Μπάμπης Συριόπουλος Τους τελευταίους μήνες κάθε απόγευμα στις 6 μμ παρακολουθούμε μια περίεργη σύμφυση επιστήμης και πολιτικής με κεντρικό πρόσωπο τον καθηγητή λοιμωξιολογίας και εκπρόσωπο του υπουργείου Υγείας Σωτήρη Τσιόδρα. Αυτό που διακηρύσσει η αυταρχική σκηνοθεσία της απογευματινής ενημέρωσης είναι η συγχώνευση, στο πρόσωπο του Καθηγητή, της επιστήμης με την κυβερνητική πολιτική, καθώς είναι ασαφές ως τι μιλάει. Ο Covid-19 έχει χαρακτηριστεί επανειλημμένα από την κυβέρνηση ως αόρατος και ύπουλος εχθρός. Τη μια ο Καθηγητής μας καλεί να παραμείνουμε σπίτι αν αρρωστήσουμε, μακριά από νοσοκομεία, εκτός αν παρουσιάσουμε δυσκολία στην αναπνοή, την άλλη (25/4) παραδέχεται την ύπαρξη «σιωπηλής υποξυγοναιμίας» χωρίς δύσπνοια που είναι επικίνδυνη. Τελικά, να πάμε νοσοκομείο ή να μην πάμε; Αρνείται επίμονα να απαντήσει γιατί δεν γίνονται μαζικά τεστ παρά τις συστάσεις του ΠΟΥ. Στις 23/4 απαντώντας σε ερώτηση του δημοσιογράφου του Ριζοσπάστη για τον εγκλωβισμό χιλιάδων προσφύγων σε δομές με λιγοστό νερό, ο Νίκος Χαρδαλιάς απάντησε ότι αυτό είναι θέμα του Υπoυργείου Μετανάστευσης και τηρήθηκαν οι οδηγίες του ΕΟΔΥ για «μη διασπορά του πληθυσμού» εκτός των δομών. Ο Καθηγητής δίπλα του πήρε το λόγο για να πει ότι «γνωρίζουμε ότι οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές» ούτε «αυτές που θα θέλαμε να είναι» στις δομές, «επενδύουμε στο να γίνουν καλύτερες» διαπιστώνοντας ότι «όσο καλύτερες είναι οι συνθήκες υγιεινής τόσο δεν θα ευνοείται η μετάδοση» του ιού κτλ. Η κυβέρνηση συνεχίζει τον, δύο φορές απάνθρωπο σε συνθήκες πανδημίας, εγκλεισμό των προσφύγων κι ο Καθηγητής συμπονάει κι ελπίζει. Η αστική εξουσία στην κρίση που αντιμετωπίζουμε αποφασίζει, αστυνομεύει, εγκλωβίζει, αφήνει συνειδητά απροστάτευτα μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, καλύπτεται όμως πίσω από την επιστήμη που εκπροσωπεί ο Καθηγητής, παρουσιάζοντας τις επιλογές της ως μοναδικές και αναπόδραστες. Από την άλλη μεριά η επιστήμη του Καθηγητή πέφτει σε λογικές αντιφάσεις, δίνει ανεφάρμοστες οδηγίες, αφήνει αναπάντητες ερωτήσεις, αρκείται σε ευχολόγια. Η επιστήμη του αποτυγχάνει να περιγράψει ορθολογικά την πραγματικότητα και τις δυνατότητες που περιλαμβάνει, η αστική πολιτική αποκρύπτει τις επιδιώξεις της, και οι δύο εκδοχές στο ρόλο της διαχείρισης της πανδημίας με το μικρότερο για το κεφάλαιο κόστος. Αυτό το μοντέλο διακυβέρνησης δεν αποκλείεται να συνεχιστεί και στο μέλλον με την προσθήκη κι ενός οικονομολόγου «ειδικού».
