Κική Μένου
(το κείμενο δημοσιεύτηκε αριχικά στις 5 Δεκεμβρίου 2019)
Γειτονιά αντίστασης
Αν κάποιος πει ότι η γειτονιά των Εξαρχείων δεν έχει πραγματικά προβλήματα, ασφαλώς δεν θα λέει την αλήθεια. Το κράτος επιθυμεί να παραμένουν μια παρατημένη γειτονιά, προσπαθεί να «ωθήσει σε έξωση» τους κατοίκους και να θεμελιώσει την κυρίαρχη αφήγηση του «άβατου» και του κέντρου της «ανομίας». Ωστόσο, κάτοικοι και συλλογικότητες των Εξαρχείων προσπαθούν συνεχώς να διατρανώνουν και να επιβάλλουν τις πραγματικές ανάγκες τους. Έχουν «αγκαλιάσει» δεκάδες κινηματικές διαδικασίες. Έχουν δώσει καταφύγιο σε αγωνιζόμενους φοιτητές και εργαζομένους από την εγκληματική βία των ΜΑΤ. Έχουν παλέψει με συνεχείς και μαζικές παρεμβάσεις στη γειτονιά και στην πλατεία να διώξουν τις μαφίες που αφήνει η αστυνομία ανενόχλητες να διακινούν ναρκωτικά και κατά καιρούς το έχουν καταφέρει. Έχουν δώσει μάχες να ακυρώσουν τα σχέδια να γίνει ο λόφος του Στρέφη χώρος κεραιών κινητής τηλεφωνίας. Έχουν επιβάλει και έχουν φτιάξει μόνοι τους το Πάρκο Ναβαρίνου, εκεί που κράτος και δημοτική αρχή ήθελαν να φτιάξουν ένα ακόμα ιδιωτικό πάρκινγκ. Κάνουν αλληλέγγυα αγορά στην πλατεία. Είχαν και συνεχίζουν να έχουν δεκάδες καταλήψεις στέγης, όπου φιλοξενούνται πρόσφυγες και άστεγοι, όταν το «επίσημο κράτος» είναι παντελώς «απών» μη δίνοντας δεκάρα ούτε καν για τις στοιχειώδεις ανάγκες των ανθρώπων της περιοχής.
Οι κάτοικοι των Εξαρχείων κάνουν συνελεύσεις, πάρτι οικονομικής ενίσχυσης, συλλογικές κουζίνες, φτιάχνουν παιδικές χαρές. Κάνουν πορείες με χορωδίες, ταμπούρλα και ξυλοπόδαρα. Συζητούν και αμφισβητούν το airbnb και το real estate που τους εξορίζει από τον τόπο τους. Όλα αυτά είναι μια πάλη των ίδιων των κατοίκων να υπάρχουν και να καθορίζουν αυτοί τον ρόλο τους στη γειτονιά και όχι το αγοραίο κέρδος κτηματομεσιτών, funds και «επενδυτών» ή τα σχέδια της αστυνομίας και της εκάστοτε κυβέρνησης. Να γίνονται αυτοί τα υποκείμενα που θα υλοποιούν, στο σήμερα έναν διαφορετικό τρόπο διαβίωσης της κατοικίας και του δημόσιου χώρου. Και αυτά ποτέ δεν θα τα πουν ούτε οι μπάτσοι, ούτε η κυβέρνηση, ούτε τα ΜΜΕ.
Είναι μια γειτονιά με τεράστια ιστορία αντίστασης και διεκδίκησης του ίδιου της του χαρακτήρα
Από όλες τις γειτονιές της χώρας, υπάρχει μια που την ξέρουν όλοι. Ξέρουν το όνομά της. Αλλά όχι την πραγματικότητά της. Η «πραγματικότητα» των δελτίων ειδήσεων διαμορφώνει μια συγκεκριμένη αφήγηση, όπου μιλούν γι’ αυτή, αλλά δε συζητούν για τα πραγματικά χαρακτηριστικά της γειτονιάς. Είναι η γειτονιά που αντιτίθεται στην ονοματοδοσία και στους χαρακτηρισμούς που η κυρίαρχη τάξη συνεχώς προσπαθεί να αποδώσει. Η γειτονιά που περικλείεται από την Ελ. Βενιζέλου, αλλά όλοι τη φωνάζουν Πανεπιστημίου, από την 28ης Οκτωβρίου, αλλά όλοι τη φωνάζουν Πατησίων, την Αλεξάνδρας, τους πλείστους μικρούς και μεγαλύτερους δρόμους που αντιστέκονται στη λήθη. Έχει την όδο Γρηγορόπουλου, την πρώην Μεσσολογγίου, έχει και τη Zackie Oh, την πρώην Σατωβριανού.
