Χρίστος Κρανάκης
Το άνοιγμα του τουρισμού έχει προκαλέσει σημαντική αύξηση των κρουσμάτων και δυσκολεύει σημαντικά τη διαδικασία της ιχνηλάτησης, που στα πρώτα δύο κύματα βασίστηκε στο εξαιρετικά ανεπτυγμένο πρωτοβάθμιο σύστημα υγείας.
Αισθητή αύξηση των κρουσμάτων κορονοϊού παρατηρείται από την αρχή της χρονιάς στην Κούβα. Παρ’ ότι η χώρα είχε καταφέρει να ελέγξει σχεδόν πλήρως τα δύο πρώτα κύματα της πανδημίας, η άφιξη 80.000 τουριστών/επισκεπτών –κυρίαρχα από τις ΗΠΑ– σήμανε εκ νέου συναγερμό, με αποτέλεσμα τη λήψη σκληρότερων περιοριστικών μέτρων. Σύμφωνα με τις κουβανικές υγειονομικές αρχές, τα νέα κρούσματα σχετίζονται σε ποσοστό άνω του 70% με τους νεοαφιχθέντες, καθώς μόνο τον Φεβρουάριο εντοπίστηκαν περισσότερες από 23.000 περιπτώσεις επιβεβαιωμένων μολύνσεων, δηλαδή σχεδόν διπλάσιες από όσες είχαν σημειωθεί καθ’ όλη τη διάρκεια του 2020.
Για τους πολέμιους της Κούβας, τα νέα δεδομένα χρησιμοποιούνται ως πολιτικό εργαλείο σπίλωσης της θεαματικής –έως τώρα– αντιμετώπισης της πανδημίας από το μετεπαναστατικό καθεστώς και ως «απόδειξη» της ήττας του συστήματος πρωτοβάθμιας και δημόσιας υγείας που για χρόνια έχει υιοθετηθεί στο νησί. Από την άλλη, όμως, ο αποτελεσματικός τρόπος με τον οποίο οι Κουβανοί αντιμετώπισαν τα δύο πρώτα στάδια της πανδημίας αλλά και οι τεχνολογικές εξελίξεις στην εγχώρια φαρμακοβιομηχανία, οδηγούν στο αντίθετο συμπέρασμα.
Από την αρχή της πανδημίας, το κουβανικό μοντέλο διαχείρισης στηρίχθηκε στην πρόληψη και την εκτεταμένη χαρτογράφηση των κρουσμάτων. Βασικό ρόλο στην αντιμετώπιση επιτέλεσαν τα 10.000 κοινοτικά ιατρεία, στα οποία γιατροί και νοσηλευτές της γειτονιάς είναι υπεύθυνοι για την πρωτοβάθμια παροχή υγειονομικών υπηρεσιών και συστάσεων. Ενόψει της πανδημίας και από τα πρώτα στάδια, οι συγκεκριμένες δομές αναβαθμίστηκαν και το προσωπικό τους εκπαιδεύτηκε ταχύρρυθμα στην αντιμετώπιση περιστατικών κορονοϊού, ενώ ταυτόχρονα ιδρύθηκαν και νέες τοπικές επιτροπές με στόχο την περαιτέρω ιχνηλάτηση κρουσμάτων και τη διενέργεια μαζικών διαγνωστικών τεστ. Ταυτόχρονα, στον αγώνα εντάχθηκαν λειτουργικά και 28.000 φοιτητές της ιατρικής, που από πόρτα σε πόρτα διενεργούσαν συνεχώς ελέγχους.
Η ψηλάφηση κρουσμάτων ανά κοινότητα κατέληξε σε ένα πανεθνικό σύστημα που κατάφερε να χαρτογραφήσει μέχρι και το 100% του κουβανικού πληθυσμού (11,2 εκ.). Μεταξύ άλλων, οι ισχυρές αυτές δομές επέτρεψαν στον κεντρικό σχεδιασμό του κράτους να αναπροσαρμόζεται και να επαναθεωρείται ανάλογα με το επιδημιολογικό φορτίο της εκάστοτε κοινότητας, αναδεικνύοντας τη χρησιμότητα των στοχευμένων μέτρων περιορισμού έναντι των «τυφλών», οριζόντιων lockdown.
