του Θανάση Σκαμνάκη
Το 1817 η Μαίρη Σέλει έγραψε τον Φρανκενστάϊν, μυθιστόρημα που ο τίτλος του επρόκειτο να γίνει το συνώνυμο του τρόμου. Αντίθετα όμως από ό,τι είναι διαδεδομένο, ο Φρανκενστάϊν δεν είναι το δημιούργημα, αλλά ο επιστήμονας δημιουργός του. Μια αντιστροφή στις συνειδήσεις και στο λαϊκό μύθο που ίσως έχει κι αυτή τη συμβολική της σημασία: πιο τρομακτικό δεν είναι το τέρας αλλά εκείνος που το δημιουργεί. Η συγγραφέας, κάνει σε πρώτο πρόσωπο την περιγραφή της κρίσιμης στιγμής: “Είδα τον χλωμό μελετητή των απόκρυφων τεχνών γονατισμένο μπροστά στο «πράγμα» που είχε συναρμολογήσει. Είδα το φρικτό ομοίωμα ενός ξαπλωμένου άντρα κι ύστερα, σαν να μπήκε μπροστά μια πανίσχυρη μηχανή, είδα να δείχνει σημάδια ζωής και να κινείται σπασμωδικά, σχεδόν ζωντανά…» Από εκεί και μετά το «πράγμα» αποχτά τη δική του ζωή και καταστρέφει τη ζωή του δημιουργού του, ο οποίος ανακάλυψε πως είχε κατασκευάσει αυτή την καταστροφή όταν ήταν πλέον πολύ αργά για να αλλάξει γνώμη. Το κατασκεύασμα σκοτώνει τον Φρανκενστάϊν δημιουργό και ξεσπάει με ασυγκράτητο πάθος: «Έπεσε κι αυτός θύμα μου! Με τον φόνο του ολοκληρώνονται τα εγκλήματά μου. Η άθλιά ύπαρξη μου φθάνει στο τέλος της! Ω Φρανκενστάϊν, ευγενικό και αφοσιωμενο πλάσμα, τι κι αν σου ζητώ τώρα να με συγχωρέσεις, εμένα που κατέστρεψα όλα όσα αγάπησες!..»
Κι έτσι, ο μύθος φτάνει ως εμάς περνώντας από τις εποχές και παίρνοντας πολλά νοήματα, ανάλογα με όσα οι άνθρωποι κάθε φορά ήθελαν να εξορκίσουν. Παρελαύνει ατέλειωτος στρατός δημιουργών του τρόμου, ο δόκτωρ Οπενχάϊμερ αίφνης, οι αναρίθμητοι σύγχρονοί μας, η επιστήμη που απελευθερώνει δυνάμεις ικανές να οδηγήσουν τον κόσμο στην κόλαση. Και καθημερινοί άνθρωποι, εμείς. Καθώς πολύ συχνά ανακαλύπτουμε πως τα προϊόντα της δημιουργίας μας είναι τέρατα τα οποία απειλούν να μας κατασπαράξουν: φίλοι που κάναμε, απόψεις που υποστηρίξαμε, θεοί που πιστέψαμε, άνθρωποι που εμπιστευτήκαμε κλπ. Που γεννήθηκαν ως αποτέλεσμα της μεγάλης εμπιστοσύνης στην απόλυτη αλήθεια της στιγμής μας. Φυσικά, οι άνθρωποι επιμένουμε να μη διδασκόμαστε. Και συνεχίζουμε. Αλλά ίσως κάποια φορά τα δημιουργήματα-τέρατα να μην έχουν την αυτογνωσία του τέρατος του Φρανκενστάιν, το οποίο συναισθανόμενο την καταστροφή που προκαλεί αποφάσισε να εγκαταλείψει τον κόσμο και και το κακό πηδώντας στα κύματα, τον πάγο και το σκοτάδι. Μια ιστορία που δεν υποστηρίζει την εγκατάλειψη της αναζήτησης, αλλά την προσήλωση σε μια ιδέα βαθύτερης απελευθέρωσης από τη δυνάστευση των κατασκευασμένων τεράτων.
