Οι μέρες των γιορτών επιβάλλουν μιαν ορισμένη απόσταση από τη συνηθισμένη ατζέντα
της καθημερινότητας, ατομικής ή πολιτικής. Μπορούμε να την αξιοποιήσουμε για μια πιο αποστασιοποιημένη ματιά στα πράγματα, με μεγαλύτερο βάθος και προοπτική! Προτείνονται
ιστορικά, φιλοσοφικά, πολιτικά δοκίμια που εκδόθηκαν πρόσφατα με θέματα σχετικά ή όχι
με την επικαιρότητα, με ιδιαίτερη έμφαση στο τελευταίο (11ο) τεύχος των Τετραδίων μαρξισμού.
Επιμέλεια:
Δημήτρης Γρηγορόπουλος
Μπάμπης Συριόπουλος
Καρλ Μαρξ. Συζητήσεις για το νόμο περί υλοκλοπής. Για τους αμπελουργούς του Μοζέλα
εκδ. ΚΨΜ
Ο νεαρός Καρλ Μαρξ αρθρογραφούσε το 1842-1843 στην Εφημερίδα του Ρήνου, ριζοσπαστική εφημερίδα της εποχής, δοκιμάζοντας την πολιτική κριτική του απέναντι στο πρωσικό μοναρχικό κράτος, μετά το τέλος των ακαδημαϊκών του σπουδών. Η πρώτη σειρά άρθρων αφορούσε τον αποκλεισμό των αγροτών της Ρηνανίας από τα προαιώνια δικαιώματά τους στα δάση της περιοχής (ξυλεία και κυνήγι), προς όφελος της ιδιωτικής εκμετάλλευσής τους. Η δεύτερη σειρά άρθρων γράφτηκε προς υπεράσπιση των αμπελουργών του Μοζέλα και του δικαιώματός τους υποβολής παραπόνων προς το κράτος. Ο Μαρξ συνέδεσε τη δημοκρατία και τα δικαιώματα των φτωχών με την ιδιοκτησία και την οικονομία.
Γιάννης Χλιουνάκης-Παράταιρη Επανάσταση
εκδ. Τόπος
Το βιβλίο του Γιάννη Χλιουνάκη αναφέρεται στην ελληνική αντίσταση ενάντια στην τριπλή κατοχή, κίνημα που σε συνδυασμό με την ελληνική αντεπανάσταση οδήγησε σε μια μεγάλη και βίαιη κοινωνική σύγκρουση με αποκορύφωμα, σύμφωνα με το συγγραφέα, τη μάχη της Αθήνας τον Δεκέμβρη του 1944. Το βιβλίο εστιάζει στην Αθήνα, ιδίως στη δυναμική που αναπτύχθηκε στους προσφυγικούς συνοικισμούς, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς του ρεύματος του ιστορικού αναθεωρητισμού των Καλύβα-Μαραντζίδη. «Ανακεφαλαιώνει» πρωτογενείς ιστορικές έρευνες παλιότερων και σύγχρονων ιστορικών για να παρουσιάσει την «παράταιρη» αυτή εκδοχή κοινωνικής επανάστασης. Ταυτόχρονα, εξετάζονται οι γραμμές στην αριστερά, η ικανότητά της να δρα συγκεκριμένα και όχι βάσει θεωρητικών αφηρημένων σχημάτων.
Goran Therborn-Τι κάνει
η κυρίαρχη τάξη όταν κυβερνά;
εκδ. Πλέθρον
Ο συγγραφέας, γεννημένος το 1941 στη Σουηδία, είναι καθηγητής κοινωνιολογίας στο Καίμπριτζ και πήρε ενεργό μέρος στη συζήτηση για το κράτος σε σχέση με την ταξική πάλη στο πλαίσιο του μαρξισμού στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Το βιβλίο είναι συλλογή άρθρων, γραμμένων γύρω στο 1975, από τη σκοπιά του ιστορικού υλισμού, με κέντρο την κρατική μηχανή και εξουσία από τη φεουδαρχική κοινωνία μέχρι τον σοσιαλισμό και τη δικτατορία του προλεταριάτου. Η περίοδος ήταν πολιτικά φορτισμένη μετά τη Χιλή του Αλλιέντε και την πτώση των νοτιοευρωπαϊκών δικτατοριών και ο συγγραφέας τοποθετείται για τους δρόμους προς τον σοσιαλισμό, στην Ευρώπη του αναπτυγμένου καπιταλισμού.
Martha A. Ackelsberg Mujeres libres
Οι Ελεύθερες Γυναίκες στην Ισπανία
εκδ. Ναυτίλος Ελευθεριακές εκδόσεις
Η συγγραφέας έγραψε αυτό το βιβλίο στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αφού κατέγραφε για χρόνια τις μαρτυρίες γυναικών που συμμετείχαν στην οργάνωση «mujeres libres» (ελεύθερες γυναίκες) την περίοδο του ισπανικού εμφυλίου. Οι «ελεύθερες γυναίκες» δημιουργήθηκαν στη Μαδρίτη και στη Βαρκελώνη το 1936 από αναρχοσυνδικαλίστριες. Η οργάνωση αποσκοπούσε στην απελευθέρωση των γυναικών από την «τριπλή σκλαβιά, τη σκλαβιά της άγνοιας, τη σκλαβιά τους ως γυναίκες και τη σκλαβιά στην παραγωγή». εντύπωση έκανε στη συγγραφέα η αντίθεση των «ελεύθερων γυναικών» στον φεμινισμό. Αντιλαμβάνονταν τη γυναικεία χειραφέτηση στο πλαίσιο της απελευθέρωσης του ανθρώπου και της κοινωνικής επανάστασης.