Πέρα από το επίπεδο της πρόληψης, το κουβανικό σύστημα και η εθνική φαρμακοβιομηχανία έδρασαν αποφασιστικά και στο επίπεδο της θεραπείας των ασθενών με Covid-19. Ανήμπορη να εισάγει τον απαραίτητο ιατρικό εξοπλισμό από τη Δύση, η χώρα στράφηκε στην εγχώρια παραγωγή για τον εξοπλισμό των ΜΕΘ και στην αναζήτηση πειραματικών φαρμακευτικών αγωγών, όπως η ιντερφερόνη. Η εμπειρία των διεθνιστικών μπριγάδων, που ανά τα χρόνια έχει στείλει η Κούβα σε κάθε γωνιά του πλανήτη, σε συνδυασμό με την ταχύτατη ανάπτυξη ερευνητικών διαδικασιών για την καταπολέμηση του νέου ιού, ανέδειξε το εθνικό σύστημα υγείας της Κούβας σε έναν εκ των πρωταγωνιστών του πολέμου απέναντι στην πανδημία. Υπό αυτό το πρίσμα, μόνο έκπληξη δεν πρέπει να προκαλεί πως η Κούβα καταγράφει έναν από τους χαμηλότερους δείκτες θνησιμότητας στον πλανήτη, με 42 νεκρούς ανά εκατομμύριο πληθυσμού, την ίδια ώρα που ο αντίστοιχος δείκτης στην Ελλάδα είναι 872.
«Μόλις» 42 νεκροί ανά εκατομμύριο πληθυσμού, την ώρα που ο αντίστοιχος δείκτης στην Ελλάδα είναι 872
Το πρόσφατο άνοιγμα των συνόρων για τον τουρισμό, όμως, διαμορφώνει μια ποιοτικά διαφορετική κατάσταση, καθώς η διασπορά του ιού είναι εκθετικά μεγαλύτερη και η ιχνηλάτηση πολύ πιο δύσκολη. Με δεδομένο πως οι μεγάλες φαρμακευτικές δεν θα δεχτούν να διαθέσουν εμβόλια στο νησί, οι ελπίδες της Κούβας εναποτίθενται στην ανάπτυξη και χορήγηση εγχώριων εμβολίων. Η χώρα κατέχει ήδη δύο από τις συνολικά 23 υποψηφιότητες εμβολίων που έχουν περάσει στην τρίτη φάση κλινικών δοκιμών, ενώ περιμένει έγκριση για τρία ακόμα. Σύμφωνα με τις αρχές, μέρος του ιατρικού προσωπικού έχει ήδη εμβολιαστεί, ενώ ο εμβολιασμός του γενικού πληθυσμού αναμένεται να ξεκινήσει τον Μάιο.
Αναμφισβήτητα, το ποια θα είναι η εξέλιξη της πανδημίας στην Κούβα μένει να φανεί. Παρ’ όλα αυτά, τα μεγάλα «ατού» της χώρας της δίνουν το δικαίωμα να ατενίζει το μέλλον με αισιοδοξία. Ενδεικτικά, περίπου το 10% του ΑΕΠ διατίθεται στη δημόσια υγεία, τη στιγμή που στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 5%, ενώ η αναλογία γιατρών στο γενικό πληθυσμό είναι 67 ανά 10.000 πολίτες, την ώρα που στην Ελλάδα είναι 54. Συνεπώς, πριν βιαστούν οι ειδήμονες να ξεγράψουν την Κούβα, ας αναλογιστούν το επίπεδο ετοιμότητας των δικών τους χωρών…
