Συγκλονιστική δεν είναι απλά η ταινία· συγκλονιστικό είναι το ίδιο το ιστορικό γεγονός, συγκλονιστική είναι και η άγνοιά μας για το πραγματικό «Πίτερλου»
Μαριάννα Τζιαντζή
Εμφανείς είναι οι αναλογίες της ταινίας του Μάικ Λι με την κατάσταση της εργατικής τάξης σήμερα.
Aν μας ζητούσαν λέξεις-κλειδιά ή tags για την ταινία Peterloo (Πίτερλου) του Βρετανού σκηνοθέτη Μάικ Λι, θα λέγαμε «ιστορία», «ταξική πάλη», «φτωχοποίηση», «εργατικό κίνημα», «Μάντσεστερ», «Νόμοι για τα Σιτηρά», «δικαίωμα ψήφου», «καταστολή», «χαφιέδες», «προβοκάτσια», «δικαστές», «εξουσία».
Η ταινία, που προβλήθηκε πρόσφατα, αναφέρεται στην αιματηρή καταστολή από τον στρατό και την αστυνομία μιας συγκέντρωσης 60.000 ανθρώπων στο Σεντ Πίτερ Φιλντς του Μάντσεστερ το 1819, πέντε χρόνια μετά την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλό – και ένα χρόνο μετά τη γέννηση του Μαρξ. Εξού και «Πίτερλου» ή μάλλον «σφαγή του Πίτερλου».
Ένας νεαρός σαλπιγκτής, που πήρε μέρος στη μάχη του Βατερλό, επιστρέφει με τα πόδια, κατάκοπος και αλλοπαρμένος απ’ όσα είδαν τα μάτια του, στο πατρικό του, στο Μάντσεστερ. Ακολουθεί μια διαδοχή από αντίθετες σκηνές: η Βουλή των Κοινοτήτων ψηφίζει ομόφωνα τη χορήγηση ενός επιδόματος 750.000 λιρών στο στρατηγό Ουέλιγκτον, το νικητή του Βατερλό. Ο νεαρός, με τη στολή του σαλπιγκτή, ψάχνει απεγνωσμένα για δουλειά και δεν βρίσκει τίποτα. Στο δικαστήριο του Μάντσεστερ ένας άντρας στέλνεται στην κρεμάλα επειδή έκλεψε ένα παλτό. Μια ηλικιωμένη υπηρέτρια φυλακίζεται επειδή ήπιε δύο μπουκάλια κρασί από το κελάρι του αφεντικού της.
Ένα εργοστάσιο υφαντουργίας σε ώρα λειτουργίας. Η αποθέωση της παιδικής εργασίας. Στο σχόλασμα, άντρες, γυναίκες και παιδιά σέρνονται εξουθενωμένοι. Όμως αυτοί οι σωματικά εξουθενωμένοι άνθρωποι συγκεντρώνονται σε «άθλιες ταβέρνες» (όπως τις αποκαλούν οι αστοί της εποχής), συζητούν, οργανώνονται, χαράζουν την τακτική τους για το πώς θα κατακτήσουν την αξιοπρέπειά τους. Μιλάνε για τις περικοπές των μισθών και για απεργία ενώ στη μεγαλειώδη συγκέντρωσή τους, με την οποία κλείνει η ταινία, ακούγεται το σύνθημα «Παγκόσμια Ελευθερία».
Ο απόηχος της Γαλλικής Επανάστασης είναι ακόμα ισχυρός. Ο τρόμος της διάδοσης της λαϊκής εξέγερσης κυριαρχεί στους από πάνω, ενώ οι από κάτω διαπιστώνουν ότι το Κοινοβούλιο είναι μια κοροϊδία αφού ο φτωχός λαός δεν αντιπροσωπεύεται και τα μέλη του είναι κυρίως μεγάλοι γαιοκτήμονες.
Στην ταινία δεν υπάρχει ένας πρωταγωνιστής αλλά μόνο μεγάλοι δεύτεροι ρόλοι. Σπουδαίοι Άγγλοι ηθοποιοί δίνουν ρεσιτάλ. Κάποιες φιγούρες μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει μέσα από τα μυθιστορήματα του Ντίκενς.
Κάποιοι θεατές και κριτικοί επέκριναν την ταινία επειδή έχει πολλές συζητήσεις. Πολλές λαϊκές συνελεύσεις, που προετοιμάζουν τη μεγάλη συγκέντρωση, αλλά και πολλές συζητήσεις στελεχών της κυβέρνησης για το πώς θα αντιμετωπίσουν την εργατική αναταραχή. Όμως ας μην ξεχνάμε ότι περισσότεροι εργάτες τότε ήταν αναλφάβητοι. Η αφύπνιση, η πολιτική τους ωρίμανση περνούσε μέσα από το λόγο.
Η ταινία δείχνει ότι «ταξική συνείδηση» δεν έχουν μόνο οι εργάτες. Βαθιά ταξική συνείδηση είχαν (και έχουν) και οι κυβερνώντες. «Μαινάδες του Κιθαιρώνα» αποκαλεί κοροϊδευτικά ένας αριστοκράτης τις γυναίκες που συμμετέχουν στον αγώνα, ζητώντας και αυτές «ένας άντρας, μία ψήφος» και ας ήταν τότε αδιανόητη η γυναικεία ψήφος.
Η συγκέντρωση προγραμματίζεται να είναι ειρηνική. Μπροστά οι τυμπανιστές, τα λάβαρα και τα παιδιά που κρατούν δάφνες. Πιο πίσω οι γυναίκες με τα καλά, λευκά τους φορέματα. Η σκέψη να υπάρχει και ένα μικρό ένοπλο τμήμα περιφρούρησης (εδώ τα όπλα είναι ξύλινα δίκρανα) εγκαταλείπεται ύστερα από απαίτηση ενός βαθύπλουτου μεταρρυθμιστή πολιτικού που πατρονάρει τον αγώνα των εξεγερμένων, αλλά ουσιαστικά περιφρονεί το λαό.
Η σκηνή της σφαγής αποδίδεται αριστοτεχνικά – καμία σχέση με Χόλιγουντ. Γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι ποδοπατιούνται από τα άλογα, θερίζονται από τα σπαθιά της Έφιππης Φρουράς. Ο απολογισμός είναι 15 νεκροί και 700 τραυματίες.
Η σφαγή στο Πίτερλου δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή. Ο σκηνοθέτης υπογραμμίζει ότι δεν ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά είχε πίσω του ένα «πριν». Κυρίως έχει μπροστά του ένα «τώρα» αφού οι αναλογίες με την κατάσταση της εργατικής τάξης σήμερα, είναι εμφανείς, ενώ η βαρύτητα του απεικονιζόμενου ιστορικού γεγονότος μοιάζει να υπερβαίνει την ίδια την ταινία. Συγκλονιστική δεν είναι απλά η ταινία· συγκλονιστικό είναι το ίδιο το γεγονός, όπως συγκλονιστική είναι και η άγνοιά μας γι’ αυτή τη ματωμένη σελίδα του εργατικού κινήματος ή για τα αναρίθμητα «Πίτερλου» σε όλη την υφήλιο.
