Ανάλυση: Γιώργος Παυλόπουλος
▸ Νέες ανησυχίες και νέα οργή στους λαούς, νέα πάθη στον πολιτικό κόσμο
Το «Μέλλον του Καπιταλισμού», όχι μόνο ως αντικείμενο θεωρητικού προβληματισμού, αναζήτησης και συζήτησης, αλλά ακόμη και ως τίτλος βιβλίου ή αφιερώματος, δεν αποτελεί προφανώς αποκλειστικότητα του περιοδικού Foreign Affairs. Το περασμένο καλοκαίρι, για του λόγου το αληθές, ο Μπιλ Γκέιτς περιέλαβε στα πέντε βιβλία τα οποία πρότεινε για διάβασμα το έργο του οικονομολόγου Πολ Κολιέρ, που είχε ακριβώς τον συγκεκριμένο τίτλο. Ο Κολιέρ, στο βιβλίο του, διαπιστώνει τα «βαθιά νέα ρήγματα που ξεσκίζουν το οικοδόμημα της Βρετανίας και άλλων δυτικών κοινωνιών», προκαλώντας «νέες ανησυχίες και νέα οργή στους λαούς, καθώς και νέα πάθη στον πολιτικό κόσμο». Σημειώνει δε ότι, καθώς αυτά τα ρήγματα βαθαίνουν ολοένα περισσότερο, «έχουμε πλέον χάσει την αίσθηση της ηθικής υποχρέωσης προς τους άλλους, η οποία ήταν καθοριστική για την ανάδυση της μεταπολεμικής σοσιαλδημοκρατίας».
Παράλληλα, όπως αναφέρει στην κριτική του στο συγκεκριμένο βιβλίο ο αρχισυντάκτης των Financial Times, Μάρτιν Γουλφ, «είναι πιο εύκολο να αναγνωρίσει κανείς τις πηγές των δεινών μας και την αυταπάτη των περισσότερων διορθωτικών μέτρων που έχουν παρθεί παρά να είμαστε σίγουροι για τις όποιες τυχόν λύσεις. Ακόμη κι έτσι, τουλάχιστον οφείλουμε να προσπαθήσουμε να τα καταφέρουμε καλύτερα». «Προσωπικά μου προκαλεί απόγνωση», γράφει το στέλεχος μιας εφημερίδας η οποία θεωρείται από τις ναυαρχίδες στον χώρο της αστικής ενημέρωσης. Πάντως, όπως κάνουν και οι αρθρογράφοι του Foreign Affairs, ο Κολιέρ προτείνει και λύσεις. Αναφέρεται ειδικά στο τι πρέπει να γίνει σε ηθικό επίπεδο, κάνοντας λόγο για «επαναθεμελίωση της έννοιας της αμοιβαίας υποχρέωσης και ευθύνης σε όλα τα επίπεδα — παγκόσμιο, εθνικό, επιχειρηματικό και οικογενειακό». Σε αυτό το επίπεδο, ακόμη και ένας «ανακαινισμένος πατριωτισμός […] θα μπορούσε να λειτουργήσει ενοποιητικά σε επίπεδο χωρών».
Όχι πάλι κομμουνισμός αρκούν λίγες βελτιώσεις
Αν τα παραπάνω είναι αλήθεια, τι μπορεί άραγε να γίνει και πώς θα καταφέρει ο καπιταλισμός να αντιμετωπίσει την απειλή απέναντι στην ίδια την ύπαρξή του; «Όλα αυτά αντικατοπτρίζονται σε μια θεμελιακή έλλειψη εμπιστοσύνης. Και εξηγούν καλύτερα από οτιδήποτε άλλο γιατί, τριάντα χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, κυριαρχούν η τόση πολύ δυσφορία για την πολιτική, η τόσο εκτεταμένη αμφιβολία για τις ελίτ και η αίσθηση της απώλειας του ελέγχου», σημείωνε σε άρθρο του στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel ο Τόμας Φρίκε, με αφορμή την πρόσφατη επέτειο. Αμέσως μετά, πάντως, έσπευδε να βάλει τα πράγματα στη θέση τους: «Ασφαλώς όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι χρειαζόμαστε ξανά σήμερα κομμουνισμό. Ανοησίες. Θα βοηθούσε ωστόσο να αναγνωρίζουμε πόσο θανάσιμο ήταν να αντικαταστήσουμε το τέλος του κομμουνισμού με μια λευκή επιταγή για την πραγματοποίηση οικονομικά φιλελεύθερων πειραμάτων πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη».
«Υπάρχουν ενδιάμεσες λύσεις. Ένα 80% των Γερμανών υποστηρίζουν πως η κυβέρνηση πρέπει να προστατεύει καλύτερα τους ανθρώπους όταν η παγκοσμιοποίηση και η ψηφιοποίηση απειλούν με εξαφάνιση τις θέσεις εργασίας. Σχεδόν 90% θέλουν να αυξηθούν οι επενδύσεις για τα σχολεία, την προστασία του περιβάλλοντος και τους σιδηροδρόμους», συνεχίζει ο ίδιος, για να ξεκαθαρίσει πως «τίποτε από αυτά δεν είναι σοσιαλισμός».
Μοιάζει να είναι προφανές. Μπροστά στον κίνδυνο, τα επιτελεία του κεφαλαίου και των αστών σκέφτονται μήπως πρέπει να δώσουν κατιτίς για να σώσουν το πιο σημαντικό. Τώρα είναι η ώρα να τα απαιτήσουμε όλα!
Προκλήσεις και απειλές για το κυρίαρχο σύστημα: Οι ανισότητες, το κράτος και ο φόβος της εξέγερσης
