Γιώργος Μιχαηλίδης
Στην κακή ποιότητα του περιβάλλοντος οφείλεται το 13% των θανάτων στην Ευρώπη, σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ) που κυκλοφόρησε στις αρχές Σεπτεμβρίου. Μια μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκή πόλη, με πληθυσμό της τάξης των 400.000 ανθρώπων, πεθαίνει ετησίως, εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ενώ 12.000 Ευρωπαίοι/ες χάνουν τη ζωή τους λόγω της ηχορύπανσης.
Και σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, τα θύματα δεν είναι ομοίως κατανεμημένα. Σε φτωχές χώρες, όπως η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Αλβανία, ένας στους τέσσερις θανάτους υπολογίζεται ότι σχετίζεται με την κακή ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, αναλογία που στις πλούσιες χώρες του ευρωπαϊκού βορρά μειώνεται σε λιγότερο από ένα στους δέκα. Αντίστοιχα είναι τα προσωρινά ευρήματα της έρευνας που αφορούν τη θνησιμότητα από τη νόσο Covid-19. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, η ηχορύπανση και η ρύπανση των υδάτων πλήττουν ιδιαίτερα την ποιότητα ζωής των φτωχότερων πληθυσμών και φαίνεται να οδηγούν σε υψηλότερα επίπεδα θνησιμότητας σε αυτά. Στη Σουηδία, για παράδειγμα, χώρα που για πολλούς θεωρείται πρότυπο, οι μέχρι τώρα έρευνες έχουν δείξει ότι τα ποσοστά μολύνσεων ανά κάτοικο στις πλούσιες και φτωχές συνοικίες της Στοκχόλμης διαφέρουν σημαντικά (4% και 30% αντίστοιχα).
Γενικότερα, μια σειρά έρευνες φαίνεται να πιστοποιούν ότι η χρόνια έκθεση πληθυσμών σε κακές περιβαλλοντικές συνθήκες προκαλεί αύξηση της ευαλωτότητάς τους, ενώ υπογραμμίζεται και εδώ το γεγονός ότι για το 50% των προερχόμενων από τα ζώα ασθενειών που έχουν πλήξει τους ανθρώπους τις τελευταίες δεκαετίες ευθύνεται η εντατική εκμετάλλευση της φύσης και η καταστροφή φυσικών οικοτόπων. Η έκθεση του ΕΟΠ προτείνει την αύξηση των χώρων αστικού πρασίνου και γαλάζιου, οι οποίοι, πέραν της συμβολής τους στην επίτευξη σωματικής ευεξίας, αποτελούν και έμμεσους τρόπους θεραπείας και πρόληψης ψυχικών διαταραχών, μειώνουν το στρες και αυξάνουν την ψυχική ευημερία. Ανάλογη πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα προβλέπει ότι αν δεν ληφθούν σοβαρά μέτρα, το 50% των ειδών θα κινδυνεύσει με εξαφάνιση τις επόμενες τρεις δεκαετίες. Πάντως, σε αντίθεση με την καταστροφή που περιγράφεται, ο άνθρωπος έχει αποδείξει ότι μπορεί να σώζει, να διατηρεί και να δημιουργεί οικοτόπους, να βοηθά τη φύση να αναγεννηθεί και να προστατεύει απειλούμενα είδη, με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Υπάρχει μια προϋπόθεση, όμως, την οποία οι παραπάνω εκθέσεις αρνούνται να εντοπίσουν και να ονοματίσουν· το ξεπέρασμα της λογικής της καπιταλιστικής ανάπτυξης.
