Εμβόλιο: Ανταγωνισμοί πάνω στην ανθρώπινη αγωνία

Δανάη Μαραγκουδάκη

Περίοδος εξελίξεων και ανακοινώσεων στο μέτωπο των εμβολίων είναι αυτή που διανύουμε, καθώς παρουσιάζονται διαρκώς αποτελέσματα ερευνών σχετικά με κάποια από τα πειραματικά σκευάσματα κατά του Covid 19. Στο 94,5% η αποτελεσματικότητα του εμβολίου της αμερικάνικης Moderna, στο 92% του ρωσικού Sputnik V και στο 95% της επίσης αμερικάνικης Pfizer και της γερμανικής BioNTech με την οποία συνεργάζεται. Βέβαια, οφείλουμε να σημειώσουμε πως πρόκειται για εμβόλια που βρίσκονται στη λεγόμενη Φάση ΙΙΙ, δηλαδή στο τελικό στάδιο των δοκιμών (αν και η Pfizer ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι τις ολοκλήρωσε), ενώ ακόμα δεν έχουν πάρει έγκριση από κάποιο οργανισμό υγείας, όπως η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων (ΕΜΑ) ή η Αμερικάνικη Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA).

Παρ’ όλα αυτά, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο περιμένουν κι ελπίζουν ότι σύντομα θα υπάρξει ένα θαυματουργό εμβόλιο που θα σημάνει τη λήξη της μεγάλης και πρωτόγνωρης περιπέτειας. Σε αυτό το φόντο, δε, μια διαδικασία που κατά κανόνα διαρκεί περίπου 10 χρόνια επιχειρείται να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από 12 μήνες. «Ποτέ στην ιστορία, η έρευνα για τα εμβόλια δεν είχε προχωρήσει τόσο γρήγορα», υπογράμμισε ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντάνομ Γκεμπρεγέσους. Πρόκειται για μια παγκόσμια πρόκληση, σε ένα τοπίο σκληρού ανταγωνισμού όπου επιτρέπονται τα πάντα — από κυβερνοεπιθέσεις μέχρι διπλωματικές συμφωνίες και ιδεολογικούς ανταγωνισμούς. Για του λόγου το αληθές, για τη (νέο)φιλελεύθερη πτέρυγα, η τόσο γρήγορη ανάπτυξη του εμβολίου χαρακτηρίζεται ως θρίαμβος του καπιταλισμού και της ελεύθερης οικονομίας των αγορών. Οι κρατιστές, από την πλευρά τους, ισχυρίζονται πως η ταχύτατη ανάπτυξη είναι αποτέλεσμα του αποφασιστικού σχεδιασμού. Όλοι τους, πάντως, έχουν στόχο, αφενός, το σίγουρο κέρδος που συνεπάγεται η διάθεση δισεκατομμυρίων δόσεων και, αφετέρου, την πολιτική δόξα, την οποία θα επιχειρήσουν να αξιοποιήσουν προς όφελός τους στις ανακατατάξεις που έχουν ξεκινήσει.

Σοβαρό ζήτημα τίθεται και όσον αφορά τη διάθεση των εμβολίων από τη στιγμή που θα λάβουν έγκριση και θα αρχίσουν να παρασκευάζονται μαζικά. «Πρέπει να επιδείξουμε την ίδια αποφασιστικότητα και το ίδιο πνεύμα καινοτομίας, ώστε όλες οι χώρες να επωφεληθούν από αυτήν την επιστημονική πρόοδο», σημείωσε ο διευθυντής του ΠΟΥ. Όπως εξήγησε, η πανδημία ανέδειξε την επιτακτικότητα να τεθεί σε εφαρμογή ένα παγκόσμιο σύστημα διαμοιρασμού των παθογόνων παραγόντων και των κλινικών δειγμάτων, προκειμένου να διευκολυνθεί η ταχεία ανάπτυξη θεραπειών στα νοσοκομεία, εμβολίων και άλλων θεραπειών που θα είναι έτσι «παγκόσμια δημόσια αγαθά». Δεν συμφωνούν όμως όλοι με αυτή την άποψη. Δεν είναι τυχαίο, για παράδειγμα, ότι οι ΗΠΑ έχουν διαχωρίσει τη θέση τους από τον μηχανισμό COVAX (COVID-19 Vaccine Global Access), μια πρωτοβουλία του ΟΗΕ που έχει στόχο να εξασφαλιστεί η πρόσβαση 92 φτωχών χωρών σε εμβόλια. Κι αυτό διότι η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί πως επηρεάζεται από τον ΠΟΥ τον οποίο χαρακτηρίζει υποχείριο της Κίνας…
Σε κάθε περίπτωση, όπως ξεκαθάρισε ο Γκεμπρεγέσους, θα περάσει μεγάλο διάστημα μέχρις ότου το εμβόλιο να φτάσει σε όλους. «Στην αρχή, οι ποσότητες θα είναι περιορισμένες και κατά συνέπεια θα έχουν προτεραιότητα το υγειονομικό προσωπικό, οι ηλικιωμένοι και αυτοί που η υγεία τους βρίσκεται σε κίνδυνο και ελπίζουμε ότι αυτό θα οδηγήσει στη μείωση του αριθμού των θανάτων και θα επιτρέψει στα συστήματα υγείας να αντισταθούν», υπογράμμισε. «Ωστόσο αυτό αφήνει ακόμη μεγάλο πεδίο δράσης στον ιό», προειδοποίησε στη συνέχεια, απευθύνοντας έκκληση να μην τερματιστούν πρόωρα τα μέτρα που επιτρέπουν τον έλεγχο της εξάπλωσης της COVID-19, όπως είναι τα διαγνωστικά τεστ, η καραντίνα, η ιχνηλάτηση κλπ.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων, «στην Ευρώπη θα χρειαστεί πάνω από ένας χρόνος για να εμβολιαστεί όλος ο πληθυσμός». Το γερμανικό Ινστιτούτο Robert Koch είναι ακόμα πιο απαισιόδοξο: «Εμβολιακή κάλυψη όλου του πληθυσμού αναμένεται τουλάχιστον στο τέλος του 2022, με την προϋπόθεση ότι τα εμβόλια θα διατεθούν στην αρχή του 2021».

