Αναστασία Ξανθή
«Μη συμβατά μοσχεύματα» αποκάλεσε ο πρύτανης του ΕΜΠ τους εργαζομένους – ερευνητές του ιδρύματος που διεκδίκησαν μαζί με το ΣΕΡΕΤΕ καλύτερες συνθήκες εργασίας στη «Βραδιά του Ερευνητή», μια βραδιά που συνοδεύτηκε από ξύλο από την αστυνομία και συλλήψεις. «Μη συμβατά μοσχεύματα», λοιπόν, οι ερευνητές ενώ ιδιωτικές επιχειρήσεις παρουσιάζονται ως «χορηγοί», παρότι εγκαθιδρύουν σκληρές εργασιακές συνθήκες στην έρευνα και στρέφουν την παιδεία αποκλειστικά προς τις ανάγκες τους!
Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για κάποιους θεωρείται κόμβος «καινοτομίας και πρωτοπορίας»… Μνημόνια συνεργασιών με εταιρείες κολοσσούς, ημερίδες σταδιοδρομίας με δεκάδες επιχειρήσεις, «καινοτόμα» ερευνητικά προγράμματα, ίδρυση εννέα εταιρειών spinoff είναι μερικά από τα πιο τρανταχτά «επιτεύγματα» του ιδρύματος. Ας δούμε, όμως, λίγο καλύτερα περί τίνος πρόκειται.
Τα πολλαπλά μνημόνια συνεργασίας περιλαμβάνουν τη «μεταφορά τεχνολογίας και γνώσης για την προώθηση της καινοτομίας και την αξιοποίησή της από τις επιχειρήσεις» καθώς και τη διαμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών με βάση την αγορά, με χαρακτηριστικά παραδείγματα να αποτελούν: Οι συμφωνίες συνεργασίας με τον Σύλλογο Ελλήνων Βιομηχάνων (ΣΕΒ), με τη Samsung και τη Huawei και με τον Όμιλο Κοπελούζου (που με γνώμονα το κέρδος επιχειρεί να μετατρέψει τα νησιά σε αιολικά πάρκα).
«Πρωτοπορία» και «καινοτομία» ταυτίζονται με την εξυπηρέτηση των αναγκών του κεφαλαίου
Η κατεύθυνση που θέλει τη γνώση να καθορίζεται από τα επιχειρηματικά συμφέροντα αποκρυσταλλώνεται, επίσης, έντονα και στο πρώτο επαγγελματικό μεταπτυχιακό μεταξύ του ΕΜΠ και της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ένα μεταπτυχιακό του οποίου το περιεχόμενο θα είναι κομμένο και ραμμένο στις ανάγκες του κατασκευαστικού κολοσσού. Ταυτόχρονα, η ίδρυση των Συμβουλίων Διοίκησης – με ευθύνες που αφορούν από τη χρηματοδότηση μέχρι τα προγράμματα σπουδών – και η συμμετοχή σε αυτά εξωτερικών μελών (στο Συμβούλιο του ΕΜΠ συμμετέχουν οι CEO της Ολυμπίας Οδού και της ΑΚΤΩΡ), υπογραμμίζουν το πραγματικό νόημα που προσδίδεται στην «καινοτομία και πρωτοπορία» του ιδρύματος. Δηλαδή την πλήρη υπαγωγή του, από τα προγράμματα σπουδών μέχρι τον προσανατολισμό της έρευνας, στις ανάγκες του κεφαλαίου.
Επιπροσθέτως, χαρακτηριστική είναι η διαχρονική συμβολή του ΕΜΠ, μέσω ερευνητικών, στο ΝΑΤΟ, τον στρατό και την αστυνομία (προγράμματα Ranger, Ingenious, Andromeda κ.ά.), ενώ ταυτόχρονα το ίδρυμα προχωρά στην ίδρυση ιδιωτικού παραρτήματος στην Κύπρο, ενισχύοντας έτσι την κατεύθυνση που θέλει τα Πανεπιστήμια να λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια και δίδακτρα.
Κάποιος – ίσως και καλοπροαίρετα – μπορεί να αναρωτηθεί «τι το κακό έχει η συμφωνία με ιδιώτες, εάν το πανεπιστήμιο συνεχίζει να επιτελεί το έργο του;» Το ζήτημα δεν είναι μόνο ηθικό, αλλά και βαθιά υλικό. Η επιχειρηματικοποίηση προχωρά την ώρα που το ΕΜΠ παραμένει υποστελεχωμένο και διαρκώς υποχρηματοδοτούμενο. Η κρατική χρηματοδότηση μειώθηκε κατά 63,6% από το 2009 έως το 2024, ενώ ο αριθμός των μελών ΔΕΠ ελαττώθηκε κατά 36%! Τα αποτελέσματα είναι πασιφανή: Ταβάνια που πέφτουν, σπασμένα έδρανα, αμφιθέατρα που γεμίζουν ασφυκτικά, ελλείψεις στον εξοπλισμό και εστίες χωρίς ζεστό νερό, θέρμανση και κλιματισμό! Και το κερασάκι στην τούρτα: το ίδρυμα διώχνει φτωχούς φοιτητές βάζοντας επιπρόσθετα κοινωνικά και ακαδημαϊκά κριτήρια για τη συνέχιση της διαμονής τους στις εστίες.
Ο τρόπος με τον οποίον η διοίκηση του ΕΜΠ αντιμετωπίζει την υποχρηματοδότηση, είναι η παράδοση ολοένα και περισσότερων πτυχών των σπουδών στον ιδιωτικό παράγοντα. Πράγματι, από όπου κι αν το πιάσει κανείς, το Πολυτεχνείο φαίνεται πως έχει επιλέξει να δομείται όλο και περισσότερο πάνω στο κέρδος, ταυτίζοντας την «πρωτοπορία» και την «καινοτομία» με την εξυπηρέτηση των αναγκών του κεφαλαίου. Με πρόσχημα την (όντως υπαρκτή) υποχρηματοδότηση, οι επιχειρήσεις παίρνουν όλο και μεγαλύτερο κομμάτι της πίτας από την έρευνα και τη γνώση που παράγει το ίδρυμα. Προκειμένου αυτή η διαδικασία να γίνεται ανώδυνα, όποιος αντιδρά βαφτίζεται «μη συμβατό μόσχευμα» και απειλείται με πειθαρχικά και συλλήψεις.
Αυτό που, όμως, ξεχνά η πρυτανεία και η «παρέα» επιχειρηματιών της, είναι πως το ΕΜΠ αποτελούσε και αποτελεί το πανεπιστήμιο των ενεργών και μαζικών φοιτητικών συλλόγων, των μαζικών αγώνων. Σε εκείνους άνηκε και ανήκει, όπως και σε όσους φοιτούν, εργάζονται, ζουν, κοινωνικοποιούνται, αγωνίζονται και διεκδικούν μέσα σε αυτό.
