Κεφαλοκλείδωμα στις ελευθερίες

Γιάννης Ελαφρός

Το μεγαλειώδες κίνημα στις ΗΠΑ, που ξέσπασε μετά τη δολοφονία Φλόιντ, έφερε στην επιφάνεια μια έντονη αμφισβήτηση και διάθεση σύγκρουσης με την αστυνομική καταστολή καθώς και ριζοσπαστικά αιτήματα και πρακτικές, που πριν μερικούς μήνες θα ακούγονταν παράλογα, ειδικά στις ΗΠΑ. Σε όλο τον κόσμο το αίτημα ελευθερία και ζωή κόντρα στην αστυνομοκρατία προσπαθεί να ανασάνει σε νέους δρόμους αγώνα.

Η φρικιαστική δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ στις 25 Μάη στη Μινεάπολη λειτούργησε σαν σπίρτο σε εύφλεκτο υλικό. Η κοινωνική πυρκαγιά ξέσπασε στην πόλη και σύντομα αγκάλιασε όλες τις ΗΠΑ. Σύντομα, το αστυνομικό τμήμα, στο οποίο ανήκαν οι δολοφόνοι του Φλόιντ, τυλίχθηκε στις φλόγες. Σύντομα, στο στόχαστρο των διαδηλωτών βρέθηκαν οι πρακτικές και ο ρόλος της αστυνομίας, με ένα σημαντικό τμήμα της αμερικάνικης κοινωνίας να ριζοσπαστικοποιείται ιδιαίτερα και να θέτει προωθημένα ζητήματα, με επίδραση και σε θεσμικό επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο πως το σύνθημα «Defund the Police», δηλαδή «περικόψτε τα κονδύλια για την αστυνομία», ακούστηκε δυνατά στις διαδηλώσεις. Ας σημειωθεί πως στις ΗΠΑ οι δαπάνες για αστυνομία- φυλακές- δικαιοσύνη είναι διπλάσιες εκείνων για υγεία, στέγαση και κοινωνικές υπηρεσίες.

Στη Μινεάπολη, το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε τη διάλυση του αστυνομικού τμήματος της πόλης και την αντικατάστασή του από πολιτοφυλακή υπό τον έλεγχό του. Στη Βαλτιμόρη το δημοτικό συμβούλιο ενέκρινε δραστική περικοπή στον προϋπολογισμό της αστυνομίας. Στην Ατλάντα, όπου σκοτώθηκε από αστυνομικό προ δεκαημέρου ο 27χρονος άοπλος Αφροαμερικανός Ρέιτσαρντ Μπρουκς, το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα να σταματήσει η χρήση δακρυγόνων, χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, σπρέι πιπεριού από τους αστυνομικούς κατά διαδηλωτών. Ακόμα και ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Μπιλ ντε Μπλάζιο, δεσμεύτηκε ότι θα μειώσει τα κονδύλια για την αστυνομία. Στο Σιάτλ μάλιστα, διαδηλωτές κατέλαβαν κεντρική συνοικία για μέρες, ανακήρυξαν «κομμούνα» και «αυτόνομη ζώνη» και απομάκρυναν τους αστυνομικούς από το τμήμα, ζητώντας τη διάλυσή του και τη μετατροπή του σε κοινωνικό κέντρο!