Τα Εξάρχεια είναι μια γειτονιά με τεράστια ιστορία αντίστασης και διεκδίκησης του ίδιου τους του χαρακτήρα. Είναι η γειτονιά που κατάφερε να περιθάλψει πρόσφυγες και μετανάστες σε κατοικίες-κοιτίδες διεκδίκησης των δικαιωμάτων τους, όταν η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ τους πετούσε έξω από τα προγράμματα στέγασης και πρόνοιας. Είναι η γειτονιά που αντιστέκεται χρόνια στις μαφίες ναρκωτικών, αλλά ποτέ δεν συμπεριφέρθηκε απάνθρωπα στους εξαρτημένους και φιλοξενεί τουλάχιστον τρία κέντρα απεξάρτησης. Είναι η γειτονιά που έχει ακόμα σημαδεμένα κτίρια από τα Δεκεμβριανά, δίπλα στις σαδιστικές, σεξιστικές και φασίζουσες διμοιρίες της κυβέρνησης της ΝΔ. Διατηρεί σχολές θεάτρου, χορού, άπειρους εκδοτικούς οίκους και ανεξάρτητες εκδοτικές φωνές, ανεξάρτητους καλλιτεχνικούς χώρους, στέκια, καταλήψεις και γραφεία σωματείων και πολιτικών φορέων της Αριστεράς και του αναρχικού/αντιεξουσιαστικού χώρου. Κυρίως είναι μια γειτονιά που αγαπάει τη συλλογικότητα, την πολυπολιτισμικότητα, την αντίσταση, τη διεκδίκηση, τη διαφορετικότητα. Είναι μια γειτονιά που σιχαίνεται την επιβολή της κρατικής εξουσίας, όποιο πρόσωπο και αν έπαιρνε αυτή και αυτό είναι το ζήτημά μας πολλά χρόνια τώρα.
Το «άβατο των Εξαρχείων» είναι ένας φαντασιακός χώρος που, χρόνια τώρα, το κεφάλαιο προσπαθεί να δημιουργήσει, έχοντας ως απώτερο στόχο του να υπονομεύσει την αντίσταση και την πάλη των φορέων και των κατοίκων στη γειτονιά. Γιατί μέσα από τον αγώνα τους δεν δίνουν περιθώριο στο μεγάλο κεφάλαιο να αναπτυχθεί με τους όρους που επιθυμεί για την αχαλίνωτη κερδοφορία του.
Το κεφάλαιο χρόνια τώρα προσπαθεί να περιγράψει το σχέδιο «ανάπτυξης» της γειτονιάς. Θέλει να φέρει το μετρό στο κέντρο της πλατείας με στόχο τη δημιουργία ενός δεύτερου κέντρου «ψυχαγωγίας» όπως το «Γκάζι», με ό,τι συνεπάγεται αυτό για την εκμετάλλευση των κτιρίων, αλλά και τη νυχτερινή κουλτούρα των μπράβων. Παράλληλα, βάσει και των εξαγγελιών του νέου δημάρχου Αθηναίων, Κ. Μπακογιάννη, το Κάτω Πολυτεχνείο πρέπει να αδειάσει από τους φοιτητές –οι οποίοι αποτελούν έναν από τους οργανωμένους χώρους αντίστασης στη γειτονιά– για να επιβληθεί ένα μεγάλο τουριστικό-θεματικό πάρκο από τη Β. Ηρακλείου μέχρι τη Στουρνάρη, με αξία χρήσης μόνο για τους τουρίστες και αξία ανταλλαγής μόνο για τα κεφάλαια των real estate, των μεγάλων αλυσίδων καφέ, ταχυφαγείων και delicatessen, που θα πωλούν τη νέα πραγματικότητα σε εξωφρενικές τιμές για την εργατική οικογένεια, τους φοιτητές, τους μεταφοιτητές, τα νέα εργαζόμενα (ετεροκανονικά ή μη) ζευγάρια, δηλαδή όλη τη μαγιά αντίστασης της γειτονιάς.
