του Θανάση Σκαμνάκη
«Ο ποιητής καταλαβαίνει το διφορούμενο νόημα και τη λειτουργία του στους μύθους. Το διφορούμενο εχθρεύεται το απόλυτο, με την έννοια της αμφισβήτησης της μιας και μόνης αλήθειας. Η παραδοχή και η χρήση του, συνιστά βασικό στοιχείο της διαλεκτικής σκέψης του ποιητή, του καλλιτέχνη που, αντί να αναπαράγει το αυτονόητο, χρησιμοποιεί τις κρυμμένες δυνατότητές του. Ο ποιητής ασφυκτιά στην κοινωνία που του αρνείται το δικαίωμα της διπλής σκέψης. Υποκύπτοντας σε μια αλλόκοτη σύμβαση οι άνθρωποι δημιουργούν έναν κλοιό γύρω τους, θέτοντας όρια στους μηχανισμούς τη διττής σκέψης και ερμηνείας* σαν να επιστρέφουν στη μονοδιάστατη φύση του απόλυτου και απαιτούν να κυριαρχούν μονοδιάστατοι κανόνες και νόμοι στη δομή της κοινωνίας. Ό,τι δεν υπακούσει συνιστά παράβαση, και, μ’ αυτή την έννοια, η τέχνη συνιστά μια υπερμεγέθη παράβαση. Αμέσως μετά, η “ανυπάκουη” τέχνη βρίσκεται εκτός των τειχών.
Η κοινωνία που θέτει τέτοιους όρους νοσεί, επειδή ακριβώς δεν χρησιμοποιεί τους μύθους της. Γκρεμίζει τη Σφίγγα και τα Τοτέμ που έχτισαν οι ποιητές. Η Σφιγξ είναι η επιτομή της διπλής σκέψης: συμβολίζει την αιώνια εκκρεμότητα που ενοικεί στην καρδιά της τέχνης.
Πιστεύω ότι στην αρχαιότητα οι ποιητές έσπρωχναν όσο μπορούσαν τα όρια των κανόνων στις κοινωνίες που θεμελίωναν, σαν να είχαν συνείδηση ότι αυτά τα όρια θα μείνουν για πάντα. Και ίσως έτσι εξηγούνται οι κορυφαίες υπερβάσεις τους στην τέχνη, την τραγωδία και την ποίηση. Στα έργα που έχουν απομείνει, που έφτασαν ως τις μέρες μας, κυριαρχεί μια αίσθηση θεϊκού σχεδόν αγγίγματος, που δεν είναι παρά το στοιχείο της διττής σκέψης, της παραβίασης των ορίων… Ο διφορούμενος λόγος είναι και μέσο εκλογίκευσης του αλόγου, του ανείπωτου της τέχνης. Είναι και ύψιστη αισθητική που επεμβαίνει, παρεμβαίνει μάλλον, στην καθημερινή ζωή και παράγει κομμάτια τέχνης εκεί που κανείς δεν το περιμένει… Η κυριολεξία που εμπεριέχει την αμφιβολία είναι σχεδόν πάντοτε στην άκρη του χεριού του ζωγράφου, αρκεί να μη φοβάται τις συνέπειες». Αυτά είναι αποσπάσματα που περιέχονται στο σχετικό κεφάλαιο, από το βιβλίο του Κυριάκου Κατζουράκη, «Τάξη στο χάος» (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Οι παρατηρήσεις ενός ενεργού ζωγράφου και κινηματογραφιστή, αλλά και αγωνιούντος κομμουνιστή. Που εμπεριέχουν τις πολλαπλές σημασίες.
Κάνω πρόταση, στο κομμουνιστικό μανιφέστο του καιρού μας, να περιλάβουμε το δικαίωμα και την υποχρέωση στην αμφιβολία. Ως προϋπόθεση για μια ουσιαστική και βαθύτερη πεποίθηση, την πίστη του διαρκούς που μας αλλάζει και που το αλλάζουμε.