Ο πλανήτης της αστυνομικής-κρατικής βίας

Η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ προκάλεσε ήδη ένα από τα μεγαλύτερα κύματα διαμαρτυρίας στις ΗΠΑ, με μαζικές διαδηλώσεις σε πάνω από 50 Πολιτείες και εκατοντάδες πόλεις. Όπως όλα τα μεγάλα κινήματα τροφοδοτείται από πολλές πηγές, με την κοινωνική κατάσταση να παίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο. Όλα δείχνουν πως το προηγούμενο 20ήμερο έσπασε η ηγεμονία και η κοινωνική συμμαχία της αστικής τάξης και ειδικά των πιο επιθετικών τμημάτων της, με τα μεσαία στρώματα και τμήματα της λευκής εργατικής τάξης, που είχε συγκροτηθεί κάτω από τη σημαία του «νόμου και της τάξης», της κοινωνικής σταθερότητας και ανέλιξης και του «Η Αμερική πρώτη». Δεν είναι μόνο ο πολύ περισσότερος κόσμος που γέμισε επίμονα τους δρόμους και ξεπερνούσε το μικρό αλλά αυξανόμενο σημαντικά τα τελευταία χρόνια δυναμικό των «ακτιβιστών» ή των συλλογικοτήτων μερικής ή συνολικότερης αμφισβήτησης, των χτυπημένων τμημάτων Αφροαμερικανών, μειονοτήτων και εργαζομένων καθώς και των αριστερών οργανώσεων. Είναι πως σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα τα αιτήματα των διαδηλωτών είχαν απήχηση, φαίνονταν λογικά (πριν λίγο θα φαίνονταν αναρχοκομμουνιστικά), ενώ ο λόγος της κυβέρνησης απαράδεκτος. Στις ρωγμές των εξεγέρσεων όσα δεν φέρνει ο χρόνος, τα φέρνει η ώρα.

Δεν είναι αντικείμενο αυτού του άρθρου η αποτίμηση του κινήματος στις ΗΠΑ. Σίγουρα είναι πολύ δύσκολο πολιτικά, ειδικά σε χρονιά εκλογών, να υπερβεί μαζικά το αστικό δίπολο της δικομματικής αντιπαράθεσης και της ενίσχυσης των Δημοκρατικών «για να μην ξαναβγεί ο Τραμπ». Παρόλα αυτά δεν τελειώνουν όλα εκεί. Από τη διαδικασία της εξέγερσης αναβαθμίζονται και ενισχύονται οι πιο ριζοσπαστικές δυνάμεις μέσα στις ΗΠΑ, που θα χρειαστούν βέβαια μια ποιοτική μεταστροφή για να εμφανιστεί επιτέλους η εργατική πολιτική στην πιο ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα (ενδιαφέρον το βιβλίο του Δ. Γρηγορόπουλου Ντόναλντ Τραμπ, God Bless America). Στο πλαίσιο αυτό είναι σημαντικό το πώς αναδείχθηκε από το κίνημα το θέμα της αστυνομίας και της κρατικής καταστολής, υπερβαίνοντας τα εσκαμμένα της φιλολογίας των Δημοκρατικών. Στην πραγματικότητα δεν τίθεται μόνο το ζήτημα της καταστολής, ποτέ αυτό δεν πάει μόνο του, αλλά το κοινωνικό ζήτημα, η τεράστια πρόκληση της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής ανισότητας που στις ΗΠΑ απογειώνεται. Στο στόχαστρο μπαίνει αυτό το είδος θωρακισμένης δημοκρατίας «μόνο για πλούσιους», που προστατεύει τα κέρδη των πολυεθνικών και κάνει κεφαλοκλείδωμα διαρκείας στα δικαιώματα των εργατών, των φτωχών και των μειονοτήτων.

Το όργιο αστυνομικής τρομοκρατίας στις ΗΠΑ δεν είναι καινούργιο. Το 2017, για παράδειγμα, επί προεδρίας Ομπάμα έσπασαν όλα τα ρεκόρ, καθώς 987 πολίτες σκοτώθηκαν από αστυνομικούς μέσα σε μόλις ένα χρόνο(!), με αυξημένη αναλογία αφροαμερικανών. Σήμερα η κοινωνική οργή έχει ξεχειλίσει. Έτσι ο Τραμπ, που επιχείρησε να βγάλει τον στρατό στους δρόμους (ξεκίνησε στην Ουάσινγκτον), υποχρεώνεται τώρα σε αναδίπλωση, υπογράφοντας διάταγμα με ορισμένες ανεπαίσθητες αλλαγές των αστυνομικών πρακτικών. Μεταξύ άλλων, το διάταγμα περιλαμβάνει την απαγόρευση των «κεφαλοκλειδωμάτων», εκτός κι «αν η ζωή ενός αστυνομικού κινδυνεύει», ενώ συνδέει την ομοσπονδιακή χρηματοδότηση της αστυνομίας με την ανταπόκριση στα «υψηλότερα επαγγελματικά πρότυπα». Βεβαίως δεν παρέλειψε να επενδύσει πολιτικά στα πιο συντηρητικά ανακλαστικά. «Οι Αμερικανοί θέλουν τον νόμο και την τάξη, απαιτούν τον νόμο και την τάξη», τόνισε. Αντιτίθεται επίσης «σθεναρά» στις «ακραίες» προσπάθειες να διαλυθούν οι αστυνομικές υπηρεσίες, όπως στη Μινεάπολη.