Χαράλαμπος Κουρουνδής-Το Σύνταγμα
και η Αριστερά
εκδ. Νήσος
Ο Χαράλαμπος Κουρουνδής είναι διδάκτορας Νομικής στο ΑΠΘ και στο βιβλίο του αναφέρεται στην ιστορία του ελληνικού Συντάγματος από την αναθεωρητική πρόταση της ΕΡΕ («βαθεία τομή») το 1963 μέχρι το Σύνταγμα του 1975. Το Σύνταγμα αποτυπώνει τις βασικές αρχές ενός καθεστώτος και τον συσχετισμό δύναμης στο πεδίο των αντικρουόμενων επιδιώξεων των τάξεων και των πολιτικών δυνάμεων. Το βιβλίο δεν είναι στενά νομικό, αντίθετα, εξετάζει συνειδητά τις συνταγματικές εξελίξεις σε σύνδεση με τον «διακεκομμένο ελληνικό Μάη» από τα Ιουλιανά του 1965 μέχρι την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την πρώιμη μεταπολίτευση. Παράλληλα, μπαίνει στο στόχαστρο του συγγραφέα η συμβολή των κομμάτων της αριστεράς στη νομιμοποιητική λειτουργία του Συντάγματος.
Έβαλντ Ιλιένκοφ-Η διαλεκτική του Λένιν και η μεταφυσική
του θετικισμού
εκδ. Σύγχρονη Εποχή
Ο σοβιετικός μαρξιστής –αυτοκτόνησε το 1979– αφιέρωσε το βιβλίο του στο έργο του Λένιν Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός και στην πάλη του ενάντια στο φιλοσοφικό ρεύμα του νεοθετικισμού. Η διαμάχη αυτή έλαβε χώρα στη Ρωσία το 1908 ανάμεσα στον Λένιν και στον μπολσεβίκο Αλεξάντρ Μπογντάνοφ, εμπνευστή του ρεύματος του «προλετκούλτ» μετεπαναστατικά. Ο Ιλιένκοφ αναμετριέται με το πανάρχαιο πρόβλημα της σχέσης της ανθρώπινης συνείδησης και σκέψης με τον κόσμο, την αντιπαράθεση ιδεαλισμού και νεοθετικισμού, από τη μία, και διαλεκτικού υλισμού, από την άλλη, συνεχίζοντας τη σκέψη του Λένιν. Η διαμάχη αυτή συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, οπότε το βιβλίο του σοβιετικού φιλοσόφου παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο.
Nima Sanandaji-Ο μύθος του σκανδιναβικού θαύματος
εκδόσεις Φιλελεύθερος Τύπος
Σε μια τεκμηριωμένη μονογραφία ο συγγραφέας επιχειρεί να απομυθοποιήσει το σκανδιναβικό μοντέλο. Προσπαθεί να καταρρίψει τις κοινοτοπίες για τον σκανδιναβικό σοσιαλισμό, την αντίληψη ότι οι πολλοί φόροι και τα εγγυημένα από το κράτος εισοδήματα εξασφαλίζουν την οικονομική ανάπτυξη, καλλιεργούν την ηθική ευθύνη και το πνεύμα της κοινότητας και της αλληλεγγύης. Πολλοί μελετητές εντός και εκτός Σουηδίας εξακολουθούν να μιλάνε για σκανδιναβικό σοσιαλισμό. Φαίνεται να μην έχουν αντιληφθεί από τη δεκαετία του ’90 ότι η Σουηδία έχει πραγματοποιήσει σοβαρές μεταρρυθμίσεις, έχει φιλελευθεροποιήσει την οικονομία της, έχει εισαγάγει τον ανταγωνισμό στην παραγωγή, έχει χαμηλώσει τους φορολογικούς συντελεστές για τις επιχειρήσεις, έχει μεταρρυθμίσει «προς τα κάτω» τα συστήματα των επιδομάτων.
Δημήτρης Καλτσώνης-Το κράτος
στην Κίνα 1949-2019
εκδόσεις Τόπος
Στο βιβλίο εξετάζεται η πορεία της Κίνας από τη νίκη της επανάστασης το 1949 έως το 2019. Στο βιβλίο διακρίνονται και αξιολογούνται τέσσερις σημαντικές περίοδοι στην εξέλιξη του κράτους μετά τη νίκη της επανάστασης. Η πρώτη ξεκίνησε το 1949 και ολοκληρώθηκε περίπου το 1958, όταν άρχισε η ταραχώδης περίοδος με το «μεγάλο άλμα μπροστά» και ακολούθησε
η πολιτιστική επανάσταση. Η δεύτερη περίοδος έκλεισε περί το 1978 με τον θάνατο του Μάο. Τότε ξεκίνησε η τρίτη περίοδος που διήρκησε σχεδόν μέχρι το 1993. Από τις αρχές της δεκαετίας το 1990 μέχρι σήμερα, το κράτος προσαρμόζεται και υπηρετεί την οικονομία της αγοράς.
