του Θανάση Σκαμνάκη
Μια σκέψη που εμπεριέχει πολλές άλλες, και που υπέχει θέση ευχής για τους καινούργιους χρόνους:
Υπάρχει η γενική εικόνα και οι γενικές έννοιες. Η εικόνα, ως εικόνα που είναι, δεν μπορεί να είναι πολύ γενική, οφείλει να δείχνει, αλλά οι έννοιες έχουν πάντα το ταλέντο να ομαδοποιούν, να γενικεύουν και να αποκρύπτουν – γι’ αυτό και εν τέλει μπορούν να λειτουργούν ως αμορτισέρ του συναισθήματος, αλλά και της ουσιαστικής γνώσης.
Είναι κι άλλες φορές όπου η συγκεκριμένη εικόνα με την έντασή της πολλαπλασιάζει μέχρι κορεσμού τα συναισθήματα, προκαλεί τον οίκτο εμποδίζοντάς τον να μετατραπεί σε θυμό, διεγείρει μέχρι συντριβής, κι η συντριβή είναι ένας ακόμα τρόπος να οδηγείσαι στην αίσθηση του ανέφικτου και της αδυναμίας. Έτσι γίνεται σήμερα με τις εικόνες των προσφύγων.
Αυτές τις μηχανές έχουν στα χέρια τους με τις οποίες μας δουλεύουν. Κι από τα δικά μας χέρια έχουν (και έχουμε) αφαιρέσει την αυτογνωσία και την εξ αυτής αυτοπεποίθηση. Χωρίς να θέλουμε και χωρίς να καταλαβαίνουμε υποκύπτουμε στο κυρίαρχο. Είμαστε αντάρτες ορκισμένοι, αλλά δεν έχουμε τα μέσα να οργανώσουμε το αντάρτικό μας. Και τι αντάρτης να είσαι χωρίς φωτιά; Μόνο να αφηγείσαι δεν φτάνει.
Πέρα και πριν από τις διαφωνίες και τις διαφορές μας για τις συμμαχίες, τα στρατηγικά προτάγματα και τα λοιπά, υπάρχει κάτι στο σχέδιο μας που πρέπει να ξανασκεφτούμε: πως στεκόμαστε, σε τι έδαφος πατάμε; Αν οι άλλοι κρατάνε τόσα κλειδιά ποιά είναι τα δικά μας αντικλείδια; Απέναντι στη συνείδηση που διασπείρουν εμείς ποιά οργανώνουμε; Απέναντι στην εικόνα που αποσιωπά το κύριο, που συσκοτίζει το συγκεκριμένο με το γενικό, ή που εικονοποιεί το ατομικό για να το ξεκόψει από το γενικό, εικόνα τηλεοπτικής οθόνης, ή φιλοσοφικής, κοινωνιολογικής, δημοσιογραφικής, πολιτικής και λοιπών αναλύσεων, εμείς ποιά εικόνα αντιπαραθέτουμε;
Συνήθως δανειζόμαστε τα προσφερόμενα και αναπαράγουμε τις ίδιες τεχνικές, αισθητικές ιδέες. Όχι τις ίδιες πολιτικές, αλλά αν αναπαράγεις τεχνικές και αισθητικές, εν τέλει αναπαράγεις και πολιτικές.
Ο Πικάσο, ο Αϊζενστάιν, ο Μπρεχτ… δεν έσπασαν μόνο τις φόρμες της τέχνης τους, έδωσαν μια άλλη όψη του κόσμου, πρόσφεραν στην κομμουνιστική πολιτική τη θέαση με επαναστατικό τρόπο, που οδηγεί στην συνείδηση. Οι ηγέτες το καταλάβαιναν αυτό πολύ αργά.
Αν πρέπει (και θέλουμε) ν’ αλλάξουμε τον κόσμο, πρέπει ν’ αλλάξουμε το βλέμμα (που τον κοιτάζει).
