Οι Ικέτιδες του Αισχύλου σε σκηνοθεσία Χρήστου Στέργιογλου είναι μια παράσταση που έχει φροντίσει εξαιρετικά το κείμενο. Μετά την επιτυχία του καλοκαιριού στην Πειραιώς 260, η πόλη που δέχεται αίτημα ασύλου από τις κυνηγημένες κόρες του Δαναού μεταφέρεται στο Bios – για δέκα παραστάσεις.
Η τραγωδία του Αισχύλου Ικέτιδες αφηγείται ένα μέρος του μύθου των Δαναΐδων. Ο Δαναός έφτιαξε ένα πλοιάριο και έφυγε με τις 50 κόρες του για την Ελλάδα, προκειμένου να αποφύγουν τον εξαναγκασμό σε γάμο με τους 50 γιούς του αδελφού του Αίγυπτου. Αυτός ο μύθος, αναφέρει ο Έρν. Μπόρνεμαν, εξιστορεί αναμφισβήτητα τη φυγή ενός προελληνικού λαού από την Αίγυπτο και τη συγχώνευσή του με τους Πελασγούς κατοίκους του Άργους.
Η τραγωδία θέτει ένα δίλημμα. Πρέπει η πόλη του Άργους να δώσει άσυλο στις ικέτιδες ή όχι; Αν αρνηθεί, κινδυνεύει από την τιμωρία των θεών. Αν τις δεχτεί, θα αντιμετωπίσει πολεμική εισβολή των Αιγυπτίων. Επειδή το θέμα του γάμου που απαιτούν οι γιοί του Αίγυπτου παρουσιάζεται συχνά με τον σημερινό τονισμό της ηθικής απέναντι σε μια πράξη αιμομιξίας, χρειάζεται να έχουμε υπόψη μας ότι την εποχή που γράφονται οι Ικέτιδες στην πατριαρχική Αθήνα μια μοναχοκόρη ήταν υποχρεωμένη να παντρευτεί συγγενή της, για να μείνει η περιουσία της στο γένος.
Άρα όταν οι κάτοικοι του πατριαρχικού Άργους έχουν να κρίνουν το αίτημα των πενήντα θυγατέρων του Δαναού δεν ασχολούνται με το αιμομικτικό μπαγκράουντ της υπόθεσης αλλά με το ότι οι κυνηγημένες κόρες που φθάνουν στην πόλη τους ζητώντας άσυλο προστατεύονται από τους θεούς – επειδή ακριβώς καταφεύγουν στην ικεσία. Το δίλημμα που έχει ν’ αντιμετωπίσει ο βασιλιάς του Άργους Πελασγός μεταφέρεται στους ίδιους τους πολίτες που θα κληθούν να αποφασίσουν σε συνέλευση.
Ο Αισχύλος, που θεωρούσε κορυφαίο γεγονός της ζωής του ότι πολέμησε στη μάχη του Μαραθώνα, καταφεύγει σε έναν από τους βασικούς καταγωγικούς μύθους των Ελλήνων, για να μιλήσει για το δίκιο του αμυνόμενου και την ανωτερότητα της δημοκρατίας, σε στιγμές κινδύνου. Στοιχείο της δημοκρατίας βέβαια, εκτός από τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων, είναι η θέση της γυναίκας. Το Άργος λέγεται ότι είχε μια δημοκρατική παράδοση, στο πλαίσιο των ταξικών συγκρούσεων της εποχής, κι ακόμα ότι οι γυναίκες της πόλης με επικεφαλής την ποιήτρια Τελέσιλλα έδωσαν ηρωική μάχη και απέκρουσαν επίθεση των Σπαρτιατών το 494/493 π.Χ.
Η συγκεκριμένη παράσταση, σε σκηνοθεσία Χρήστου Στέργιογλου, στέκεται σε έναν χαλαρό τόνο που υπογραμμίζει το ενιαίο και το ομαδικό στοιχείο της αφήγησης. Οι ηθοποιοί φοράνε πρόχειρα ρούχα, σαν να κάνουν πρόβα, ξέρουν όλο το κείμενο απέξω και το μοιράζουν εκείνη τη στιγμή μεταξύ τους. Από το χορό βγαίνουν, ξεχωρίζουν και επιστρέφουν σε αυτόν τα πρόσωπα που θα πουν τους υπόλοιπους ρόλους. Είναι ένα πλήθος δεμένο με την ιστορία που έχει ν’ αντιμετωπίσει.
Η ποιητική γλώσσα της μετάφρασης του Ιωάννη Γρυπάρη επικρατεί στο χώρο που της παραδίδεται. Δεν δημιουργείται ατμόσφαιρα έντασης ανάμεσα στο χορό των κοριτσιών και στο σώμα των θεατών που στο τέλος καλείται να τις προστατέψει. Ο θεατής αισθάνεται την απειλή που περιγράφει το έργο για τις κόρες ή για την πόλη. Δεν συναισθάνεται τη δυσκολία της απόφασης. Η ουσία της τραγωδίας όμως είναι να φτάσουμε στην απόφαση ότι οι κόρες πρέπει να προστατευτούν.
Ίσως στη σημερινή συνθήκη το έργο λειτουργούσε καλύτερα σε ένα χώρο που θα σήμαινε τόπο ο οποίος δέχεται απειλή. Να κρατήσουμε όμως τη σπουδαία δουλειά πάνω στην ερμηνεία του κειμένου που έκανε η ομάδα. Σε αυτό επικεντρώθηκε ο Στέργιογλου στην πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα και οφείλουμε να του το αναγνωρίσουμε.
Παναγιώτης Φραντζής
Παραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών. Μετάφραση: Ιωάννης Γρυπάρης. Σκηνοθεσία: Χρήστος Στέργιογλου. Δραματουργική συνεργασία: Άννα Πιατά. Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου. Σκηνικά-κοστούμια: Άγγελος Μέντης. Επιμέλεια φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος. Βοηθός σκηνοθέτη: Μιχάλης Χατζηνικολιδάκης. Οργάνωση παραγωγής: Τέτα Αποστολάκη. Παίζουν: Ναζίκ Αϊδινιάν, Ασπασία-Μαρία Αλεξίου, Νικόλ Δημητρακοπούλου, Μελίσσα Κωτσάκη, Δήμητρα Μητροπούλου, Κέλλυ Παπαδοπούλου, Ιωάννα Πιατά, Ανδρομάχη Σπανέλλη.
Bios, Πειραιώς 84, Αθήνα. Μέχρι τις 25 Νοεμβρίου, Δευτέρα-Τρίτη στις 20:30. Εισιτήριο: 10 ευρώ. Τηλ.: 2103425335.
