του Θανάση Σκαμνάκη
Είναι ένας απόηχος και σκέψεις από αφορμή προηγούμενο σημείωμα κι από κουβέντες πιο πρόσφατες. Συχνά, γίνεται εμφανής η αδυναμία των ανθρώπων να δέσουν τα λογικά νήματα. Μια θολούρα, μια ασάφεια, κυριαρχεί. Ή, από την άλλη πλευρά (και ως απάντηση), μια ερμηνευτική απλούστευση. Είναι απλουστευτικό και ανόητο είναι να λες πως εκτός από τον ιμπεριαλισμό υπάρχει και η μοναξιά, αγνοώντας τις ουσιαστικές πλευρές, τις πολλαπλές επιδράσεις του ιμπεριαλισμού στην καθημερινή ζωή και στη μοναξιά, όμως, άλλο τόσο απλουστευτικό και ανόητο, είναι να θεωρείς πως για κάθε τι που μας συμβαίνει φταίει ο ιμπεριαλισμός. Το δεύτερο ακούγεται πιο ανόητο, αλλά ωστόσο είναι και πιο κοντά στην αλήθεια. Κι αυτό γιατί ο περί ου ο λόγος ιμπεριαλισμός, ιδιαίτερα στις ημέρες μας, έχει εποικίσει το συνειδητό και το υποσυνείδητό μας, έχει επενδύσει ως οικονομικός και ως ιδεολογικός μηχανισμός σε όλες τις σφαίρες της κοινωνικής και της ατομικής ζωής, έχει διαβρώσει τις ανθρώπινες σχέσεις, εργασιακές, κοινωνικές, συναισθηματικές, έχει μετατρέψει τις ψυχώσεις σε ενδημική πάθηση, έχει κάνει τον έρωτα μια προκατασκευή. Μα επίσης έχει κάνει όλες αυτές τις επεμβάσεις του τόσο δυσδιάκριτες, τόσο αφανείς και υποδόριες, ώστε –όπως ο καρκίνος συνήθως δεν μπορεί να αναχθεί σε συγκεκριμένη αιτία, αλλά σε ένα πλήθος περιστατικά ίσης σχεδόν αιτιακής αξίας– χάνεται η μπάλα σε πάμπολλες διακλαδώσεις αιτιών, πολλαπλών ερμηνειών, συγκεχυμένων εικόνων.
Έτσι είναι επόμενο, ο ήδη κομματιασμένος στην καθημερινότητά του κόσμος, να εικονίζεται στο συναίσθημα αλλά και στη σκέψη ως κομμάτια, ένα πολύπλοκο παζλ του μυαλού, που του λείπουν κρίσιμες γωνίες ώστε να αρχίσει η συναρμολόγησή του.
Στην Καβάλα, όταν ξέσπασε η κρίση του ’29, μας έλεγε κάποτε ένας παλιός, οι καπνεργάτες έκαναν μαχητικές απεργίες για να αποτρέψουν τα μέτρα των ιδιοκτητών που ήθελαν, καλή ώρα, να φορτώσουν σε αυτούς τη χασούρα. Εκεί ένας κομμουνιστής συνδικαλιστής μιλώντας στους συγκεντρωμένους εργάτες, εξηγούσε πως η κρίση είναι ένα αγγούρι που ο καπιταλιστής θέλει να βγάλει από το δικό του κ… και να το βάλει στον δικό μας. Τόσο απλουστευτικά αλλά και με τόση ακρίβεια.
Αυτό είναι η κρίση και σήμερα. Αλλά μεταξύ του κομμουνιστή συνδικαλιστή και των εργατών μεσολαβούν σήμερα πρετεντεράκοι, χειμωνάδες και ένας ολόκληρος κόσμος που έχει εισβάλλει απρόσκλητος αλλά (αφελώς) ευπρόσδεκτος (όταν δεν προσέχαμε εισήλθαν πολλοί επίβουλοι της ψυχής μας) κι έχει μοιράσει τη ζωή μας σε διχασμένες ιδέες, συνήθειες και συναισθήματα. Σοβαροί και έξυπνοι άνθρωποι χάνουν τη σειρά των γεγονότων και την αιτιακή αλληλουχία, χάνουν εν τέλει την άκρη και το νήμα, χάνουν τη ζωή τους. Αποσύρονται σε δικές τους σφαίρες, σε δικές τους ερμηνείες και δικούς τους συνειρμούς. Σπουδαίους αλλά ακέφαλους. Με συναισθήματα αλλά χωρίς την πρέπουσα σκέψη. Υπάρχει τρόπος να ξαναμπεί η πνευματική κατασκευή του κόσμου μας με τα πόδια κάτω και το κεφάλι πάνω;
