Γιάννης Ελαφρός
Ο υπερεξοπλισμός της ΕΕ δεν οφείλεται στην «αποχώρηση» των ΗΠΑ ή στη «ρωσική απειλή» αλλά στα συμφέροντα του ευρωπαϊκού κεφαλαίου
«Η εποχή του μερίσματος της ειρήνης έχει παρέλθει προ πολλού», δήλωσε αποκαλυπτικά η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατά την παρουσίαση της Λευκής Βίβλου για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και του σχεδίου ReArmEurope/Readiness 2030 την Τετάρτη. Το πρόγραμμα απογείωσης των εξοπλισμών και πλήρους ένταξης της ΕΕ σε καθεστώς πολεμικής οικονομίας και πολεμικής προετοιμασίας με δαπάνες 800 δισ. ευρώ τα επόμενα τέσσερα χρόνια συζητήθηκε στην Ευρωπαϊκή Σύνοδο που διεξήχθη Πέμπτη και Παρασκευή, χωρίς να υπάρχουν ενστάσεις επί της ουσίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ντύνεται στα χακί, προσθέτοντας ακόμα έναν λόγο να είναι αποκρουστική στους λαούς.
Τι προβλέπει η Λευκή Βίβλος που παρουσίασε η κομισιόν; Θηριώδεις εξοπλισμούς, στήριξη της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, στήριξη της Ουκρανίας μέσω αυξημένης στρατιωτικής βοήθειας και βιομηχανικής συνεργασίας, απλούστευση των διαδικασιών για εξοπλισμούς και αξιοποίηση καινοτομιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κβαντική τεχνολογία. Βελτίωση της στρατιωτικής κινητικότητας, δημιουργία αποθεμάτων και ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, ιδίως με Ρωσία και Λευκορωσία.
Πού θα βρεθούν τα χρήματα; Αρχικά, κάθε κράτος-μέλος μπορεί να αυξήσει τις δαπάνες για την «άμυνα» έως και 1,5% του ΑΕΠ για τα επόμενα τέσσερα έτη, υπερβαίνοντας τους δημοσιονομικούς κόφτες της ΕΕ (Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης), οι οποίοι βέβαια πετσοκόβουν κάθε κοινωνική ανάγκη (Υγεία, εκπαίδευση) και εργασιακό αίτημα (π.χ. 13ος -14ος μισθός στο δημόσιο). Η αύξηση του 1,5% είναι τεράστια, καθώς το 2024 ο μέσος όρος στρατιωτικών δαπανών στην ΕΕ ήταν 1,9%. Στην Ελλάδα βέβαια είναι ήδη πάνω από 3%, οπότε το ποσοστό για πολεμικές δαπάνες μπορεί να φτάσει εδώ στο εξωφρενικό 4,5-5%! Βεβαίως, τα τεράστια αυτά κονδύλια θα κοπούν από κοινωνικές ανάγκες. Σε επίπεδο ΕΕ υπολογίζεται πως με αυτό τον τρόπο θα δαπανηθούν 650 δισ. ευρώ.
Επίσης, η κομισιόν θα δανειστεί απευθείας από τις χρηματαγορές 150 δισ. ευρώ (πρόγραμμα SAFE), τα οποία μετά θα μεταβιβαστούν στα κράτη-μέλη. Πρόκειται για δάνεια που θα αυξήσουν το χρέος των χωρών, παρά τις υποσχέσεις πως θα είναι με ευνοϊκά επιτόκια. Αναφέρεται κι ένας τρίτος χρηματοδοτικός πυλώνας, που αφορά την αξιοποίηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, αλλά και των αποταμιεύσεων(!) μέσω της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που εγκρίθηκε την Τετάρτη από την κομισιόν.
Μεγάλη κόντρα έγινε για το ποιες χώρες και εταιρείες θα έχουν πρόσβαση στο πρόγραμμα. Οι χώρες που παράγουν όπλα (πρωτίστως η Γαλλία) επιδιώκουν το χρήμα να μείνει εντός ΕΕ, γι΄ αυτό σε αυτή τη φάση θα συμμετέχουν οι 27, συν η Νορβηγία (που συμμετέχει στην EFTA) και η Ουκρανία. Εκτός πλαισίου μένουν –προς ώρας- εταιρίες από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Τουρκία, αν και μπορούν να ωφεληθούν μέσω συνεργασιών με εταιρείες της ΕΕ. Για να ενταχθούν άλλες χώρες θα πρέπει να συνάψουν συμφωνίες άμυνας και ασφάλειας με την ΕΕ. Οι Βρυξέλες πάντως επιθυμούν ειδικά η Βρετανία και η Τουρκία να αποτελέσουν μέρος του ευρωπαϊκού «αμυντικού σχεδιασμού».
Από τις εξελίξεις προκύπτουν ορισμένα βασικά πολιτικά συμπεράσματα:
Πρώτον, έχουμε μπει για τα καλά σε πολεμική εποχή και πολεμική οικονομία, όπου οι ανταγωνισμοί του κεφαλαίου έχουν αποχαλινωθεί και η πολεμική προετοιμασία, η προβολή ισχύος, η χρήση όπλων και ο πόλεμος (με αντιπροσώπους, υβριδικός ή ανοικτά διακρατικός) γίνονται κανονικότητα.
