της Ειρήνης Γαϊτάνου
Μετά την εκλογή της νέας κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, κι ενώ ακόμα δεν έχουν καν γίνει οι προγραμματικές της δηλώσεις, η πολιτική συζήτηση έχει μονοπωληθεί καταρχήν από το ζήτημα της οικονομικής διαχείρισης και του χρέους. Και όμως, έχει ιδιαίτερη σημασία η στάση της στο δημοκρατικό ζήτημα, το οποίο εξάλλου είναι ένα από τα κρισιμότερα σήμερα. Ο σύγχρονος ολοκληρωτισμός, ο κρατικός αυταρχισμός και η αμφισβήτηση έως και κατάργηση στοιχειωδών δικαιωμάτων υπήρξαν πολιτικές κατευθύνσεις όλων των τελευταίων κυβερνήσεων. Έτσι, η τυπική (θεσμική) αλλά και η άτυπη λειτουργία του πολιτικού συστήματος χαρακτηρίζεται από μια σειρά αντιδημοκρατικών νομοθετημάτων και εκτροπών.
Τα πρώτα δείγματα γραφής της νέας κυβέρνησης στο συγκεκριμένο ζήτημα δεν είναι πολύ ελπιδοφόρα. Η ίδια η επιλογή του Γιάννη Πανούση στο αρμόδιο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη είναι ιδιαίτερα προβληματική, και οι πρώτες του δηλώσεις δεν επιτρέπουν πολλά περιθώρια παρερμηνείας για το πώς σκοπεύει να κινηθεί. Ο Πανούσης, πρώην στέλεχος της ΔΗΜΑΡ, δεν προέρχεται από την Αριστερά, ενώ η ίδια η ιδιότητα του ως καθηγητή Εγκληματολογίας προδιαθέτει για τον τρόπο προσέγγισης των αρμόδιων θεμάτων. Φυσικά, οι προγραμματικές δηλώσεις είναι αυτές που θα σηματοδοτήσουν την πολιτική κατεύθυνση. Ωστόσο, ήδη και προεκλογικά, οι εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ αποτύπωναν μια οπισθοχώρηση ακόμα και σε στοιχειώδη δημοκρατικά και προοδευτικά ζητήματα, σε ελάχιστες κατακτήσεις ως και του αστικού φιλελευθερισμού («ενεργητική συμμετοχή» στο ΝΑΤΟ, σχέσεις Εκκλησίας – κράτους, μη αφοπλισμός και ρόλος της αστυνομίας, αμφισημία σχετικά με το μεταναστευτικό και «κέντρα φύλαξης», μη κατοχύρωση δικαιωμάτων ομόφυλων ζευγαριών κ.λπ.)
Αυτές τις μέρες ο υπουργός έχει τοποθετηθεί λοιπόν με ιδιαίτερα προβληματικό τρόπο για τα βασικά ζητήματα της αρμοδιότητάς του, και πρώτα πρώτα για το ρόλο και το χαρακτήρα της ίδιας της αστυνομίας. Ο Πανούσης, σε σειρά συνεντεύξεων, έχει διευκρινίσει ότι δεν συζητιέται ο αφοπλισμός της αστυνομίας, πάγιο αίτημα του λαϊκού κινήματος. Μάλιστα, δεν δίστασε να δηλώσει πως «από τη στιγμή που μιλάμε για αστυνομία μιλάμε για νόμο και ο νόμος χρειάζεται δύναμη, άρα όπλο», αναγνωρίζοντας ανοιχτά το ρόλο του κράτους ως τον κάτοχο του μονοπωλίου της βίας έναντι των πολιτών. Σε ό,τι αφορά το ρόλο της αστυνομίας, που αποτελεί τον πλέον απαξιωμένο αστικό θεσμό σήμερα, ενώ φυσικά είναι αμέτρητα τα φαινόμενα αστυνομικής βίας, αυθαιρεσίας και ατιμωρησίας, ο υπουργός αναγνώρισε ισότιμες ευθύνες στους πολίτες, δηλώνοντας σε συνέντευξη στον Ρίαλ FM ότι «υπάρχει καχυποψία και κακές πρακτικές κι από τις δύο πλευρές»! Κατά τ’ άλλα, επανέφερε τη συζήτηση για τον αστυνομικό της γειτονιάς και τις πεζές περιπολίες, που σηματοδοτούν διεύρυνση της επιτήρησης στον κοινωνικό ιστό. Πρόβαλλε μια εικόνα της αστυνομίας που την αναβαθμίζει και την εκσυγχρονίζει (με μονάδες στα πρότυπα των αμερικάνικων CSI, όπως είπε), με ρόλο «στρατηγικό και όχι απλώς εκτελεστικό»! Έτσι, το μοντέλο που προβάλλεται είναι αυτό του εκσυγχρονισμού, του σχετικού ορθολογισμού της λειτουργίας και της εκπαίδευσης/του ελέγχου, χωρίς καμία αμφισβήτηση των βασικών πολιτικών λειτουργιών της.
