Ούτε δέκα μέρες δεν κράτησε το «Είμαστε όλοι Βρυξελλιώτες», που ειπώθηκε σαν απάντηση στο τρομοκρατικό χτύπημα στη βελγική πρωτεύουσα. Το αντικατέστηκαν οι ιαχές για την άλωση του Φεστιβάλ Αθηνών από τον βέλγο διευθυντή του ο οποίος, επικαλούμενος την έλλειψη χρόνου, παραγέμισε το πρόγραμμα του φεστιβάλ με δικά του έργα.
της Μαριάννας Τζιαντζή
Ξάφνου ο πολιτισμός, από φτωχός συγγενής της «υψηλής πολιτικής», καταλαμβάνει πρώτο τραπέζι πίστα. Διεκπεραιωτικά, βαριεστημένα αντιμετωπίζουν συνήθως τον πολιτισμό τα κόμματα. Όμως με αφορμή την υπόθεση Φαμπρ, το Ποτάμι και ο Κυριάκος Μητσοτάκης εκδίδουν ανακοινώσεις: το Ποτάμι θρηνεί την απουσία του πρώην διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών, του Γιώργου Λούκου, και χαρακτηρίζει τον Γιαν Φαμπρ «κενολόγο αποικιοκράτη», ενώ ο Κυριάκος καταγγέλλει τον «αφελληνισμό ενός κατ’ εξοχήν εθνικού, πνευματικού αλλά και τουριστικού προϊόντος».
Τρεις βουλευτές του ΚΚΕ, σε ερώτηση προς τον υπουργό Πολιτισμού που κατέθεσαν στη Βουλή, υποστηρίζουν ότι η τέχνη του Φαμπρ εκφράζει «τις κίβδηλες αξίες, τη σάπια ηθική και το παρακμιακό γούστο της αστικής τάξης» ενώ επιδίωξη της ΕΕ είναι η εξοικείωση της νέας γενιάς με την ανία, το θάνατο, το αίμα, την ωμότητα, τη βία, τη χυδαιότητα και γενικά με όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν το απάνθρωπο, αηδιαστικό, εγκληματικό πρόσωπο του άγριου καπιταλιστικού κόσμου, όπως «καθρεφτίζεται» εξευγενισμένα στο αβυσσαλέα αδιέξοδο και βαθιά κατεστημένο μεταμοντέρνο πνεύμα του κ. Φαμπρ…»
Σε ανοιχτή συνέλευση την Παρασκευή, εκατοντάδες ηθοποιοί και άνθρωποι του θεάτρου ζήτησαν με ψηφίσματα την παραίτηση του Αριστείδη Μπαλτά και του Γιαν Φαμπρ, ενώ φωτιά έχουν πάρει τα σόσιαλ μίντια με κρίσεις, απόψεις, λογοπαίγνια, καταγγελίες. Το Τμήμα Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ χαρακτηρίζει τις αντιδράσεις των ελλήνων καλλιτεχνών «αναμενόμενες, παρ’ όλη την υπερβολή τους». Όχι όμως «δικαιολογημένες»! Θορυβημένος ο Αλέξης Τσίπρας έδωσε διαβεβαιώσεις ότι θα μπουν κι έλληνες επιβάτες στο τρένο, ενώ καθησυχαστική ανακοίνωση εξέδωσε το ΔΣ του φεστιβάλ. Πολλοί τονίζουν το αυτονόητο, δηλαδή ότι το Φεστιβάλ Αθηνών έχει ούτως ή άλλως διεθνή χαρακτήρα όπως και άλλα καλλιτεχνικά φεστιβάλ που διεξάγονται εδώ και δεκαετίες σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, π.χ., στο Εδιμβούργο ή στην Αβινιόν. Αυτό όμως που εντυπωσιάζει εδώ είναι η υποκρισία και η ευτέλεια κάποιων διαμαρτυρόμενων: όταν η τρόικα και τώρα το κουαρτέτο αλωνίζουν στην Ελλάδα και ορίζουν ποιος θα ζήσει και ποιος θα ψοφήσει (είτε μονομιάς είτε σε δόσεις) δεν ενοχλούνται, όμως ο διορισμός του Φαμπρ αφυπνίζει τα πατριωτικά τους αισθήματα. Σε μια έκρηξη χυδαιότητας, ο βουλευτής του Ποταμιού Ι. Φωτήλας από το βήμα της Βουλής κατηγόρησε τον υπουργό Πολιτισμού ότι «κατάντησε τον πολιτισμό να είναι μόνο κείμενα του Σάββα Ξηρού και η αριστερή ιδεολογία της τσουτσούνας». Είναι απαράδεκτο να ισοπεδώνει κανείς έναν καλλιτέχνη στηριγμένος σε ένα ολιγόλεπτο βίντεο και αγνοώντας το σύνολο του έργου του. Εξίσου απαράδεκτος είναι και ο αυταρχισμός και η έπαρση του Αρ. Μπαλτά που «καπέλωσε» το φεστιβάλ διορίζοντας έναν Βέλγο καλλιτεχνικό διευθυντή. Η επιλογή αυτή έγινε προφανώς για να αποφευχθεί ο εγχώριος και ενδοκομματικός ανταγωνισμός για την «καρέκλα».
Ο αναβρασμός γύρω από την υπόθεση Φαμπρ θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία για μια δυναμική παρέμβαση των ίδιων των δημιουργών και των εργαζόμενων στον πολιτισμό με επίκεντρο όχι την περισσότερη ή λιγότερη «ελληνικότητα» αλλά τη θέση του πολιτισμού στην παιδεία, στα ΜΜΕ, στην εργασία. Στην Ελλάδα της κρίσης οι εργαζόμενοι στον πολιτισμό παλεύουν (συνήθως μεμονωμένα) για την αξιοπρέπειά τους, για το δικαίωμα στην επιβίωση όπως και εκατομμύρια άλλοι νέοι και εργαζόμενοι που δεν ξέρουν τον Γιαν Φαμπρ, ούτε έχουν παρακολουθήσει κάποια εκδήλωση του Φεστιβάλ Αθηνών… ούτε καν μια προβολή στο σινεμά της γειτονιάς τους. Τα ψίχουλα που δίνει η μνημονιακή κυβέρνηση στον πολιτισμό, όπως και στη δημόσια υγεία, την παιδεία, την κοινωνική πρόνοια, είναι δείκτης της δομικής πλέον βαρβαρότητας του συστήματος.
Μετά το κρούσμα λογοκρισίας τον Γενάρη στο Εθνικό Θέατρο, αυτή είναι η δεύτερη φορά μέσα στο 2016 που ο κατακερματισμένος κόσμος του θεάτρου συσπειρώνεται και παίρνει θέση, έστω και αν αυτή συμπυκνώνεται στο αίτημα της παραίτησης ενός υπουργού κι ενός εισαγόμενου στελέχους με τετραετή θητεία. Μακάρι αυτή η συγκυριακή συσπείρωση να αποκτήσει ενοποιητικά και πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, να αποτελέσει την αφορμή για να αναδυθεί ένα καλλιτεχνικό και εργατικό κίνημα που θα καταπιαστεί με τα μεγάλα ζητήματα που αμείλικτα θέτει η σκληρή αλλά όχι στάσιμη και πάντως εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εποχή μας.
«Δεν υπάρχει σάλιο», έλεγε το 2010 ο Ανδρ. Λοβέρδος εννοιώντας τα άδεια ελληνικά ταμεία. Σήμερα διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχει οξυγόνο στον εγκέφαλο των κυβερνώντων, δεν υπάρχει σχέδιο, δεν υπάρχει ντροπή.
