Αντόρνο – Χορκχάιμερ
εκδόσεις Ακυβέρνητες Πολιτείες
Τα δύο κείμενα του βιβλίου γράφτηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1940 όταν οι δύο κορυφαίοι στοχαστές της «Σχολής της Φρανκφούρτης» ήταν εξόριστοι στις ΗΠΑ διωκόμενοι από το ναζιστικό καθεστώς. Ο γνωστός πεσιμισμός τους μπορεί να αποβεί γόνιμος στην αντιμετώπιση της σημερινής καπιταλιστικής πραγματικότητας.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς η κυριαρχία των μονοπωλίων «μέσω της πανταχού παρούσας τεχνολογίας τους έχει κυριεύσει ολοσχερώς τον κόσμο και τη φαντασία, έτσι ώστε η σκέψη ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά να έχει γίνει μια σχεδόν απέλπιδα προσπάθεια» (σελ. 40). Όπως γράφεται παρακάτω «η παντοδυναμία της καταπίεσης και η αορατότητά της είναι ένα και το αυτό». Ενώ η ταξική κυριαρχία συνεχίζεται αδιάλειπτα δεν γίνεται αντιληπτή στους εκμεταλλευόμενους ως τέτοια και οι ίδιοι δεν μπορούν να αντιληφθούν τον εαυτό τους ως τάξη. Από την κοινωνιολογία εξοβελίστηκε το ουσιώδες, η ταξική σχέση, ενώ κυριαρχεί «ο νομιναλισμός της έρευνας» και «η μοναδικότητα του δεδομένου».
Οι οργανώσεις του προλεταριάτου κυριαρχούνται από τη συνδικαλιστική γραφειοκρατία, «που προσπαθεί όσο γίνεται περισσότερο να ξεφορτωθεί τις συνελεύσεις μελών». Η ταξική πάλη μεταστρέφεται σε «πόλεμο συμμοριών» για τη διανομή, χωρίς αμφισβήτηση της εκμετάλλευσης, εντός του καπιταλιστικού πλαισίου. Η υποχώρηση των εργατικών κομμάτων με επαναστατικούς σκοπούς είναι αναγκαίος όρος γι αυτό τον πόλεμο συμμοριών.
Σ’ αυτή η νέα κατάσταση «το καινούριο, η πρόοδος είναι -όμοια προς το παλιό- η πάντοτε καινούρια συμφορά». Ωστόσο «μονάχα όποιος γνωρίζει το πλέον καινούριο ως το (πάντοτε) ίδιο υπηρετεί αυτό που θα ήταν διαφορετικό».
