Μετά την πολύ ελπιδοφόρα και επιτυχημένη υποδοχή του πρώτου τεύχους, τα Τετράδια Μαρξισμού επιστρέφουν δριμύτερα, με ένα πολύπλευρο και βαθύ αφιέρωμα στην ευρωπαϊκή καπιταλιστική ολοκλήρωση και την κρίση της, μαζί με πολύ ενδιαφέροντα άρθρα για πλήθος θεμάτων.
ΜΠΑΜΠΗΣ ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ
Είναι τα δομικά χαρακτηριστικά της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης που δυναμιτίζουν τα θεμέλιά της
Το δεύτερο τεύχος του περιοδικού Τετράδια Μαρξισμού για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση, που κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες, έχει εκτεταμένο αφιέρωμα για την κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις τάσεις και τις προοπτικές της. Εκτός όμως απ’ το αφιέρωμα, το πολυσέλιδο τεύχος περιέχει άρθρα για την πολιτική θεωρία, την οικονομία, το χώρο -περιβάλλον, την ιστορία, την εκπαίδευση, τον πολιτισμό.
Από πολλές πλευρές, ακόμη και συστημικές, διαπιστώνεται η βαθιά και πολύπλευρη κρίση που αντιμετωπίζει το φιλόδοξο σχέδιο συνασπισμού δράσης του ευρωπαϊκού κεφαλαίου. Η ιδεολογία του ευρωπαϊσμού, που παρουσίαζε την ενοποίηση ως μονόδρομο και εκθείαζε τις ευρωπαϊκές αξίες, υψώνοντας την ΕΕ σε βάθρο κοινωνικού υποδείγματος, δέχεται και εκ των ένδον ισχυρά πλήγματα αμφισβήτησης, ενώ η απαισιοδοξία είναι πλέον διάχυτη. Εύγλωττη είναι η δήλωση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντ. Τουσκ: «Όλοι συμφωνήσαμε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι τέλεια, αλλά είναι ό,τι καλύτερο έχουμε και τώρα πρέπει να διορθώσουμε τα λάθη μας και να προχωρήσουμε προς μια νέα κατεύθυνση».
Οι προσεγγίσεις που επιδιώκουν να ερμηνεύσουν τη σημερινή κρίση της ΕΕ, δίνοντας έμφαση σε συγκυριακούς και τυχαίους παράγοντες αποδεικνύονται επιδερμικές. Το αντίθετο συμβαίνει: είναι τα δομικά χαρακτηριστικά αυτής της μορφής και τάσης της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης που δυναμιτίζουν τα θεμέλιά της.
Η οξυμένη κρίση της ΕΕ πηγάζει κυρίως απ’ την άσβεστη και συνεχώς εξελισσόμενη και μεταλλασσόμενη αντίθεση συμφερόντων ανάμεσα στην εργατική τάξη κάθε χώρας μέλους και στην αστική τάξη της χώρας της, αλλά και στις συνασπισμένες αστικές τάξεις της ΕΕ. Η καπιταλιστική κρίση, η παρατεταμένη περίοδος «ισχνών αγελάδων», στην οποία ακόμη και μια «ανάπτυξη» της τάξης του 1% θεωρείται επιτυχία, δεν επιτρέπει παραχωρήσεις στο κοινωνικό ζήτημα. Αντίθετα, απαιτεί κοινωνικό πόλεμο υψηλής έντασης. Είναι αναμφισβήτητο ότι η ΕΕ βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Ακόμη κι αν βαθύνει η κρίση της, η πιθανότερη εξέλιξη δεν είναι η διάλυση, αλλά η αντιδραστική ανασυγκρότησή της, αφού η τάση προς ολοκλήρωση δεν είναι ταυτισμένη με μια μορφή της (σύγχρονη ΕΕ), αλλά αποτελεί εγγενή τάση του καπιταλισμού. Εξάλλου, ο ηγετικός πυρήνας της ΕΕ δεν μοιρολογεί, αλλά ετοιμάζει την αντιδραστική απάντησή του για την υπέρβαση ή άμβλυνση της πολυδιάστατης κρίσης της ΕΕ. Η αντικαπιταλιστική κομμουνιστική Αριστερά –παρά τις σημαντικές θεωρητικές κατακτήσεις και τις ορθές πολιτικές επισημάνσεις της για το χαρακτήρα της ΕΕ και την ανάγκη του στόχου της αποδέσμευσης από αυτήν ως κρίκου για την επανάσταση και τη μετάβαση στη σοσιαλιστική κομμουνιστική κοινωνία– εμφανίζει αδυναμίες θεωρητικής και πολιτικής προετοιμασίας για τη σημερινή τομή των εξελίξεων στην Ελλάδα και την ΕΕ. Η ρεφορμιστική προσέγγιση για το χαρακτήρα της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης υποτιμήθηκε. Η συμβολή στην ανασκευή αυτών των θεωρητικών ελλειμμάτων είναι ένας απ’ τους βασικούς στόχους του τρέχοντος τεύχους.
