Νίκη Αγγελοπούλου, Ρία Καστανίδη
Αγώνας για τα δικαιώματα στην εργασία
ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
Τέλη 19ου αιώνα – αγώνες εργατριών σε Ευρώπη και Αμερική για καλύτερες συνθήκες εργασίας
1907 – Πρώτη Διεθνής Συνδιάσκεψη Σοσιαλιστριών Γυναικών στην Στουτγάρδη
1908 – απεργίες στη Νέα Υόρκη οργανωμένες από αμερικανίδες σοσιαλίστριες
1909 – Πρώτη Εθνική Ημέρα της Γυναίκας από το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής
1910 – Δεύτερη Διεθνής Συνδιάσκεψη Σοσιαλιστριών Γυναικών στην Κοπεγχάγη και πρόταση για Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας από την Κλάρα Τσέτκιν
8 Μαρτίου 1917 (23 Φεβρουαρίου στο παλιό ημερολόγιο) – Μαζική απεργία γυναικών στην Πετρούπολη, συντονισμένη από την Αλεξάνδρα Κολλοντάι, εκκίνηση της ρωσικής επανάστασης
1921 – Αναγνώριση από την Τρίτη Διεθνή ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας
1960/70 – Τα φεμινιστικά κινήματα της εποχής επαναφέρουν την αξία της ως απεργία.
1977 – επίσημη αναγνώριση από τον ΟΗΕ
Η αφετηρία της 8ης Μάρτη ως Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας συχνά εντοπίζεται σε μία μεγάλη απεργία του 1857 στη Νέα Υόρκη από εργάτριες στις κλωστοϋφαντουργίες. Τα γεγονότα που περιγράφονται σε αυτή την ημερομηνία μάλλον παραπέμπουν σε μια σειρά απεργιών και διαδηλώσεων εκείνης της περιόδου, σύμφωνα με ιστορικές έρευνες και καταγραφές της ιστορίας του κινήματος (Liliane Kandel and Franqoise Picq, Temma Kaplan). Στα μέσα και τέλη του 19ου αιώνα, ξεσπούν αγωνιστικές κινητοποιήσεις από γυναίκες εργάτριες που βίαια αναγκάζονταν λόγω της βιομηχανοποίησης και της αστικοποίησης να μπουν μαζικά στην παραγωγή.
Αυτές οι απεργίες συνεχίστηκαν τα επόμενα χρόνια στην Αμερική, κυρίως λόγω της προσπάθειας οργάνωσης από Αμερικανίδες σοσιαλίστριες, οι οποίες επιχείρησαν να συνενώσουν τους εργατικούς αγώνες με το φεμινιστικό κίνημα των Σουφραζέτων της εποχής. Μετά από μια μεγαλειώδη απεργία στην Νέα Υόρκη το 1908, στην οποία οι εργάτριες υιοθέτησαν το σύνθημα «Ψωμί και τριαντάφυλλα», με το ψωμί να συμβολίζει την οικονομική ασφάλεια και τα τριαντάφυλλα την καλύτερη ποιότητα ζωής, το 1909 οργανώνεται από το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής η Πρώτη Εθνική Ημέρα της Γυναίκας. Στις 8 Μάρτη της ίδια χρονιάς οργανώνεται από την Σοσιαλδημοκρατική Γυναικεία Εταιρεία της Νέας Υόρκης μεγάλη συγκέντρωση με αιτήματα το δικαίωμα ψήφου των γυναικών και καλύτερες συνθήκες εργασίας. Τα επόμενα χρόνια αντίστοιχες κινητοποιήσεις οργανώνονται και σε άλλα κράτη της Ευρώπης (Αυστρία, Δανία, Γερμανία, Ελβετία), καθιερώνοντας σταδιακά την επαναλαμβανόμενη πολιτική ημέρας της γυναίκας.
