Βασίλης Τσιράκης
Αφιέρωμα 150 χρόνια από την Παρισινή Κομμούνα
«Ένας συνασπισμός όλων των ξεπεσμένων,των ανίκανων, των φθονερών, των δολοφόνων και κλεφτών — άνθρωποι χαμηλότερης υποστάθμης», Έτσι περιέγραψαν ορισμένοι επιφανείς Γάλλοι λογοτέχνες την Παρισινή Κομμούνα.
«Βρώμικα κολάρα, σκούφοι φρυγικοί, εκτροφείς σαλιγκαριών, σωτήρες του λαού, ξεπεσμένοι, ανίκανοι, τεμπέληδες. Γιατί οι εργάτες ανακατεύονται στην πολιτική;»
«Ένας συνασπισμός όλων των ξεπεσμένων, των ανίκανων, των φθονερών, των δολοφόνων και κλεφτών — κακοί ποιητές, κακοί ζωγράφοι, αποτυχημένοι δημοσιογράφοι, άνθρωποι της χαμηλότερης υποστάθμης».
«Δεν θα πούμε τίποτα για τα θηλυκά τους [των κομμουνάρων] από σεβασμό προς τις γυναίκες, στις οποίες μοιάζουν μόνο όταν αυτά τα θηλυκά είναι νεκρά».
Τα παραπάνω αποσπάσματα δεν είναι λόγια κάποιων αιμοσταγών οπαδών της μοναρχίας αλλά του Αλφόνς Ντοντέ, του Λεκόντ ντε Λιλ και του Αλέξανδρου Δουμά υιού, γνωστών λογοτεχνών της περιόδου. Στην ίδια πλευρά αλλά με πιο ήπιους τόνους, βρίσκεται ο Γκουστάβ Φλομπέρ που με τη Μαντάμ Μποβαρί σόκαρε τα συντηρητικά ήθη της εποχής και διώχθηκε ποινικά για την έκδοση της, ο οποίος μιλά για την «ανωριμότητα και ανοησία του εργάτη» και την ανάγκη μιας «κυβέρνησης σοφών μανδαρίνων», σε έναν κόσμο όπου «ο καθείς θα αποδέχεται την κοινωνική και διανοητική του θέση».
Ακόμα και ο Εμίλ Ζολά, του οποίου το Ζερμινάλ των ασυμβίβαστων απεργών ανθρακωρύχων θα λοιδορούνταν σήμερα ως στρατευμένη τέχνη, αναφέρει πως «το αιματοκύλισμα που υπέστη ο λαός του Παρισιού ήταν μια αποτρόπαια αναγκαιότητα για να ηρεμήσουν ορισμένοι από τους πυρετούς τους. Τώρα θα δείτε αυτόν τον λαό να μεγαλώνει σε σοφία και λάμψη». Τέλος, ο Βίκτωρ Ουγκό, που πριν λίγα χρόνια είχε γράψει τους Άθλιους, αντιτάχτηκε τόσο στις προθέσεις των κομμουνάρων να ανατρέψουν την προσωρινή κυβέρνηση όσο και στις μεθόδους τους. Μετά όμως την ήττα τους, ο ίδιος δήλωνε δημόσια ότι προσφέρει άσυλο στο σπίτι του σε όλους τους καταδιωκόμενους της Κομμούνας.
Υπήρχαν όμως και λογοτέχνες που υποστήριξαν την Κομμούνα, όπως ο Λεόν Κλαντέλ και ο Αρθούρος Ρεμπό, με ποιήματα επηρεασμένα
από τον αγώνα της
Υπήρχαν όμως και λογοτέχνες που υποστήριξαν την Κομμούνα, άλλοι με το έργο τους και άλλοι παίρνοντας ενεργό μέρος στα γεγονότα. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν ο Λεόν Κλαντέλ, ο οποίος σε έργα του περιγράφει σκηνές από τα γεγονότα της Κομμούνας αλλά και ο Αρθούρος Ρεμπό, που ποιήματά του είναι επηρεασμένα από την αιματηρή καταστολή της.
Στη δεύτερη ανήκουν ο ποιητής Πολ Βερλέν που, με την ανακήρυξη της Κομμούνας, ανέλαβε καθήκοντα στο γραφείο τύπου και προπαγάνδας, η συγγραφέας Λουίζ Μισέλ που στην διάρκεια της ματωμένης εβδομάδας πολέμησε στα οδοφράγματα, ο ιδρυτής της εφημερίδας Κραυγή του λαού Ζιλ Βαλέ, που ως μέλος του συμβουλίου της Κομμούνας έθεσε το ζήτημα της δημόσιας και δωρεάν εκπαίδευσης αλλά και ο ζωγράφος Γκουστάβ Κουρμπέ, που ως εκπρόσωπος των καλλιτεχνών πρωτοστάτησε στη θέσπιση ριζικών μεταρρυθμίσεων, ανάμεσα τους και η κατάργηση της εξευτελιστικής εκμετάλλευσης των ηθοποιών με το διάταγμα των «ίσων δυνατοτήτων».
Συνοψίζοντας θα επισημαίναμε πως και μέσα από τα γεγονότα της Κομμούνας αναδείχτηκε η πλευρά της εν δυνάμει διάστασης του δημιουργού με το έργο του, θέμα βέβαια που άπτεται μιας άλλης –πολύ ενδιαφέρουσας– συζήτησης.