Αυτή η μεγάλη αναμόρφωση του χώρου, συντελείται με μικρά βήματα και μεγάλες αγορές τα τελευταία χρόνια. Η κρίση του κεφαλαίου και οι επιπτώσεις των μνημονίων από το 2010, έδωσε τη δυνατότητα της αναδιανομής της κατοικίας και συνεπαγόμενα του πλούτου στην περιοχή. Μεγάλοι οργανισμοί και φορείς του Δημοσίου, όπως υπουργεία, σφραγίστηκαν και μεταφέρθηκαν έξω από το κέντρο της πόλης, παίρνοντας μαζί τους χιλιάδες εργαζομένους και κατοίκους από τη γειτονιά, κέντρα υγείας έκλεισαν, σχολεία συγχωνεύτηκαν και η αναπαραγωγή της εργαζόμενης και νεολαιίστικης πλειοψηφίας στην περιοχή μεταφέρθηκε σε άλλους χώρους, μακριά από το κέντρο. Παράλληλα, η ιδιοκτησία των κατοικιών μεταφέρεται με γοργούς ρυθμούς σε μεγάλα ξένα funds και κτηματομεσιτικά κεφάλαια. Οι ιδιοκτήτες των κατοικιών, υπό το βάρος δεκάδων χαρατσιών που έχουν επιβληθεί (χαράτσια ΔΕΗ, ΕΝΦΙΑ κ.ο.κ) πωλούν κοψοχρονιά διαμερίσματα και ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα σε μεγάλα πολυεθνικά funds, τα οποία με τη σειρά τους αναδιαμορφώνουν το χαρακτήρα της περιοχής σε ένα τεράστιο τουριστικό κοιμητήριο, με χώρους που θα καλύπτουν μόνο τις πρόσκαιρες ανάγκες των τουριστών.
Η κυβέρνηση της ΝΔ θέλει να προχωρήσει ταχύτατα το σχέδιο τουριστικοποίησης της γειτονιάς και όχι άδικα. Έχει τη φρέσκια εκλογική νομιμοποίηση για να συνεχίσει αυτά που η προηγούμενη κυβέρνηση δεν πήρε πίσω. Ας μην ξεχνάμε ότι πρώτα η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ νομιμοποίησε ξανά την παρουσία της αστυνομίας στα Εξάρχεια, μετά από εκκενώσεις καταλήψεων και έστρωσε το δρόμο για την ελεύθερη διακίνηση βίας και ναρκωτικών που βρίσκεται σε έξαρση στη γειτονιά.
Τι κι αν διμοιρίες έχουν στρατοπεδεύσει σε όλους τους δρόμους πέριξ της πλατείας, είναι εμφανέστατο ότι δεν έχουν ως στόχο τη μείωση του εμπορίου ναρκωτικών και κλοπών. Η αστυνομοκρατία έχει επιβληθεί για να διαλυθούν όλοι οι πυρήνες αντίστασης της γειτονιάς. Οι δυνάμεις καταστολής έχουν εντολή να δέρνουν, να βασανίζουν και να παρακολουθούν τους αντιφρονούντες και τους προοδευτικούς που βρίσκουν εστίες συσπείρωσης και αντίστασης. Το διάγγελμα Χρυσοχοΐδη και η λίστα των καταλήψεων που πρέπει να «πάρουν πόδι» είναι ένα ακόμα καίριο χτύπημα με το οποίο προσπαθεί η κυβέρνηση μια και καλή να ξεμπερδέψει με τους οργανωμένους πυρήνες αντίστασης στην περιοχή. Έτσι, η μάχη για τα Εξάρχεια δεν μπορεί να παραμείνει στο σχήμα «κράτος εναντίον μπαχαλάκηδων». Γίνεται μια υψίστης σημασίας μάχη για το χαρακτήρα των γειτονιών του κέντρου της πόλης, για το ποιος ορίζει την αξία χρήσης του δημόσιου χώρου, για το πώς οι ίδιοι οι κάτοικοι της γειτονιάς θα πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους, για τον χαρακτήρα που αυτή μπορεί να έχει και τη νομιμοποίηση του αγώνα των οργανωμένων συλλογικοτήτων και των κατοίκων στις γειτονιές, όχι μόνο στα Εξάρχεια. Τα Εξάρχεια ήταν πάντα αντιφασιστικά, αντικατασταλτικά, νεολαιίστικα, ελευθεριακά και εξεγερσιακά. Αυτό το αφήγημα θέλουν να διαλύσουν, αυτό το παράδειγμα θέλουν να ισοπεδώσουν για να απονομιμοποιήσουν ιδεολογικά τις αντιστάσεις στα σχέδια του κεφαλαίου σε κάθε γειτονιά τα επόμενα χρόνια.
