Βίκυ Παπαδοπούλου
«Τώρα έχω τρεις πατρίδες», λέει η Ελένη Φουρέιρα, που το τραγούδι της εκπροσώπησε με επιτυχία την Κύπρο στη φετινή Eurovision. Εννοεί την Αλβανία, όπου γεννήθηκε, την Ελλάδα, όπου μεγάλωσε και έκανε καριέρα, και την Κύπρο, την πιο πρόσφατη πατρίδα της. Κάποια εποχή, πριν η Φουρέιρα αποκαλύψει την καταγωγή της, τυπικά ήταν πατρίδα της και το Μεξικό, όμως στην πορεία αυτή η πατρίδα εγκαταλείφθηκε — και δικαιολογημένα.
Περισσότερο ενδιαφέρον από το αν η Κύπρος, που όπως λέγεται συγκαταλέγεται στα φαβορί, πετύχει υψηλή βάθμολογία ή και τη νίκη, παρουσιάζει η ίδια η περίπτωση της δημοφιλούς ποπ τραγουδίστριας με τις «τρεις πατρίδες».
Αξίζει να θυμηθούμε τους στίχους ενός τραγουδιού του Στέλιου Καζαντζίδη, γραμμένους στη δεκαετία του ‘60, στα χρόνια της μαζικής μετανάστευσης στη Γερμανία και το Βέλγιο:
Όσο υπάρχουν γράμματα
που φεύγουν για τα ξένα
εμένα τα τραγούδια μου
θα είναι πονεμένα.
Αφού πατρίδα μου
με ξεριζώνεις
πατρίδα είναι
όπου στεριώνεις.
Όσο υπάρχουν άνθρωποι
που έχουν δυο πατρίδες
θα είναι τα τραγούδια μου
φωτιές και καταιγίδες.
Βέβαια, κάθε άλλο παρά «πονεμένo» είναι το τραγούδι Fuego με το οποίο εκπροσωπείται η Κύπρος. Αντίθετα είναι μπιτάτο, ξεσηκωτικό, χορευτικό, ενώ η «φωτιές» του Καζαντζίδη έχουν γίνει φαντασμαγορικές σκηνογραφικές φωτιές που υπηρετούν το κλίμα του τραγουδιού. Τώρα η φωτιά δεν εκφράζει τον πόνο της μετανάστευσης, αλλά τη φλογισμένη πίστα. Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν ξέρουμε ποια βαθμολογική τύχη θα έχει το τραγούδι της Φουρέιρα (τελικά ήρθε δεύτερο πίσω από το Ισραήλ). Τουλάχιστον δεν πέρασε εντελώς απαρατήρητο σε αντίθεση με την ελληνική συμμετοχή που έμοιαζε με μια εκδοχή της «μάντισσας» με τη Γιάννα Τερζή να χορεύει σε έθνικ ήχους με το ένα της χέρι βαμμένο στο μπλε της Ελλάδας. H λίγο-πολύ αδιάφορη στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες Eurovision εξακολουθεί για τα ελληνικά ΜΜΕ να αντιμετωπίζεται ως «εθνική υπόθεση». Το ξέσπασμα σε δάκρυα της Γιάννας Τερζή μετά τον αποκλεισμό της και το παράπονό της απέναντι σε όσους θεωρεί ότι δεν τη στήριξαν δείχνει το μέγεθος της δυσανάλογης πίεσης που ασκείται πάνω στην ελληνική αποστολή.
Για να επιστρέψουμε στην περίπτωση της Φουρέιρα, για το ότι μια τραγουδίστρια από την Αλβανία όταν ξεκινούσε την καριέρα της δεν τολμούσε να αποκαλύψει τον τόπο καταγωγή της δεν ευθύνεται μόνο ή πάνω από όλα αυτή. Το γεγονός αυτό περισσότερο αντανακλά τις προκαταλήψεις και το ρατσισμό της μουσικής βιομηχανίας, των μάνατζερ και της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας. Οι αντιδράσεις στον «αλβανικό αετό» που σχημάτισε με τα χέρια της μαζί με τον εκπρόσωπο της Αλβανίας δείχνουν πόσο βαθιά φτάνουν αυτές οι προκαταλήψεις. Χαρακτηριστικό είναι το ρατσιστικό παραλήρημα του χρυσαυγίτη Ηλία Κασιδιάρη: «Βλέπετε ποιοι είναι οι Αλβανοί, βλέπετε την περίπτωση της Eurovision, που διαφημίζεται μια τραγουδίστρια που έλεγε ότι δεν είναι Αλβανίδα», είπε ο υπόδικος τραμπούκος και ζήτησε η Φουρέιρα και άλλοι Αλβανοί που σχηματίζουν τον αετό «να πάνε πίσω εκεί που δεν τους ήξερε η μάνα τους και δεν είχαν παπούτσια να φορέσουν». Σύμφωνα με το εθνικιστικό και ψευδές αφήγημα των ΜΜΕ, ο «αλβανικός αετός» είναι σύμβολο του Αλβανικού αλυτρωτισμού, της ένωσης «του Νότου με τον Βορρά». Στην πραγματικότητα τα εθνικά σύμβολα όπως η σημαία έχουν τον χαρακτήρα που τους δίνουμε. Για τους εκατοντάδες χιλιάδες Αλβανούς που ζουν στη χώρα μας ο «αετός» είναι απλά το σύμβολο της εθνικής-πολιτιστικής τους ταυτότητας. Ως μειονότητα που έχει βιώσει στο πετσί της καταπίεση και κοινωνικό αποκλεισμό είναι παράλογο και ρατσιστικό να τους αρνείσαι το αυτονόητο δικαίωμα να εκφράσουν την περηφάνια τους για την καταγωγή τους.
Από το «όπου γη και πατρίς» φτάσαμε στο «όπου Εurovision και πατρίς». Όπου δουλειά και πατρίς. Μια αναφορά στους εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες, ιδίως νέους, που βρήκαν δουλειά και πατρίδα εκτός των ελληνικών συνόρων.
