ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΥΡΙΤΣΗΣ
Στα βιβλιοπωλεία βρίσκεται ήδη το 3ο τεύχος του πολύ καλού θεωρητικού περιοδικού Τετράδια Μαρξισμού για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση, με το πρώτο μέρος του αφιερώματος για την Οκτωβριανή Επανάσταση, που θα συζητηθεί. Μαζί με το αφιέρωμα, υπάρχουν πολύ ενδιαφέροντα άρθρα για σοβαρά θεωρητικά θέματα.
100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση:
Διαβάζοντας το παρελθόν, ανιχνεύοντας το μέλλον
Η «επιστροφή» στον Οκτώβρη δεν είναι νοσταλγική αλλά αναστοχασμός με σύγχρονους όρους της κορυφαίας ως σήμερα απόπειρας αλλαγής του κόσμου
Κυκλοφόρησε το 3ο τεύχος του θεωρητικού περιοδικού Τετράδια Μαρξισμού για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση (εκδόσεις ΚΨΜ). Τα Τετράδια αφιερώνοντας δύο συνεχόμενα τεύχη (3ο και 4ο) στην Οκτωβριανή Επανάσταση «επιστρέφουν» στο 1917 για να ανιχνεύσουν τη βαθιά ρωγμή, οικονομική, κοινωνική, πολιτική, ιδεολογική που επέφερε στην ιστορία το ρωσικό προλεταριάτο. Δεν πρόκειται για επιστροφή νοσταλγική, στις συνθήκες ενός υπεραντιδραστικού καπιταλισμού, αλλά για αναστοχασμό με σύγχρονους όρους της κορυφαίας ως σήμερα απόπειρας αλλαγής του κόσμου, με την ανατροπή του καπιταλισμού στην προοπτική οικοδόμησης της κομμουνιστικής κοινωνίας.
Η Οκτωβριανή Επανάσταση ούτε προϊόν επαναστατικού βολονταρισμού αποτελεί ούτε προϊόν κάποιων «ορειχάλκινων νόμων», αλλά αποτέλεσμα οξύτατων οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών αντιθέσεων, στη βάση των οποίων το επαναστατημένο προλεταριάτο σε συμμαχία με την αγροτιά πραγματοποίησε μιαν επανάσταση προλεταριακή, αφού το προλεταριάτο υπήρξε ο αδιαμφισβήτητος ηγεμόνας της. Αυτή η επανάσταση ήταν επίσης αντικαπιταλιστική, με κριτήριο την άρνηση και ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος και σοσιαλιστική -κομμουνιστική με κριτήριο τον στρατηγικό ορίζοντά της. Ο Οκτώβρης δεν απέδειξε μόνο τη δυνατότητα νίκης της επανάστασης και της κατάκτησης της εξουσίας. Πλήθος πρωτόγνωρων οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών κατακτήσεων πραγματοποιήθηκαν με αξία διαχρονικής αναφοράς.
Η σταδιακή ανατροπή των επαναστατικών μετασχηματισμών και η επικράτηση ενός ανέκδοτου εκμεταλλευτικού καθεστώτος ούτε αναιρούν ούτε αμαυρώνουν τις κατακτήσεις του Οκτώβρη. Αποτελούν αυτές αδιαμφισβήτητη παρακαταθήκη και για τις επαναστάσεις του σύγχρονου ολοκληρωτικού καπιταλισμού, στις ιδιαίτερες ιστορικές συνθήκες που τον χαρακτηρίζουν και στη διαλεκτική σχέση τους με την προλεταριακή επανάσταση της εποχής μας.
Το αφιέρωμα των Τετραδίων Μαρξισμού εκτείνεται σε δύο τεύχη. Στο παρόν τρίτο τεύχος φιλοξενείται το πρώτο μέρος, το οποίο πραγματεύεται το γεγονός της επανάστασης, τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες της Ρωσίας απ’ τα μέσα του 19ου αιώνα έως τα χρόνια της επανάστασης, τη συγκυρία του πολέμου, τις διαφορές στρατηγικής και τακτικής, τα σοσιαλιστικά ρεύματα και οργανώσεις, καθώς και τις διεθνείς διαστάσεις της επανάστασης. Το δεύτερο μέρος του αφιερώματος, που θα δημοσιευτεί στο τέταρτο τεύχος, αναφέρεται σε μετασχηματισμούς που πραγματοποιήθηκαν ή επιχειρήθηκαν απ’ την επανάσταση, στις αιτίες της αντιστροφής τους και της κατάρρευσης, αλλά και στις προοπτικές του κομμουνισμού στο σύγχρονο κόσμο.