Η άγρια κρατική καταστολή δεν θα μείνει αναπάντητη
Το δόγμα «νόμος και τάξη» του νεοφιλελεύθερου μοντέλου της κυβέρνησης ΝΔ, προσπαθεί, διόλου τυχαία, να στοχοποιήσει συγκεκριμένους φορείς και συλλογικότητες. Ήδη έχει γίνει κατανοητό γιατί η κυβέρνηση στοχοποιεί και διασύρει ολόκληρες γειτονιές και πολιτικούς χώρους. Θέλει άμεσα να αφαιμάξει οικονομικά και πολιτικά ότι έχει απομείνει χωρίς καπιταλιστική εκμετάλλευση από όλα τα προηγούμενα χρόνια. Νομοσχέδια για την αναπτυξιακή ανάπλαση τεράστιων εκτάσεων (βλ. Ελληνικό-κέντρο της Αθήνας), το άσυλο, το ασφαλιστικό, το προσφυγικό-μεταναστευτικό και συνταγματική αναθεώρηση με στόχο τη συρρίκνωση των δικαιωμάτων των πληττόμενης πλειοψηφίας, όλα αυτά είναι μερικά από τα σχέδια που η κυβέρνηση πρέπει να βάλει σε εφαρμογή το επόμενο χρονικό διάστημα.
Για να καταφέρει να τα επιβάλλει πρέπει πρώτα να έχει ξεμπερδέψει με τις οργανωμένες συλλογικότητες και τους φορείς που είναι ικανοί να συσπειρώσουν άμεσα τους εργαζόμενους και τους νέους σε ένα νέο σχέδιο αντίστασης με αντικαπιταλιστικά, αντικρατικά, αντιφασιστικά χαρακτηριστικά. Γι’ αυτό και εκκενώνει καταλήψεις μέσα στη νύχτα, διώκει οργανωμένες συλλογικότητες που δραστηριοποιούνται επί χρόνια στις γειτονιές και τα σωματεία, γι’ αυτό τρομοκρατεί τους φοιτητικούς συλλόγους στα δυο κεντρικά πανεπιστήμια της πρωτεύουσας τις ημέρες του Πολυτεχνείου και στοχοποιεί με μηνύσεις τους αγωνιστές της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς.
Στα σχέδιά τους δεν χωράνε μετανάστες, νεολαία και φοιτητές, ακόμα και οι ίδιοι οι σημερινοί κάτοικοι, όπως εύστοχα έχει καταγγείλει και πρόσφατα η ΑΝΤΑΡΣΥΑ, με αφορμή μία από τις πολλές «επιχειρήσεις» της ΕΛΑΣ στην περιοχή. Στο σύγχρονο κοινοβουλευτικό ολοκληρωτισμό όλο και πιο συχνά στα Εξάρχεια αλλά και σε άλλες γειτονιές και «εστίες» ριζοσπαστικής αμφισβήτησης, κυβέρνηση, δικαστικοί κύκλοι και αστυνομία εμβαθύνουν την καταστολή στη νέα γενιά και εργάζονται με ζήλο για να τεθεί σε ομηρία όποιος αμφισβητεί το δόγμα ησυχία-τάξη-ασφάλεια.
Όμως αυτή είναι τα δικά τους σχέδια. Γιατί το έδαφος είναι αρκετά πρόσφορο πλέον και για μια διαφορετική απάντηση του μαχόμενου κινήματος και της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς. Η επίθεση στα δικαιώματα και τις ελευθερίες στην περιοχή των Εξαρχείων ούτε χωρίς απάντηση δεν έχει βρεθεί, ούτε έχει το κυβερνητικό επιθυμητό αποτέλεσμα της διάλυσης των οργανωμένων κινηματικών φορέων και συλλογικοτήτων. Αντιθέτως εξαγριώνει τους νέους και ξυπνά μνήμες συλλογικής αντίστασης των αγώνων των τελευταίων χρόνων, ακόμα και αν χάθηκαν στη ματαιότητα της αστικής μετάλλαξης του ΣΥΡΙΖΑ. Το επίδικο παραμένει για τα αδικαίωτα στην εργασία, την εκπαίδευση, την κατοικία κ.ο.κ. Οι πρώτες απαντήσεις των φοιτητικών συλλόγων φέρνουν το άρωμα του ανεξάρτητου φοιτητικού κινήματος, και η αλληλεγγύη στα προσφυγικά ρεύματα συσπειρώνει χιλιάδες. Είναι αυτά πολύτιμα στοιχεία που δείχνουν το δρόμο!