Τόσο οι Ρεπουμπλικάνοι στη Γερουσία όσο και οι Δημοκρατικοί στη Βουλή των Αντιπροσώπων έχουν υποβάλλει νομοσχέδια για τη μεταρρύθμιση της αστυνομίας. Παρότι είναι αποτέλεσμα της πίεσης των διαδηλώσεων και είναι σχετικά προχωρημένα για τις ΗΠΑ (περισσότερο των Δημοκρατικών) υπολείπονται καίρια από τα αιτήματα του κινήματος, στρεφόμενα κυρίως κατά της χρήσης πρακτικών ασφυξίας και υπέρ της «διαφάνειας».
Αλλά δεν είναι μόνο στις ΗΠΑ. Μεγάλη αντιπαράθεση για το ρόλο της αστυνομίας γίνεται και στη Γαλλία, όπου η κατασταλτική δράση των μισητών CRS είναι τρομερή. Ποιος μπορεί να ξεχάσει την ατέλειωτη βία κατά των «κίτρινων γιλέκων», που κόστισε νεκρούς και τραυματίες, με πολλούς διαδηλωτές να έχουν χάσει το μάτι τους από τις πλαστικές σφαίρες. Μεγάλες κινητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν ξανά, φέρνοντας στην επιφάνεια την αδικαίωτη ακόμα υπόθεση του 24χρονου αφρικανικής καταγωγής Ανταμά Τραορέ, που πέθανε από ασφυξία κάτω από τρεις αστυνομικούς το 2016. Και στη Γαλλία, ο υπουργός Εσωτερικών επιχείρησε στις 8/6 να καταργήσει μόνο το… κεφαλοκλείδωμα. Μέρος των αστυνομικών αντέδρασαν σε πολλές πόλεις της Γαλλίας, αποδεικνύοντας την μεγάλη διείσδυση ακροδεξιών και ρατσιστικών αντιλήψεων στο Σώμα. Το αποτέλεσμα ήταν να υποχωρήσει η κυβέρνηση του ακρο-κεντρώου Μακρόν. Αυτή η τακτική σύλληψης «θα εξακολουθήσει να εφαρμόζεται με μέτρο και διακριτικότητα»(!), έγραψε ο γενικός διευθυντής της εθνικής αστυνομίας της Γαλλίας Φρεντερίκ Βο στις αστυνομικές διευθύνσεις. Ταυτόχρονα, εξήγγειλε τη δημιουργία μιας επιτροπής που «θα καθορίσει μια τεχνική που θα αντικαταστήσει» το κεφαλοκλείδωμα και η οποία θα παρουσιάσει τα συμπεράσματά της μέχρι την 1η Σεπτεμβρίου. Βεβαίως, οι δυνάμεις καταστολής δεν παρέλειψαν να δείξουν ξανά προ ημερών την παροιμιώδη γαλλική αβρότητα κατά αγωνιζόμενων υγειονομικών, προχωρώντας σε συλλήψεις και κακοποιήσεις διαδηλωτών.