Η εργαλειακή συγχώνευση της επιστήμης και του ορθολογισμού με την αστική εξουσία ενισχύει το σύγχρονο ανορθολογισμό ιδίως σε πληβειακά στρώματα
Αυτή η διαχείριση κρίσεων θυμίζει έντονα τις μέρες των μνημονίων όταν η άνοδος των «σπρεντ» επέβαλε το ΔΝΤ, ειδικοί μείωναν τους μισθούς γιατί οι «ειδικοί» έλεγαν ότι έτσι θα πέσει η ανεργία, οι λύσεις δίνονταν από «εργαλειοθήκες» του ΟΟΣΑ και «επιτροπές σοφών», με κατάληξη η συντριβή των εργατικών δικαιωμάτων να ονομαστεί «εσωτερική υποτίμηση». Και τότε τα μέτρα εμφανίζονταν σαν ιατρικές συνταγές, και τότε μας εγκαλούσαν «να μην αντιστεκόμαστε στο γιατρό». Αυτή η εργαλειακή συγχώνευση της επιστήμης και του ορθολογισμού με την αστική εξουσία ενισχύει το σύγχρονο ανορθολογισμό ιδίως σε πληβειακά, αποπολιτικοποιημένα, απελπισμένα λαϊκά στρώματα. Η δική μας απάντηση στη σύγχρονη τεχνοκρατία με τις ολοκληρωτικές της απολήξεις δεν μπορεί να είναι κανενός είδους ανορθολογισμός παρά μία διαφορετική σχέση της επιστήμης με την πολιτική. Κατ’ αρχάς για τις θετικές επιστήμες κατ’ εξοχή περιγραφικές (δεν υπάρχει αστική και προλεταριακή φυσική ή βιολογία) τίθεται το ζήτημα της χρήσης, των κατευθύνσεων και της ιδιοκτησίας. Θα ευνοείται η έρευνα για πολεμικούς σκοπούς ή για τεχνολογίες διευκόλυνσης της ανθρώπινης ζωής; Θα επιδιώκεται η πρόληψη μιας ασθένειας ή μόνο η θεραπεία; Το γονιδίωμα ενός οργανισμού, μια εφεύρεση ή ένα εμβόλιο πρέπει ή όχι να είναι ιδιωτική ιδιοκτησία; Δικαιούνται όλοι δωρεάν ιατρική περίθαλψη ή όχι; Η επιστήμη σ’ όλες τις παραπάνω περιπτώσεις αποφαίνεται για το πώς είναι τα πράγματα, θέτει τα ερωτήματα και οι άνθρωποι, οι κοινωνίες και η πολιτική δίνουν τις απαντήσεις. Ο καπιταλισμός έχει εισχωρήσει παντού και υποτάσσει τα πάντα στο κέρδος Ο ορισμός του Ιλιένκοφ για την «τεχνοκρατική ιδεολογία» και η «μεγάλη μηχανή» του κεφαλαίου Η διαδεδομένη αντίληψη θεωρεί ότι τα κοινωνικά προβλήματα επιλύονται από την επιστήμη και μάλιστα μια επιστήμη που δίνει μονοσήμαντες απαντήσεις, που στέκεται στην επιφάνεια της πραγματικότητας, που αρνείται να δει τις πραγματικές αντιφάσεις, που προτείνει διορθώσεις μόνο για τα μέρη και ποτέ για το όλο. Την πρωτοκαθεδρία έχουν η οικονομία, η πληροφορική και κυρίαρχες μεθοδολογίες η επαγωγή και η στατιστική. Ο σοβιετικός φιλόσοφος Έβαλντ Ιλιένκοφ έδωσε έναν ορισμό της «τεχνοκρατικής ιδεολογίας»: «Η ιδέα σύμφωνα με την οποία η μηχανή, η μεγάλη μηχανή, σαν σύνολο όλων των υπαρχόντων και τον μελλόντων μηχανών και μηχανισμών, είναι ο υπέρτατος σκοπός, ή ο αυτοσκοπός της ιστορίας του ανθρώπινου πολιτισμού, της ιστορίας της επιστήμης και της τεχνικής, της θεωρίας και της πρακτικής. Και ο άνθρωπος, ο ζωντανός άνθρωπος, το άτομο, είναι μόνο ένα μέσο, μόνο ένα εργαλείο που μιλάει, δια μέσου του οποίου πραγματοποιείται αυτός ο μεγάλος παμπεριεκτικός σκοπός. Ένα μέσο λιγότερο ή περισσότερο κατάλληλο για την πραγματοποίηση του σκοπού και τίποτα άλλο». Στις μέρες μας, ο καπιταλισμός έχει εισχωρήσει παντού, η «μεγάλη μηχανή» της καπιταλιστικής παραγωγής και κυκλοφορίας μαζί με το κράτος και τους ποικίλους υπομηχανισμούς, μηχανές κι εξαρτήματα αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως μέσα, μικρές μηχανές κι αυτούς. Αυτή η μεγάλη μηχανή έχει ύψιστους σκοπούς την αξιοποίηση και κερδοφορία του κεφαλαίου προς όφελος μιας ασήμαντης αριθμητικά μειοψηφίας. Η τελευταία θέλει αυτοί οι σκοποί, για ευνόητους λόγους, να μένουν στο σκοτάδι, γι αυτό επιτρέπει συζητήσεις μόνο για τις λειτουργίες και τα μέσα κι όχι για τους σκοπούς, για τα μέρη και όχι για το όλο, για το πώς είναι τα πράγματα και όχι για το πώς θα μπορούσαν να είναι και για το πώς πρέπει να γίνουν. Εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε το κέρδος ως κάτι φυσικό, κάτι σαν τη βαρύτητα, γι αυτό και δεν δεχόμαστε τους εκπροσώπους της επιστήμης, που το αντιλαμβάνονται ως αιώνια αλήθεια.