Έφη Παπαπαύλου: Το εμβόλιο δεν είναι πανάκεια, ανάγκη το ισχυρό σύστημα υγείας

Απαιτείται αυστηροποίηση των ελέγχων, καθώς η καχυποψία απέναντι στις βιομηχανίες είναι εύλογη

Το Πριν μίλησε με την Έφη Παπαπαύλου, διδάκτορα Βιοχημείας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, σχετικά με τη διαδικασία ανάπτυξης ενός εμβολίου. Όπως μάς εξήγησε, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό πως παρότι πρόκειται για μια υγειονομική κρίση, η διαχείριση του ζητήματος είναι πολιτική. «”Ναι” στο ράλι της επιστημονικής κοινότητας, αλλά με γνώμονα την προστασίας της ανθρώπινης ζωής», τονίζει και εξηγεί: «Υπάρχουν δύο σημαντικά σημεία που πρέπει να εξετάσει κανείς. Το πρώτο είναι το θέμα της ανοσίας ή αλλιώς του χρόνου αποτελεσματικότητας του εμβολίου. Με απλά λόγια, όταν κάποιος κάνει το εμβόλιο για πόσο καιρό θα είναι προστατευμένος; Έξι μήνες; Έναν χρόνο; Ποιος θα καλύψει το κόστος των εμβ:ολίων; Προφανώς θα υπάρχει συνταγογράφηση αλλά και πάλι υπάρχουν ερωτήματα για την κάλυψη όλου του πληθυσμού. Το δεύτερο θέμα είναι οι παρενέργειες του εμβολίου αλλά και οι μεταλλάξεις του ιού. Από τη στιγμή που μια διαδικασία (ανάπτυξης εμβολίων) που κανονικά παίρνει μια δεκαετία, συμπυκνώνεται σε μερικούς μήνες, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί. Χρειάζεται αυστηροποίηση των ελέγχων για την έγκριση του εμβολίου, ειδικά όταν είναι εύλογη η καχυποψία απέναντι στις φαρμακοβιομηχανίες».

Σύμφωνα με την Ε. Παπαπαύλου, οι φαρμακοβιομηχανίες έχουν αποδείξει αρκετές φορές πως ιεραρχούν ως πιο σημ:αντική την κερδοφορία τους και γι’ αυτό ακριβώς το λόγο δεν αρκεί να «ποντάρουμε» μόνο στο εμβόλιο αλλά και να χτίζουμε ένα ισχυρό και ανθεκτικό δημόσιο σύστημα υγείας. «Αυτό που κάνει η ελληνική κυβέρνηση είναι να εναποθέτει τις “ελπίδες” της στην έλευση του εμβολίου, ώστε τότε να αρθούν και οι απαγορεύσεις και να αναχαιτιστεί η πανδημία. Ωστόσο, το εμβόλιο θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως ένα τμήμα στη διαδικασία της αναχαίτισης. Η Σλοβακία, για παράδειγμα, η οποία δεν έλαβε αναποτελεσματικά οριζόντια μέτρα όπως εμείς, έκανε τεστ στο 60% του πληθυσμού και απομόνωσε τα κρούσματα, καταγράφοντας άμεση μείωση στη διασπορά», σημείωσε επίσης.