του Θανάση Σκαμνάκη
Το 1945, όταν ο αγγλικός στρατός καταλάμβανε τα δυτικά τμήματα της Γερμανίας, αντίκρισε τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Κινηματογραφικά συνεργεία επιφορτίστηκαν να τα απαθανατίσουν για να διδάσκονται στο μέλλον οι άνθρωποι από την εικόνα. Μετά από λίγους μήνες, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ είχε δημιουργήσει μιά ταινία κανονικής διάρκειας, η οποία ξεκίναγε με έναν χάρτη της Γερμανίας στον οποίο σημαδεύονταν τα στρατόπεδα και οι χιλιομετρικές αποστάσεις που τα χώριζαν από τις πλησιέστερες πόλεις και χωριά. Ήταν τόσα τα σημάδια που δεν έβρισκες σχεδόν ελεύθερο σημείο. Χιλιάδες στρατόπεδα. Κι έτσι χωρίς κανένα σχόλιο ο σκηνοθέτης έθετε και απαντούσε στο ερώτημα αν οι γερμανοί πολίτες ήξεραν τι συνέβαινε. Ήξεραν.
Άρα το επόμενο ερώτημα ήταν τι μπορούσαν να κάνουν. Υπάρχουν πάντα μερικές έτοιμες απαντήσεις: Δεν μπορούσαν γιατί τους καθήλωνε η χιτλερική τρομοκρατία. Ή, έπρεπε να αντιδράσουν και μόνο έτσι θα έσπαγε η τρομοκρατία. Ή δεν αντιδρούσαν γιατί βολεύονταν, καθώς οι κοντινές βιομηχανίες, αλλά ακόμα και οι αγρότες στα χωράφια, χρησιμοποιούσαν τους κρατούμενους ως δωρεάν εργατικά χέρια.
Όμως, οι ουσιαστικές απαντήσεις σε τέτοια ερωτήματα είναι πάντα πιο δύσκολες. Πολύ περισσότερο αν αγνοήσεις τι προηγήθηκε εκείνης της φοβερής θύελλας. Αν δε γυρίσεις πίσω να δεις τι γινόταν την περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Τότε που οι ηττημένοι και πληγωμένοι Γερμανοί αναζητούσαν μια διέξοδο. Και την εύρισκαν σε εκείνους που ανέλαβαν να πάρουν πίσω την οικονομική ανέχεια και την πληγωμένη υπερηφάνεια. Που υποσχέθηκαν λύσεις, πως η Γερμανία θα ξαναγίνει μεγάλη, πως όλοι θα ξαναποχτήσουν δουλειές, πως είναι οι πρώτοι στους πρώτους, ευλογημένοι από την ιστορία και από το θεό.
Αφελείς θα τους έλεγες κοιτώντας με τα μάτια του σήμερα!
Τα μάτια σου εξασκούνται να αφορίζουν εύκολα όσα έχουν συντελεστεί. Και απορούν: μα γιατί τόσοι άνθρωποι δεν έβλεπαν τότε πως εκείνα που τους υπόσχονταν και τους παρείχαν οδηγούσαν σε σκληρή οδύνη και ακόμα μεγαλύτερη στέρηση;
Μα, για τον ίδιο λόγο που δεν βλέπουν τι σκοτάδια απεργάζονται και οι τωρινές υποσχέσεις!..
(Και για την ιστορία: η ταινία αυτή δεν παίχτηκε ποτέ. Κάποια μέρη της βγήκαν μόνο φέτος στην τηλεόραση. Φαίνεται πως οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Βρετανίας που την κατείχαν θεώρησαν πως το μάθημα δεν ήταν πλέον απαραίτητο!..)
Εν πάση περιπτώσει, η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, και η φάρσα ή η τραγωδία που ακολουθεί είναι πρωτότυπη.
