Ελεάνα Τσίχλη
Σκηνοθέτις της παράστασης «ο Σημαιοφόρος»-Ομάδα Ubuntu
Συνέντευξη στον Κυριάκο Νασόπουλο
(φωτογραφία Χριστίνα Μπράτουσκα)
Η θεατρική ομάδα UBUNTU επιστρέφει ανανεωμένη πέντε χρόνια μετά τη βράβευση της από την Ένωση Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών διασκευάζοντας στο θέατρο 104 το νεανικό αριστούργημα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε:«Το τραγούδι του έρωτα και του θανάτου του σημαιοφόρου Χριστόφορου Ρίλκε». Όπως όλα τα μεγάλα έργα τέχνης ο «Σημαιοφόρος», μια λυρική ιστορία ενηλικίωσης και ηρωισμού μέσα σε ένα ζοφερό πολεμικό τοπίο αναδεικνύεται ιδιαίτερα επίκαιρος.
Τι κάνει έναν άνθρωπο ήρωα;
Ο ήρωας του έργουεν μέσω φωτιάς και ήχων σπαθιών προσπαθεί να ψηλαφήσει μέσα από μικρές στιγμές τη ζωή.
Η παράσταση αποτελεί επανασύνδεση της ομάδας UBUNTU μετά από πέντε χρόνια. Τι σας συνδέει σαν ομάδα;
Δεν πρόκειται επί της ουσίας για επανασύνδεση. Ορθότερα θα ήταν να μιλούσαμε για «επανεμφάνιση». Εννοώ ότι η παύση της ομάδας και η απουσία της από τα θεατρικά δρώμενα δεν είχε να κάνει με καλλιτεχνικές διαπραγματεύσεις στο εσωτερικό της ομάδας, αλλά ήταν θέμα συγκυριών και αποτέλεσμα που σχετίζεται με τις συνέπειες της κρίσης στην τέχνη. Παρόλα αυτά, φέτος με τον Άρη Λάσκο -συνιδρυτή της ομάδας- είπαμε να ξανασυναντηθούμε. Και το κάναμε. Στην παρέα αυτή προστέθηκε και η Ελεάνα Καυκαλά -αυτή είναι η πρώτη συνεργασία της με την ομάδα- όπως και ο συνθέτης Κορνήλιος Σελαμσής. Με τους υπόλοιπους συντελεστές, τη σκηνογράφο Τίνα Τζόκα και τη φωτίστρια Στέλλα Κάλτσου έχουμε συμπράξει σε όλες τις δουλειές της ομάδας ως τα σήμερα. Τους αναφέρω όλους αυτούς που εργάστηκαν με σθένος και ζέση για τον «Σημαιοφόρο» γιατί στόχος της UBUNTU ήταν από την αρχή να δημιουργηθεί μια πλατφόρμα καλλιτεχνών που συμπεριλαμβάνει εκτός από ηθοποιούς και το σκηνοθέτη, όλα τα συναφή με το θέατρο επαγγέλματα. Στόχος της ομάδας, επίσης, είναι να παρουσιάζει επί σκηνής έργα -υπάρχει μια αγάπη στα μη θεατρικά κείμενα- με κοινωνικό έρεισμα, με πολιτικό προβληματισμό.
Δημιουργεί δέος η επίγνωση ότι διασκευάζετε ένα αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας;
Γενικά προσπαθώ να ξεπερνώ το δέος μου απέναντι στα μεγάλα κείμενα της παγκόσμιας λογοτεχνίας από τη στιγμή που αυτά αποτελούν την πρώτη ύλη για μια παράσταση. Το δέος σε καθηλώνει σε απραξία. Οπότε, τέτοιου είδους πρόσθετα φορτία δεν είναι απαραίτητα στη δουλειά μας. Από εκεί και πέρα, παίρνω μεγάλη χαρά και ενέργεια όταν αναμετρώμαι με σπουδαία κείμενα, όταν βουτάω μέσα σε αυτά, όταν συμβάλλω ώστε αυτά να μεταφερθούν θεατρικά και να τα γνωρίσουν οι θεατές.
Το κείμενο αυτό έχει μεταφραστεί πάνω από δέκα φορές στα ελληνικά, όμως για πρώτη φορά διασκευάζεται για το θέατρο. Γιατί τάχα; Υπάρχουν άλλες ανάλογες προσπάθειες στο εξωτερικό;
Το ποίημα του Ρίλκε έχει μέχρι στιγμής απασχολήσει διάφορους καλλιτέχνες και έχει παρουσιαστεί στο εξωτερικό ακόμα και ως όπερα, ως λυρικό ποίημα, ως παράσταση χορού, ως μουσική σύνθεση. Σίγουρα έχουν υπάρξει και πολλές προσπάθειες δραματοποίησης του. Στην Ελλάδα, βέβαια, έχω την εντύπωση πως είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει, παρόλο που το βρίσκω πρόσφορο ως υλικό για κάποια παράσταση. Και μάλιστα βρίσκω και το βασικό θέμα του, τη διαπραγμάτευση του σημαιοφόρου, αυτού δηλαδή που πρώτος προτάσσει τα στήθη του υπέρ ή ενάντια σε κάτι, εξαιρετικά επίκαιρο.