Στο αφιέρωμα (με εισαγωγικό του Σ. Κοντομάρη) περιλαμβάνονται μελέτες: Του Σ. Μαυρουδέα για την πολιτική οικονομία της ΕΕ, τον σύγχρονο καπιταλιστικό κόσμο, την κρίση και την υπέρβαση του προβλήματος. Το κείμενο του Γ. Κάργα αναφέρεται στην εγχώρια αγροτική παραγωγή και στη σχέση της με την ΚΑΠ. Ο Alex Callinicos εξετάζει το θέμα της ταξικής βάσης του Brexit. Ο Δ. Γρηγορόπουλος αναδεικνύει την αντίθεση της τάσης σύγκλισης με τις ενδοαστικές αντιθέσεις και την ανισόμετρη ανάπτυξη. Ο Α. Καπακτσής περιγράφει το μηχανισμό διαμόρφωσης της πρώιμης ελληνικής αστικής τάξης. Την εξέλιξη του μηχανισμού οικονομικής και θεσμικής ενοποίησης της ΕΕ διερευνά το άρθρο του Π. Μαυροειδή. Το κείμενο του Δ. Τζαρέλλα ερευνά τη διαδικασία θεσμικού μετασχηματισμού της ΕΕ και του ευρώ. Ο Μ. Συριόπουλος εξετάζει το χαρακτήρα του έθνους, τη σχέση του με την αστική τάξη και τις εκμεταλλευόμενες μάζες. Τις επιδοτήσεις, τα ΕΣΠΑ, τα προγράμματα χρηματοδότησης παρουσιάζει στο κείμενό του ο Σ. Βουραζέρης. Η μελέτη του Γ. Βασσάλου εξετάζει τη διείσδυση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου στη θεσμική ραχοκοκαλιά της ΕΕ. Η μελέτη των Bruno και Guglielmo Carchedi ερευνά τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης (α’ μέρος). Ο Δ. Μπλάνας στο κείμενό του υποστηρίζει ότι η παραμονή της Ελλάδας στην ΕΕ αποτελεί ομπρέλα προστασίας του ελληνικού καπιταλισμού απ’ την έκθεση στο διεθνή ανταγωνισμό. Το αφιέρωμα κλείνει με το κείμενο – συνεισφορά του Γ. Ρούση στην πολιτική συζήτηση για το επείγον πολιτικό καθήκον της εξόδου της Ελλάδας απ’ την ΕΕ.
Όσον αφορά την υπόλοιπη θεματολογία του δεύτερου τεύχους: Ο Δ. Αργυρός εξετάζει το χαρακτήρα και τα συστατικά της κομμουνιστικής δημοκρατίας. Ο Α. Δραγανίγος αναλύει τα κριτήρια διαμόρφωσης της επαναστατικής τακτικής στη σχέση τους με την πολιτική των συμμαχιών με αναφορά σε τρεις σταθμούς της επαναστατικής δράσης. Ο Δ. Παπαδάτος αναλύει τη συσσώρευση κεφαλαίου στις σύγχρονες οικονομικές κρίσεις. Ο Κ. Τριχιάς γράφει για τις διεθνείς τάσεις στο ζήτημα της κατοικίας, αναδεικνύοντας τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής περίπτωσης. Ο Γ. Μιχαηλίδης αναλύει τη σύγχρονη αστική προσπάθεια επανανοηματοδότησης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την ανάγκη ανάδειξης μιας μαρξιστικής κριτικής στο θέμα. Ο Γ. Καλημερίδης εξετάζει τη σχέση της σχολικής αυτονομίας με την επιχειρούμενη καπιταλιστική αναδιάρθρωση των εκπαιδευτικών συστημάτων. Ο Κ. Ζουλιάτης εξετάζει τη σχέση της avant-garde με την πάλη για τη χειραφέτηση του ανθρώπου. Ο Α. Κασίτας ερευνά την απόπειρα σουρεαλιστικής καταγραφής του κόσμου απ’ τη φωτογραφία. Στη βιβλιοκριτική, ο Κ. Γούσης αναλύει το βιβλίο Το πρωτείο της πολιτικής: Η Σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του εικοστού αιώνα της Σέρι Μπέρμαν, ενώ ο Γ. Κρεασίδης γράφει για Το εθνικό ζήτημα: Από τον Μαρξ μέχρι σήμερα του Μισέλ Λεβί.
Στο τεύχος περιλαμβάνονται ενδιαφέροντα σχόλια της επικαιρότητας: Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (Μ. Γεωργιάδης), Στην εποχή του χρέους (Γ. Τριανταφυλλόπουλος), Μαρινόπουλος ΑΕ (Π. Παπαπέτρος), Λατινική Αμερική (Χ. Μαυροπούλου), Ιδιωτικοποιήσεις (Π. Βασιλάκης), Το εργασιακό πορτρέτο της νεολαίας (Δ. Σούφτας), Η μετα-Brexit ΕΕ (Γ. Κυριακάκης), Το νέο μοντέλο ιδιωτικοποίησης στην υγεία (Π. Παπανικολάου).