Δεύτερον, η ΕΕ δεν εξοπλίζεται ταχέως κυρίως λόγω της «απιστίας» Τραμπ όσον αφορά την «ευρωπαϊκή ασφάλεια». Οι στρατιωτικές δαπάνες στην ΕΕ αυξάνονταν σημαντικά και πριν την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ενώ ενισχύθηκαν πολύ την προηγούμενη τριετία, όταν η ΕΕ είχε συστρατευθεί πλήρως με τις ΗΠΑ του Μπάιντεν. Το ευρωπαϊκό καπιταλιστικό μπλοκ επιταχύνει σε μια πορεία που είχε ήδη μπει.
Οι μετοχές των πολεμικών βιομηχανιών απογειώνονται, ενώ τα κοινωνικά προγράμματα περικόπτονται
Τρίτον, το κεφάλαιο στην ΕΕ φιλοδοξεί με τη στροφή στην πολεμική οικονομία να αναθερμάνει τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό, που βουλιάζει στην ύφεση. Το είπε ανοικτά η φον ντερ Λάιεν: «Πρέπει να αγοράζουμε περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα. Διότι αυτό σημαίνει ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης. Αυτό σημαίνει τόνωση της καινοτομίας και δημιουργία μιας αγοράς αμυντικού εξοπλισμού σε επίπεδο ΕΕ». Οι μετοχές των πολεμικών βιομηχανιών απογειώνονται: Άνοδο σχεδόν 300% σημειώνει η μετοχή της αυστριακής Steyr Motors, 126% της γερμανικής Rheinmetall, κατά 81% της γαλλικής Τhales και της ιταλικής Leonardo από τις αρχές του χρόνου. Ταυτόχρονα, η Rheinmetallξεπέρασε σε κεφαλαιοποίηση τη Volkswagen. Στην εποχή του πολέμου καλύτερα να κατασκευάζεις τανκς παρά αυτοκίνητα για τον λαό. Στο αρπακτικό αυτό παιχνίδι πλασάρονται ήδη και ελληνικές εταιρείες, προσπαθώντας να πάρουν κομμάτι από την πίτα. Για παράδειγμα η Metlen του Μυτιληναίου διαφημίζει τη μονάδα της στον Βόλο, που παράγει εξαρτήματα για τεθωρακισμένα, και σχεδιάζει να φτάσει τα πέντε εργοστάσια για εξοπλισμούς στην περιοχή!
Τέταρτον, για να εξυπηρετήσει η ηγεσία της ΕΕ αυτά τα σχέδια, πέρα από τον πανικό που δημιουργεί για την «αποχώρηση των ΗΠΑ» (που θα έπρεπε να είναι στόχος των λαών), πρωτοστατεί χυδαία στην αντιρωσική υστερία και στην πρόκληση φόβου για τη «ρωσική αρκούδα», γυρίζοντάς μας πίσω στα χρόνια του «παραπετάσματος». Κι όμως, η ΕΕ έχει ΑΕΠ 20 τρισ. και η Ρωσία μόλις 2 τρισ., ενώ τα κράτη της ΕΕ δαπανούν ήδη τρεις φορές περισσότερα για εξοπλισμούς. Η Ρωσία βεβαίως είναι ισχυρή πυρηνική δύναμη, αλλά αυτό μάλλον υπογραμμίζει την ανάγκη για μια πολιτικής ειρήνης και συνεργασίας «από τον Ατλαντικό έως τα Ουράλια», για να θυμηθούμε ένα παλιό σύνθημα, κάτι που βέβαια είναι εκτός της ατζέντας του σύγχρονου ολοκληρωτικού καπιταλισμού και των θανάσιμων ανταγωνισμών του.
Πέμπτον, για όλους αυτούς τους λόγους είναι επιτακτικά αναγκαία η διαμόρφωση ενός εργατικού αντιπολεμικού διεθνιστικού κινήματος, η μαχητική πάλη κατά των εξοπλιστικών προγραμμάτων, που είναι εισιτήριο για την κόλαση, η πάλη για την αποχώρηση από ΝΑΤΟ και ΕΕ (τώρα έχουμε ακόμα περισσότερους λόγους), η αντίσταση στα σχέδια του ελληνικού κεφαλαίου και κράτους, η ανατροπή των πολεμικών κυβερνήσεων (ο Μητσοτάκης πάει να γίνει ο τελευταίος… σύμμαχος του Ζελένσκι) και της πολιτικής τους, η ανεξαρτησία της εργατικής πολιτικής από κάθε αστικό στρατόπεδο, το εθνικό, το ευρωπαϊκό, της Δύσης ή της Ανατολής. Πιο απαραίτητη από ποτέ είναι μια σύγχρονη αντικαπιταλιστική και κομμουνιστική Αριστερά που θα υψώσει την επαναστατική δυνατότητα απέναντι στην πολεμική απειλή.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 22-23 Μαρτίου 2025