Δημήτρης Γρηγορόπουλος-Ντόναλντ Τραμπ: God bless America
εκδόσεις Κομνηνός
Στο βιβλίο γίνεται σκιαγράφηση της εσωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, κυρίως στη διάρκεια της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Στο βιβλίο εξετάζονται: Η ακροδεξιά πολιτική και η διαφορά της με τον μεσοπολεμικό φασισμό. Η σχέση ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και παγκοσμιοποίησης. Η όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Οι διεθνείς σχέσεις και ο ρόλος των διεθνών οργανισμών. Ο εμπορικός πόλεμος, με έμφαση στην ανάδειξη της Κίνας. Η νεοφιλελεύθερη διαχείριση και οι ιδεολογικές μεταμφιέσεις της. Η συρρίκνωση της αστικής δημοκρατίας στον ολοκληρωτικό καπιταλισμό. Οι συνέπειες της ακροδεξιάς πολιτικής Τραμπ στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Τα αδιέξοδα του νεοφιλελεύθερου-ακροδεξιού λαϊκισμού και η ανάπτυξη ριζοσπαστικού κινήματος στις ΗΠΑ σήμερα.
Τετράδια Μαρξισμού 11O τεύχος
Αφιέρωμα: Κράτος, πολιτικό σύστημα, μορφές χειραγώγησης
εκδ. ΚΨΜ
Κυκλοφόρησε το ενδέκατο τεύχος των Τετραδίων Μαρξισμού με ενδιαφέρουσα και πλούσια ύλη. Βάση του το αφιέρωμα στο σύγχρονο αστικό κράτος.
Διερευνώνται οι μετασχηματισμοί του κράτους, που εκκίνησαν από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 ως απόπειρα υπέρβασης της κρίσης του καπιταλιστικού συστήματος και είχαν ως αποτέλεσμα τη συρρίκνωση της αστικής δημοκρατίας. Κομβικές έννοιες: ο περιορισμός της σχετικής αυτονομίας του αστικού κράτους, η εργαλειακή αντίληψη για το κράτος, οι θεωρίες διάχυσης της εξουσίας στην κοινωνία, οι μηχανισμοί χειραγώγησης, η έντονη αυταρχικότητα του σύγχρονου κράτους έκτακτης ανάγκης, η απορρόφηση της νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας από την εκτελεστική, η «κρατικοποίηση» των αστικών κομμάτων, ο ουτοπισμός στα πλαίσια του σύγχρονου ολοκληρωτικού κοινοβουλευτισμού της ανανεούμενης ρεφορμιστικής λύσης.
Το αφιέρωμα για το κράτος περιλαμβάνει τα εξής άρθρα:
«Πολιτική εξουσία, κράτος και επανάσταση στην πρώιμη νεωτερικότητα», του Γιάννη Πλάγγεση. «Μαρξιστικές προσεγγίσεις της εξουσίας», του Βοb Jessop. «Κρατική βία, κρατικός έλεγχος», του Chris O’ Kane. «Πορεία της αστικής δημοκρατίας προς τον ολοκληρωτικό καπιταλισμό», του Δημήτρη Γρηγορόπουλου. «Βιοπολιτική επιστήμη και καπιταλιστικό κράτος», του Γιάννη Ευσταθίου. «Η τέχνη της υπακοής», του Γιώργου Σαγκριώτη. «Η “τραπεζική αντίληψη” της εκπαίδευσης», του Paul Freire. «Η ανθεκτικότητα ως μορφή χειραγώγησης», της Άλκηστης Πρέπη και του Κώστα Γούση. «Η κρατική χειραγώγηση των (και διαμέσου των) συνδικάτων και η πολιτική διάσταση της οικονομικής πάλης της εργατικής τάξης», του Μιχάλη Ρίζου.
Στην ύλη του τεύχους περιλαμβάνονται άρθρα για την Υποχώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Γαλλία. Κείμενα για την τέχνη και τον πολιτισμό: Για τη ρωσική λογοτεχνία, Η δίκη του Κάφκα και η δίκη του Γουέλς, Αφιέρωμα στον αγωνιστή και κομμουνιστή μουσικό Αλέκο Ξένο, «Ο ποιητής των ανθρώπων και ποιήματα», του Κίμωνα Ρηγόπουλου.
Επιπλέον, θέματα κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας: Θεωρίες για την πατριαρχία και την κοινωνική αναπαραγωγή, η θεολογία που αναζήτησε την απελευθέρωση και Παρέμβαση για το Brexit.
Στην ύλη του τεύχους περιλαμβάνονται, όπως πάντα, επίκαιρα σχόλια και βιβλιοκριτική.
