ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
Από το συλλογικό τόμο με τίτλο «Η Οκτωβριανή Επανάσταση και η εποχή μας» (εκδόσεις ΚΨΜ), που μόλις κυκλοφόρησε, δημοσιεύουμε βασικό απόσπασμα από το σημείωμα της σύνταξης:
Ο παρών συλλογικός τόμος αποτελεί, εν μέρει τουλάχιστον, την έντυπη αποκρυστάλλωση των εργασιών ορισμένων μελών της ερευνητικής ομάδας «Σοσιαλισμός-Κομμουνισμός», η οποία έχει ως αντικείμενο έρευνας τη φύση του κοινωνικού σχηματισμού που προήλθε από την Οκτωβριανή Επανάσταση, αλλά και τα θεωρητικά ρεύματα που αποπειράθηκαν να ερμηνεύσουν τη σοβιετική κοινωνία. Τα τελευταία έξι χρόνια μελετήθηκαν διεξοδικώς κείμενα των κλασικών του μαρξισμού, αλλά και μεταγενέστερων μαρξιστών στοχαστών για ζητήματα κράτους και μετάβασης, κείμενα των βασικών εκπροσώπων όλων των ερμηνευτικών σχολών για τη φύση της σοβιετικής κοινωνίας, θεωρητικά κείμενα και άρθρα των πρωταγωνιστών της Ρωσικής Επανάστασης, καθώς και αρχειακό και ιστοριογραφικό υλικό.
Η παρούσα έκδοση φιλοδοξεί να διατυπώσει ερωτήματα και προβληματισμούς που θα συμβάλουν στην επιστημονική ανάλυση της σοβιετικής κοινωνίας· ανάλυση που αποτελεί απαραίτητο θεωρητικό εφόδιο για τη διατύπωση και την επεξεργασία υποθέσεων εργασίας σχετικών με τον κομμουνισμό ως επαναστατικό κίνημα και ως κοινωνικό σχηματισμό. Η κριτική προσέγγιση της σοβιετικής κοινωνίας, υπερβαίνοντας τόσο τη μηδενιστική ισοπέδωσή της όσο και την ιδεολογική εξιδανίκευσή της, προσφέρει τα απαραίτητα θεωρητικά εφόδια για να κατανοήσουμε, ως δρώντα υποκείμενα του παρόντος που κοιτούν στο μέλλον, τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις της οικοδόμησης μιας εναλλακτικής στον καπιταλισμό σοσιαλιστικής κοινωνικής οργάνωσης, ώστε να μπορέσουμε να τις υπερβούμε θετικά.
Ανεξαρτήτως, εξάλλου, από τις διαφορετικές εκτιμήσεις καθεμιάς/καθενός από εμάς αναφορικά με το χαρακτήρα της σοβιετικής κοινωνίας και τις αιτίες που οδήγησαν στην καπιταλιστική παλινόρθωση, αντιλαμβανόμαστε την Οκτωβριανή Επανάσταση και την εργατική εξουσία που αποπειράθηκε να οικοδομήσει ως σημείο τομής στην ιστορία και κορυφαίο γεγονός για την ανθρωπότητα, το οποίο, ακόμα και έναν αιώνα μετά, παραμένει αξεπέραστο.
Και λίγα λόγια για το περιεχόμενο του συλλογικού μας τόμου:
Η Φένεια Παρασκευά μελετά τους μετασχηματισμούς στο χρηματοοικονομικό και δημοσιονομικό σύστημα και ευρύτερα στο πεδίο της οικονομίας την πρώτη περίοδο της επανάστασης, με στόχο να καταδείξει την κατάσταση που κληρονόμησε η κυβέρνηση των μπολσεβίκων και τις προσπάθειες που κατέβαλε για να την υπερβεί. Στη συνέχεια, ο Παναγιώτης Θέμελης αναλύει την εξέλιξη του ρόλου των σοβιέτ ως μορφής εργατικής εξουσίας αναζητώντας, πέρα από την ιστορική συγκυρία της εποχής, τη διαχρονική σημασία των σοβιέτ σε κάθε μελλοντική επαναστατική απόπειρα.