Υπάρχει κάποια αναλογία ή σχέση ανάμεσα στα ρεαλιστικά και τα ποιητικά στοιχεία του έργου;
Ο ρεαλισμός του Ρίλκε πορεύεται δίπλα στη λυρικότητά του. Με αφετηρία την πραγματικότητα, απελευθερώνει την φαντασία του και αποτυπώνει στο χαρτί συνειρμούς που ακροβατούν μεταξύ του ρεαλιστικού και του φανταστικού. Έτσι η γραφή του γίνεται εξαίρετα ενδιαφέρουσα.
Στο κείμενο οι εικόνες παίζουν δεσπόζοντα ρόλο. Σας καθοδηγούν αυτές οι εικόνες;
Ασφαλώς! Το ποίημα είναι γεμάτο συμβολικές εικόνες. Η εντύπωση που μου άφηναν όταν διάβαζα για πρώτη φορά το ποίημα, ήταν και ο λόγος που ήθελα να ασχοληθώ με το ποίημα του Ρίλκε. Όλη η ατμόσφαιρα είναι αποσβολωτική, έχει κάτι το απόκοσμο. Με τους συνεργάτες μου, προσπαθήσαμε να μεταφέρουμε αυτές τις αποχρώσεις και στην παράσταση μας.
Ο πόλεμος, ο έρωτας, ο χρόνος, ο θάνατος. Πόσο αιώνια, πόσο επίκαιρα προβάλλουν αυτά τα θέματα στην παράστασή σας;
Το ίδιο το έργο του Ρίλκε έχει στον βαθύ πυρήνα του τις θεματικές αυτές. Όπως άλλωστε και όλες οι ωραίες ιστορίες που έχει να αφηγηθεί ο Άνθρωπος. Το αποκαλυπτικό εδώ είναι ότι η διαπραγμάτευση του κάθε θέματος δεν γίνεται με όρους ταυτολογίας: ο Ρίλκε βρίσκει αφορμή να μιλήσει για τον έρωτα εκεί που φαίνεται να πλησιάζει το τέλος, δηλαδή ο θάνατος ή να «ντύσει» το θέμα του θανάτου με μια αφήγηση που είναι ένας ύμνος στη ζωή. Μιλάει για τον χρόνο που τελειώνει ή για τον χρόνο που τρέχουμε ξωπίσω του μέσα από μία πορεία προς το μέτωπο αλλά μιλάει και για τον χρόνο που καταρρέει της στιγμή μιας μεγάλης ερωτικής συνάντησης. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται για εμάς και η σκηνική αποτύπωση των θεμάτων αυτών.
Πιστεύετε ότι ο «Σημαιοφόρος» υμνεί τον ηρωικό θάνατο υπέρ πατρίδας; Ότι θρηνεί την αδικοχαμένη νεότητα; Ή μπορούμε να ανακαλύψουμε και άλλα, εξίσου ισχυρά και ενδεχομένως διαχρονικά μηνύματα;
Η διαπραγμάτευση του «ήρωα» έχει δεσπόζουσα σημασία στο ποίημα του Ρίλκε, με έναν μοναδικό όμως τρόπο. Ο Ρίλκε τοποθετεί το βασικό του χαρακτήρα σε ένα ζοφερό πολεμικό τοπίο. Κι όμως ενώ το τοπίο είναι επικίνδυνο, απόκοσμο, επικεντρώνεται στην πορεία ενηλικίωσης και αυτογνωσίας του Χριστόφορου Ρίλκε, ο οποίος εν μέσω φωτιάς και ήχων σπαθιών προσπαθεί να ψηλαφήσει μέσα από μικρές στιγμές τη ζωή. Όταν πια φτάνει να γευτεί ακόμα και τον έρωτα, ως το υπέρτατο αγαθό, ως το δυνατότερο συναίσθημα, είναι πια έτοιμος ακόμα και να πεθάνει …με έναν «εξαίσιο θάνατο». Το ποίημα, προτρέπει τον καθένα από εμάς να γίνει σημαιοφόρος, στις καθημερινές διαπραγματεύσεις του, να πάρει θέση για όσα συμβαίνουν στη ζωή του, να αφεθεί απρόσκοπτα στις χαρές της ζωής όπως είναι ο έρωτας.
.
Θέατρο 104 (Ευμολπιδών 41 στο Γκάζι , 21 Απριλίου – 26 Μαΐου 2018, Σάββατο και Κυριακή στις 21:00
