Νίκος Ντοκόπουλος
Στην περσινή σύγκλητο για τον προϋπολογισμό του ιδρύματος, ο (πρώην) πρύτανης του ΕΜΠ είχε ανακοινώσει με ιδιαίτερη ικανοποίηση ότι το Πολυτεχνείο σαν ίδρυμα λειτουργεί κατά κύριο λόγο με χρήματα που προκύπτουν από τον ΕΛΚΕ (Ειδικός Λογαριασμός Καινοτομίας και Έρευνας), μιας που ο τακτικός κρατικός προϋπολογισμός δεν επαρκεί για να καλυφθούν οι ανάγκες του ιδρύματος. Εκτός από αυτό, το Πολυτεχνείο κερδίζει –είτε αυτό είναι με τη μορφή εισπράξεων είτε αυτό είναι με την έννοια του πρεστίζ και των δημοσιεύσεων– από την ερευνητική λειτουργία του. Τι έρευνα όμως διεξάγεται στο ΕΜΠ;
Το τελευταίο διάστημα, έχουν έρθει στο φως συγκεκριμένα ερευνητικά προγράμματα που διεξάγονται με τη συμμετοχή του ΕΜΠ σε υλικά μέσα και προσωπικό (δηλαδή εργαστήρια, εξοπλισμό, και ερευνητές) που με πολύ συγκεκριμένο τρόπο εμπλέκονται με στρατιωτικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς και σκοπούς. Αποκαλυπτική ήταν άλλωστε η σχετική ανακοίνωση που εξέδωσε πριν λίγες μέρες η τομεακή οργάνωση της νΚΑ στο ΕΜΠ.
Στα ερευνητικά προγράμματα εμπλέκονται κατασταλτικοί μηχανισμοί
Το πρώτο από τα τρία προγράμματα, το Andromeda, αποτελεί κατά κάποιον τρόπο συνέχεια της ίδιας κατεύθυνσης άλλων ερευνητικών που έχουν γίνει στο ΕΜΠ και αφορά την ανάπτυξη ενός πλαισίου ανταλλαγής και απόκτησης πληροφοριών για την ασφάλεια των ευρωπαϊκών συνόρων (CISE). Αν κάτι μοιάζει πολύ «γενικό» ή «ουδέτερο», αρκεί να παρατηρήσει κανείς ότι εμπλεκόμενοι φορείς είναι η ελληνική αστυνομία, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, το Κέντρο Μελετών Ασφαλείας (ΚΕΜΕΑ), ενώ τον συντονισμό έχει το υπουργείου Ναυτιλίας. Την ίδια ώρα που αποκρυσταλλώνεται η τακτική φύλαξης των συνόρων με επαναπροωθήσεις και κυνήγι μεταναστών από τη Frontex και την ελληνική ακτοφυλακή.
Το δεύτερο πρόγραμμα, Ingenious, έχει σκοπό να δημιουργήσει εργαλεία και μέσα για άμεση επέμβαση σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών αλλά και τρομοκρατικών ή άλλων εγκληματικών ενεργειών — όπως για παράδειγμα drones για παρακολούθηση πλήθους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ρευστοποιείται το τι σημαίνει «τρομοκρατία», «φυσική καταστροφή» και ριζοσπαστικοποίηση με τρόπο που τα παραπάνω θεωρούνται εξίσου απειλές απέναντι στο κράτος και αντιμετωπίζονται ανάλογα.
Το τρίτο ερευνητικό, το Prevision, αφορά τον εξοπλισμό των μονάδων καταστολής με εργαλεία και μέσα –μη διαθέσιμα στην αγορά σήμερα– που θα συμβάλλουν στην πρόβλεψη και παρακολούθηση εγκληματικών συμπεριφορών και ριζοσπαστικοποίησης, με συλλογή πληροφοριών από διάφορα μέσα, όπως κάμερες παρακολούθησης, drones και συλλογή δεδομένων από το Διαδίκτυο. Στο ερευνητικό αυτό πρόγραμμα που μοιάζει βγαλμένο από κάποιο δυστοπικό μυθιστόρημα συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η ελληνική αστυνομία, το ΚΕΜΕΑ αλλά και η Europol. Συνοπτικά, δηλαδή, μελετάται η δημιουργία ενός πλαισίου μέσα στο οποίο κάθε συμπεριφορά που αποκλίνει από το αναμενόμενο θα καταστέλλεται και θα παρακολουθείται.
Η διεξαγωγή των τριών αυτών προγραμμάτων, μαζί και με άλλα παλιότερα (Jason, Poseidon, Ranger), φανερώνει μια –όχι και τόσο αποσπασματική– διεξαγωγή επιστημονικής έρευνας στο ΕΜΠ που σχετίζεται με στρατιωτικούς και κατασταλτικούς σκοπούς. Σε μια περίοδο που οι διακρατικοί ανταγωνισμοί και ο πολεμικός κίνδυνος στην περιοχή εντείνονται και η επίθεση και η όξυνση της καταστολής στον «εσωτερικό εχθρό» (μετανάστες, αγωνιστές, κινήματα κ.λπ.) είναι γεγονός, η ανοιχτή εμπλοκή της πανεπιστημιακής έρευνας σε αυτούς τους σχεδιασμούς –που είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για την ελληνική αστική τάξη– συνεπάγεται την ενεργό συμμετοχή των ιδρυμάτων, των υποδομών και του ανθρώπινου δυναμικού τους, στην πολεμική μηχανή. Η κατάσταση αυτή αυξάνει το βάρος που θα δίνεται στο εξής στην έρευνα τέτοιου τύπου, όσο οι σχεδιασμοί αυτοί προχωρούν αλλά και όσο οι αλλαγές στα πανεπιστήμια αναδεικνύουν την πρόσδεση της έρευνας στις επιχειρήσεις ως βασικό κομμάτι του σύγχρονου πανεπιστημίου.
Συνολική αμφισβήτηση του τρόπου που υλοποιείται η έρευνα στα σημερινά καπιταλιστικά πλαίσια
Όσο η επιστημονική έρευνα που διεξάγεται στα πανεπιστήμια και η χρηματοδότηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων συνδέονται με επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε αυτά, η οικονομική αυτή εξάρτηση γίνεται εγγενές στοιχείο του πανεπιστημίου στο σήμερα. Τίθεται, λοιπόν, το ζήτημα του προσανατολισμού των αποτελεσμάτων της έρευνας προς την κερδοφορία των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, απομακρύνοντάς την από τις κοινωνικές ανάγκες και τα προβλήματα. Στα πλαίσια της επανεμφάνισης του φοιτητικού κινήματος το τελευταίο διάστημα, είναι κρίσιμο ζήτημα να εμπλακούν οι φοιτητικοί σύλλογοι και οι εργαζόμενοι μέσα στα ιδρύματα με την παραγόμενη έρευνα, να έχουν θέση για το τι έρευνα θα παράγεται, ποιος θα είναι ο προσανατολισμός της και τι ανάγκες θα εξυπηρετεί, αμφισβητώντας συνολικά τον τρόπο που αυτή υλοποιείται στα καπιταλιστικά πλαίσια του σήμερα.