Το αφιέρωμα αρχίζει με το Χρονολόγιο, γραμμένο από τον Α. Κασίτα, που εκτείνεται απ’ την Παρισινή Κομμούνα μέχρι την ανακήρυξη της ΕΣΣΔ στις 30 Δεκέμβρη του 1922. Την πραγματικότητα που οδήγησε στην επανάσταση του 1905 περιγράφει ο Κ. Παλούκης. Στην αγροτιά αναφέρεται το άρθρο του Δ. Παπαφωτίου απ’ τη μεταρρύθμιση του 1869 ως την εισαγωγή της ΝΕΠ (1921). Στις σχέσεις προλεταριάτου και διανόησης επικεντρώνεται το άρθρο του Ν. Μαντέλ, βασισμένο σε αναφορές πρωταγωνιστών της εποχής. Τη σχέση μεταρρύθμισης και επανάστασης εξετάζει το άρθρο του Δ. Γρηγορόπουλου, υπό το φως της Οκτωβριανής Επανάστασης στις τότε και στις σύγχρονες συνθήκες. Το άρθρο του Β. Λιόση ανατρέχει στις στρατηγικές αντιλήψεις των ρευμάτων στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, εστιάζοντας στις διαφορές Λένιν και Τρότσκι. Με τη σχέση τακτικής και στρατηγικής ασχολείται το άρθρο του Β. Γάτσιου. Σύμφωνα με τον συγγραφέα η πρώτη αναφέρεται στους στόχους μιας συγκεκριμένης περιόδου και η δεύτερη στους τελικούς στόχους του κινήματος. Στο αποφασιστικό κριτήριο της «στιγμής» για την επιτυχία μιας επανάστασης εστιάζεται το άρθρο του Κ. Γούση. Ως συμβάν εξετάζει ο Σ. Μιχαήλ τη στιγμή του Οκτώβρη, ως ρήξη στην αλυσίδα αιτιών και αποτελεσμάτων ως καθολική πρόταση που εμφανίζεται ως εθνικότητα. Μέσα απ’ την πολυμορφία των αντιλήψεων που αναπτύσσονται στο αφιέρωμα αναδεικνύονται κοινές αντιλήψεις για την άρνηση της αιωνιότητας του καπιταλισμού, η ανάδειξη της δυνατότητας – αναγκαιότητας για την ανατροπή του, η οποία αναπόφευκτα θα είναι επαναστατική και όχι προϊόν μιας συσσώρευσης μεταρρυθμίσεων και μάλιστα στις συνθήκες του υπεραντιδραστικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού.
Εκτός απ’ το εκτεταμένο αφιέρωμα στην Οκτωβριανή Επανάσταση, στο τρίτο τεύχος των Τετραδίων δημοσιεύονται άρθρα πολιτικής θεωρίας, φιλοσοφίας και πολιτισμού. Δημοσιεύεται το Β’ μέρος της μελέτης των B. Garchedi και G. Garchedi για τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης, εστιάζοντας στον ιμπεριαλισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως συνόλου. Στο θέμα της ηγεμονίας στο έργο του Γκράμσι αναφέρεται το άρθρο του Π. Μουρουζίδη. Το άρθρο περιλαμβάνει ανάλυση της έννοιας, εξετάζει την ώριμη περίοδό της και ασκεί κριτική στις αναγνώσεις του Γκράμσι. Στον τομέα της φιλοσοφίας και συγκεκριμένα στο θέμα της σχέσης μαρξισμού και θρησκείας από θεωρητική και πολιτική σκοπιά αναφέρεται το άρθρο του Θ. Βακαλιού.
Στον ήρωα του Ιβάν Τουργκένιεφ, Ιάκωβο Πάσιγκοφ, αναφέρεται ο Κ. Ρηγόπουλος και ιδίως στην αντίληψη ότι το «νιώθω είναι ατόφια δημιουργία». Το «Προσχέδιο Μανιφέστου» γράφτηκε απ’ την ομάδα Νέας Υόρκης του John Reed Club το 1932. Αποτυπώνει τις πολιτικές στοχεύσεις της περιόδου και ζωντανεύει την κρίση του μεσοπολέμου. Επιπλέον, δημοσιεύονται τρεις βιβλιοκρισίες: «Βλαντίμιρ Λένιν» του Lars T. Lih από τον Κ. Δημόπουλο, «Μπουχάριν: Απ’ την ηγεσία των μπολσεβίκων στο εκτελεστικό απόσπασμα» του Μ. Κουν, από τον Αλ. Αναγνωστάκη, «Απελευθερωτική και κριτική παιδαγωγική στην Ελλάδα: Ιστορικές διαδρομές και προοπτική» των Γ. Γρόλλιου και Π. Γούναρη, από τον Χ. Ρέππα.
Στο τεύχος επίσης περιλαμβάνονται: το editorial, εισαγωγή στο αφιέρωμα απ’ τον Μ. Συριόπουλο, σχόλια σε κεντρικά ζητήματα της επικαιρότητας.
