οι νεοφιλελεύθερες αντιμεταρρυθμίσεις.
Η μάχη για την κατάκτηση της εξουσίας δεν θα δοθεί εντός του αστικού κράτους, αλλά εκτός αυτού και εναντίον του
Χαρακτηριστική περίπτωση ρεφορμιστικής μετάλλαξης μιας θεμελιώδους επαναστατικής έννοιας αποτελεί η δυαδική εξουσία. Εισηγητής ένας αρχιερέας του ρεφορμισμού: Ο Νίκος Πουλαντζάς. Ακολούθησαν και ακολουθούν και σήμερα άλλοι… Ο Πουλαντζάς δεν θεωρούσε ότι το κράτος είναι όργανο της αστικής τάξης με σχετική αυτοτέλεια, αλλά ότι αποτελεί τη συμπύκνωση του συσχετισμού δυνάμεων μεταξύ των αντίπαλων κοινωνικών τάξεων. Σ’ αυτή τη βάση θεωρεί ότι η δυαδική (διπλή κατά την ορολογία του) εξουσία ταυτίζεται με τη δυναμική ανάπτυξη αγώνων του μαζικού κινήματος, που θα είναι ικανή να αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων μέσα στο κράτος, το οποίο αποτελεί το στρατηγικό πεδίο των αγώνων. Δηλαδή, με τη δυναμική ανάπτυξη των αγώνων, οι λαϊκές τάξεις θα αλλάζουν υπέρ τους τον ταξικό συσχετισμό στο κράτος, εις βάρος της αστικής τάξης. Αυτή όμως η αντίληψη με τη χρήση του λενινιστικού όρου δυαδική ή διπλή εξουσία αναπαράγει απλώς την αστικοδημοκρατική-αστικορεφορμιστική αντίληψη ότι το αστικό κράτος υλοποιεί την πλειοψηφούσα λαϊκή βούληση, είτε αυτή εκφράζεται με τις κοινοβουλευτικές εκλογές είτε με τη δυναμική ανάπτυξη του λαϊκού κινήματος.
Η επαναστατική όμως προσέγγιση είναι διαμετρικά αντίθετη από τη ρεφορμιστική αντίληψη του Πουλαντζά. Η δυαδική εξουσία εννοείται ως ύπαρξη δύο αντίπαλων, εξωτερικών μεταξύ τους, κέντρων εξουσίας: Του αστικού κράτους, αφ’ενός, και των εργατικών και λαϊκών οργάνων, αφ’ετέρου, του κράτους και ενός «αντικράτους». Η μάχη για την κατάκτηση της εξουσίας δεν θα δοθεί εντός του αστικού κράτους, αλλά εκτός αυτού με την αλλαγή του συσχετισμού δύναμης υπέρ της εργατικής τάξης. Η κατάκτηση της εξουσίας από το εργατικό αντικράτος θα ολοκληρωθεί με τη συντριβή του αστικού κράτους και την εγκαθίδρυση μιας εργατικής δημοκρατίας, στην οποία τα κεντρικά κρατικά όργανα θα συνυπάρχουν με τα εργατικά λαϊκά συμβούλια. Κυρίαρχη κατεύθυνση της ανάπτυξης της σοσιαλιστικής δημοκρατίας θα είναι η πορεία όχι προς την ενίσχυση αλλά προς την απονέκρωση του κεντρικού κράτους. Επομένως, η δυαδική εξουσία δεν αποτελεί, όπως υποστηρίζουν σύγχρονοι αναλυτές, μια «σύντομη φάση», που εκλείπει μετά την κατάληψη της εξουσίας. Απεναντίας, η μαρξιστική-λενινιστική θεωρία της βαθμιαίας απονέκρωσης του κράτους προϋποθέτει όχι την κατάργηση των λαϊκών οργάνων, αλλά τη διαρκή αναβάθμισή τους προς ένα σύστημα εργατολαϊκής αυτοδιοίκησης. Και το κυριότερο: Η δυαδική εξουσία και ο ρόλος της δεν είναι ορθό να ταυτίζεται απλώς με το λαϊκό κίνημα και τις ενδεχόμενες κατακτήσεις του και μεταρρυθμίσεις αλλά με την επαναστατική πάλη για την εξουσία.