Η αστυνομική-κρατική καταστολή δεν είναι μια υπερβολή του συστήματος αλλά η σιδηρογροθιά της ακραίας εκμετάλλευσης, της ανισότητας και των πολλαπλών κρίσεων

Δεν πρόκειται για εξαιρέσεις, ούτε για «κατάσταση εξαίρεσης». Από τη Χιλή μέχρι τη Βαρκελώνη και από την Κολομβία μέχρι την Ινδία, ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται κάτω από την μπότα των δυνάμεων καταστολής. «Το δίδυμο επιτήρησης-ελέγχου-χειραγώγησης από τη μια και καταστολής από την άλλη ανασυγκροτείται στο κράτος του ολοκληρωτικού καπιταλισμού και στους ευρύτερους μηχανισμούς της αστικής εξουσίας», σημειώνεται στην Προγραμματική Διακήρυξη του ΝΑΡ για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση (https://narnet.gr/node/100003456), που υπογραμμίζει «την αναβάθμιση των μηχανισμών ελέγχου-επιτήρησης, προληπτικής ανίχνευσης και καταστολής, την ισχυροποίηση των μηχανισμών χειραγώγησης-ποδηγέτησης» καθώς και τη «γενίκευση της άγριας καταστολής, τη διαπλοκή αστυνομίας-στρατού-μυστικών υπηρεσιών, τη στρατιωτικοποίηση της αστυνομίας και την αστυνομοποίηση του στρατού».
Η αστυνομική-κρατική καταστολή δεν είναι μια υπερβολή του συστήματος, ούτε ένας αυτόνομος παράγοντας που πάνω της πρέπει να συγκεντρωθούν τα πυρά ενός «αντικατασταλτικού» αγώνα. Αποτελούν τη σιδηρογροθιά του αστικού κράτους και του σύγχρονου ολοκληρωτικού καπιταλισμού, τους φύλακες της κοινωνίας της ακραίας εκμετάλλευσης, των πολλαπλών κρίσεων και των αυξανόμενων ανισοτήτων. Ο ρόλος τους αναβαθμίζεται καθώς λείπει το αναισθητικό των κοινωνικών συμβολαίων του παρελθόντος. Γι αυτό σήμερα ο νικηφόρος αγώνας ενάντια στην αστυνομική τρομοκρατία, για ελευθερία και δημοκρατία, δεν μπορεί παρά να είναι συνολικά αντικαπιταλιστικός, εμπνεόμενος από την κομμουνιστική απελευθέρωση.

Η αυταπάτη του εκδημοκρατισμού

▸ Ανάγκη επιθετικών αιτημάτων και στόχων ενίσχυσης του κινήματος

Η εκτεταμένη αστυνομική καταστολή στον Βόλο το προηγούμενο Σάββατο υπογράμμισε πως μόνο ξένα δεν μάς είναι όσα γίνονται στις ΗΠΑ. Εξάλλου, στις 24 Μαΐου δύο 24χρονοι ξυλοκοπήθηκαν αναίτια από αστυνομικούς στα Σεπόλια, με τις ιατροδικαστικές εκθέσεις να αποκαλύπτουν πως οι δύο νέοι κτυπήθηκαν επανειλημμένα στο κεφάλι (από τις μεταλλικές χειροπέδες!) και στο σώμα από τους αστυνομικούς. Είχε προηγηθεί το όργιο αστυνομικής βίας στην Κυψέλη, η εισβολή στην πλατεία της Αγίας Παρασκευής και αλλού αλλά και η προσπάθεια τρομοκράτησης κινητοποιήσεων, όπως των υγειονομικών. Στα ψιλά πέρασε η δίωξη για απόπειρα ανθρωποκτονίας με ενδεχόμενο δόλο δύο αστυνομικών, που πυροβόλησαν στις 11/6 βανάκι με πρόσφυγες στο Σουφλί, τραυματίζοντας δύο απ’ αυτούς. Η κυβέρνηση της ΝΔ έχει ως βασικό στοιχείο της πολιτικής της το «νόμος και τάξη», προετοιμάζεται για τις συγκρούσεις που έρχονται. Ήδη προωθεί μεγάλο εξοπλιστικό πρόγραμμα για την ΕΛΑΣ, ύψους 20-34 εκατομμυρίων, για αγορά 5.000 κρανών, 3.000 ασπίδων, 22.000 αλεξίσφαιρων γιλέκων και 50.000 χημικών!