Για την ίδια την καταστολή, ο υπουργός τάχθηκε εναντίον της κατάργησης οποιασδήποτε μονάδας, συμπεριλαμβανομένων των ΜΑΤ, ΔΕΛΤΑ και ΔΙΑΣ, μονάδων με γνωστή δολοφονική και κατασταλτική δράση, η κατάργηση των οποίων αποτελεί πάγιο αίτημα του κινήματος. Όπως δήλωσε, είναι «υπέρ της προληπτικής και αποτρεπτικής αστυνομίας, αλλά ένα κομμάτι πρέπει να είναι κατασταλτικό». Έτσι, η χρήση χημικών, ακόμα και της αύρας (!) θα συνεχιστεί, «αν γίνει κάτι, ή αν υπάρχει μια πληροφορία ότι πρόκειται να γίνει κάτι». Είναι φυσικά γνωστό ότι η επιβολή μέτρων σε συνθήκες «έκτακτης κατάστασης» είναι το μέσο για να αποτελέσουν τελικά τον κανόνα. Η δε διακριτική παρουσία της αστυνομίας (αν και ένοπλης) στις κινητοποιήσεις της περασμένης εβδομάδας είναι σημαντική, αλλά οφείλει να αποτελέσει κοινή πρακτική, στοιχείο που ο ίδιος ο Γ. Πανούσης αμφισβήτησε ως δυνατότητα.
Για τη διείσδυση της Χρυσής Αυγής στην αστυνομία, οι δηλώσεις του υπουργού είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές, καθώς πρόταξε το δικαίωμα οποιουδήποτε να ψηφίζει ό,τι θέλει, χωρίς ο ίδιος να προτίθεται «να συγκρουστεί με κανέναν», και εφόσον η Χρυσή Αυγή ως μεγάλο κόμμα, όπως λέει, μπορεί να προσέλθει σε μια κοινοβουλευτική συμφωνία («και οι ίδιοι θέλουν να ελέγξουν τις συγκεντρώσεις τους, έχουν και αυτοί περιφρούρηση για τυχόν προβοκάτσιες»!). Την ίδια στιγμή, την περασμένη Κυριακή, αστυνομία και φασίστες επιτίθονταν από κοινού σε κατάληψη στην Καβάλα. Τέλος, ο υπουργός προανήγγειλε τη λειτουργία της Αντιτρομοκρατικής όπως σήμερα, καθώς «κάνει καλά τη δουλειά της».
Ταυτόχρονα, ο Πανούσης θέλησε να προκαταλάβει τη συζήτηση για θέματα που δεν είναι της αρμοδιότητας του (δηλώνοντας αντίθετος στην αφαίρεση του φράχτη στον Έβρο). Επιπλέον, ζήτησε χρόνο ακόμα και για την εφαρμογή στοιχειωδών διατάξεων, όπως η κατάργηση των φυλακών τύπου Γ ή η αντιμετώπιση της αστυνομικής αυθαιρεσίας.