Ακολουθούν τρεις θεωρητικές συμβολές, από διαφορετική σκοπιά, στο ζήτημα της μετάβασης προς τον κομμουνισμό και της σχέσης του με τη δημοκρατία. Ο Αλέξανδρος Χρύσης θέτει ως κύρια υπόθεση εργασίας, μελετώντας την επανάσταση του 1905, τη σχέση ανάμεσα στην εξέλιξη της σοσιαλιστικής επανάστασης και το βαθμό αστικοδημοκρατικής ολοκλήρωσης της προεπαναστατικής αστικής κοινωνίας. Στο κείμενό του. ο Διονύσης Τζαρέλλας επεξεργάζεται την έννοια της δικτατορίας του προλεταριάτου συσχετίζοντάς την με τη δημοκρατία και τη μετάβαση προς τον κομμουνισμό. Αντιστοίχως, ο Χρήστος Νάτσης μελετά την επίδραση της επανάστασης του Οκτώβρη στην εξέλιξη της σκέψης του Γκ. Λούκατς, δίνοντας έμφαση στην καθοριστική σημασία της πολιτικοθεωρητικής έννοιας του κόμματος. Στη συνέχεια, ο Παναγιώτης Θέμελης αναλύει τις ιδεολογικοπολιτικές αντιπαραθέσεις στο πεδίο της εκπαιδευτικής πολιτικής της νεοσύστατης σοβιετικής εξουσίας, ανιχνεύοντας τις βαθύτερες αιτίες τους. Τέλος, η Ηρώ Μανδηλαρά και ο Σπύρος Ποταμιάς μελετούν τη σχέση της ρωσικής πρωτοπορίας με την Οκτωβριανή Επανάσταση υποστηρίζοντας πως τα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας αποτελούν την υλοποίηση της επανάστασης στη σφαίρα των εικαστικών τεχνών.
Ακολουθούν έξι μεταφρασμένα κείμενα που μελετούν, από διαφορετική ερμηνευτική σκοπιά, πτυχές της σοβιετικής κοινωνίας. Τα δύο πρώτα άρθρα αποτελούν κριτικές προσεγγίσεις στο πλαίσιο του σοβιετικού μαρξισμού: ο Β. Α. Λογκατσόφ αναλύει τη διαπάλη των ρευμάτων στο πεδίο της πολιτικής οικονομίας ως αντανάκλαση των αντιφάσεων της σοβιετικής οικονομίας, ενώ στο κείμενο του N. A. Τσαγκόλοφ αναδεικνύονται οι εμπορευματο-χρηματικές σχέσεις στο πλαίσιο της σχεδιοποιημένα οργανωμένης σοσιαλιστικής παραγωγής.
Στη συνέχεια, ο Mπ. Σαβάνς μελετά τη φύση του σοβιετικού κοινωνικού σχηματισμού στο πλαίσιο της ερμηνευτικής προσέγγισης του Σ. Μπετελέμ, ενώ, αντίθετα, ο P. Μίλιμπαντ στο κείμενό του ασκεί κριτική στην ερμηνεία του Μπετελέμ για τη σοβιετική κοινωνία. Ακολούθως, στη μελέτη του E. Μαντέλ, αντιπροσωπευτική της ερμηνευτικής σχολής του εκφυλισμένου εργατικού κράτους, υποστηρίζεται ότι η σοβιετική γραφειοκρατία δεν είναι μια καινοφανής άρχουσα τάξη. Ο συλλογικός τόμος ολοκληρώνεται με μια συνέντευξη του Γκ. Λούκατς στην οποία, θίγοντας θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα, ασκεί κριτική στη σοβιετική γραφειοκρατία, τονίζοντας τη συσχέτιση της δημοκρατίας με το σοσιαλισμό.