Απέναντι στην αυξανόμενη αστυνομική βαρβαρότητα αποτελούν ασπιρίνες οι λογικές θεσμικού ελέγχου ή εκδημοκρατισμού της αστυνομίας. Στην Ελλάδα, οι ΕΔΕ έχουν γίνει το πιο σύντομο ανέκδοτο, ενώ ως προκάλυμμα χρησιμοποιούνται από τις κυβερνήσεις επιτροπές τύπου Αλιβιζάτου και τα πορίσματά τους —που δεν έχει δοθεί καν στη δημοσιότητα. Το αίτημα του εκδημοκρατισμού της αστυνομίας, που προβάλλει η ρεφορμιστική Αριστερά, δεν έχει λογική, όταν όλο το σύστημα ολοκληρώνεται αντιδραστικά.

Απαιτούνται σήμερα επιθετικά αιτήματα όπως η κατάργηση των ΜΑΤ, Δέλτα, ΔΙΑΣ και όλων των μονάδων καταστολής, καθώς και των αντίστοιχων υπηρεσιών της Ασφάλειας, η κατάργηση των τρομονόμων και όλων των διατάξεων με χαρακτηριστικά ιδιώνυμου κατά διαδηλωτών (π.χ. πλειστηριασμοί), η απόσυρση της αστυνομίας από τις διαδηλώσεις. Αντί δηλαδή για μάταια διεκδίκηση εκδημοκρατισμού ενός από τη φύση του αντιδημοκρατικού μηχανισμού, αγώνας για την ενίσχυση της δύναμης και του ρόλου του κινήματος, του δικαιώματος στο… ευ αγωνίζεσθαι.

Θα μπορούσε να καταργηθεί η αστυνομία στην εποχή μας;

Το ερώτημα και μόνο της κατάργησης της αστυνομίας μοιάζει με κομμουνιστική ή αναρχική φαντασίωση. Τέθηκε όμως στη Μινεάπολη (και όχι μόνο) των ΗΠΑ. «Ονειροφαντασίες», θα πουν κάποιοι. Αλλά, όπως έλεγε ο Λένιν, αν δεν φανταστούμε μια άλλη πραγματικότητα αποκλείεται να την προσεγγίσουμε. Βεβαίως, κατάργηση της αστυνομίας και των μηχανισμών καταστολής δεν μπορεί να υπάρχει μέσα στον καπιταλισμό, καθώς η εξουσία των εκμεταλλευτών στρέφεται κατά της εργαζόμενης πλειονότητας.

Σε μια άλλη κοινωνία όμως, που θα καταργεί την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, η αστυνομία μπορεί να καταργηθεί. Απαιτείται βεβαίως επανάσταση που θα «τσακίσει την αστική κρατική μηχανή» και θα εγκαθιδρύσει την εργατική εξουσία, που έχει «διακηρυγμένο πολιτικό στόχο να κινηθεί προς την απονέκρωση, τον μαρασμό κάθε μορφής εξουσίας, καταπίεσης και κράτους» σημειώνει η Προγραμματική Διακήρυξη του ΝΑΡ για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση. «Μια τέτοια κοινωνία θα αντικαταστήσει τον μόνιμο στρατό και την αστυνομία με τον ένοπλο και αυτοοργανωμένο λαό. Θα στηρίζεται στη συλλογική πειθώ, πρόληψη και αποτροπή και όχι σε κατασταλτικά μέτρα και ιδιαίτερους μηχανισμούς αστυνόμευσης και πειθάρχησης», συμπληρώνει.

Η πορεία κοινωνικού μετασχηματισμού δεν θα είναι φυσικά ένα ανέμελος περίπατος αλλά περίοδος σκληρής ταξικής πάλης με τον παλιό κόσμο της εκμετάλλευσης. Η μάχη όμως μπορεί να δοθεί με εργατοδημοκρατικό τρόπο. Όσο προχωρά η πορεία κομμουνιστικού μετασχηματισμού οι όποιες δυνάμεις άσκησης βίας θα απορροφώνται από την κοινωνία. Το γεγονός πως στην ΕΣΣΔ και αλλού αναπτύχθηκαν μορφές αστυνομικού κράτους οφείλεται στην υπερίσχυση μιας νέας εκμεταλλευτικής πραγματικότητας. Το κομμουνιστικό κίνημα της εποχής μας θα ακολουθήσει άλλο δρόμο.