Η απεργία και διαδήλωση στις 8 Μάρτη (23 Φλεβάρη) του 1917 ήταν η αρχή της ρωσικής επανάστασης
Ανεξάρτητα όμως από το κατά πόσο αληθεύει ιστορικά η αναφορά στην πορεία του 1857, ή αν αποτελεί μύθο εμπνευσμένο από τις πολλαπλές κινητοποιήσεις των εργατριών της εποχής, η θεμελιώδης καθιέρωση της 8ης Μάρτη εντοπίζεται στη ρωσική επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917. Οι εργατικές κινητοποιήσεις, οι οποίες με την κλιμάκωση τους οδήγησαν στην πτώση του ήδη εύθραυστου τσαρικού καθεστώτος, ξεκίνησαν με τις κινητοποιήσεις των γυναικών την 8η Μάρτη του 1917 (23 Φεβρουαρίου με το παλιό ημερολόγιο), η οποία οργανώνεται από γνωστές γυναίκες του μπολσεβίκικου κόμματος όπως η Αλεξάνδρα Κολλοντάι και σημαδεύεται από την μαζική απεργία γυναικών στην Πετρούπολη, όπου εκφράστηκαν με το γνωστό σύνθημα για «Ψωμί και ειρήνη». Το σύνθημα «Ψωμί και ειρήνη» μπορεί να ήταν από τα πιο σύντομα στην ιστορία των επαναστάσεων, αλλά άνοιγε τεράστιους ορίζοντες στο γυναικείο κίνημα, το οποίο παράλληλα έθετε έντονα αντιτσαρικά αιτήματα.
Οι αρχές βέβαια της σοβιετικής ιστορίας της συγκεκριμένης ημέρας ξεκινάνε ήδη το 1907 με την Πρώτη Διεθνή Συνδιάσκεψη Σοσιαλιστριών Γυναικών στη Στουτγάρδη, στην οποία σοσιαλίστριες συναντώνται παράλληλα με τη Δεύτερη Διεθνή. Ηγέτιδες όπως η Κλάρα Τσέτκιν υποστηρίζουν τη σύνδεση των πολιτικών δικαιωμάτων των γυναικών άμεσα με τον σοσιαλιστικό ταξικό αγώνα. Λίγα χρόνια μετά, το 1910 στην Δεύτερη Διεθνή Συνδιάσκεψη Σοσιαλιστριών Γυναικών στην Κοπεγχάγη, η σοσιαλίστρια Κλάρα Τσέτκιν με την υποστήριξη άλλων σοσιαλιστριών γυναικών, προτείνει την καθιέρωση της Διεθνούς Ημέρας της Γυναίκας.
Στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου η ημέρα της γυναίκας επικεντρώνεται κατά βάση στον αντιπολεμικό ακτιβισμό.
Μετά την Οκτωβριανή επανάσταση η 8η Μάρτη θεσμοθετείται ως κόμβος για τη γυναικεία χειραφέτηση, μετά από πιέσεις της Αλεξάνδρα Κολοντάι εντός των μπολσεβίκων. Το 1921 αναγνωρίζεται από την Τρίτη Διεθνή ως Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας για να τιμήσει και τον ρόλο που έπαιξαν οι γυναίκες εργάτριες και αγωνίστριες στην επανάσταση του Φεβρουαρίου και του Οκτωβρίου του 1917. Ένα χρόνο αργότερα αναγνωρίζεται και από το ΚΚ Κίνας και αρχίζει να γιορτάζεται, ενώ μετά την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, η 8η Μαρτίου καθιερώθηκε επίσημα ως εθνική εορτή και αργία.
Δυστυχώς σταδιακά μετά την πτώση του «υπαρκτού» σοσιαλισμού, η εργατική και αγωνιστική ιστορία της 8ης Μάρτης αποσιωπήθηκε, ώστε να χωρέσει στο αστικό αφήγημα περί γιορτής για τις γυναίκες με λουλούδια και σοκολατάκια.
Η άνοδος του φεμινιστικού κινήματος το 1960, ειδικά του ρεύματος του ριζοσπαστικού φεμινισμού, αναζωογόνησε το ενδιαφέρον για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, η οποία εντέλει υιοθετήθηκε από τον ΟΗΕ το 1977.
Οι ρίζες της βέβαια πάντα θα βρίσκονται στην επαναστατική ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης και στις γυναίκες αγωνίστριες εργάτριες σε όλο τον κόσμο που πάλεψαν για την συνένωση του εργατικού και φεμινιστικού κινήματος με ορίζοντα την συνολική χειραφέτηση από τον καπιταλισμό και την πατριαρχία.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Μαρτίου 2026
8 Mάρτη: Αγώνας για ένα κόσμο ειρήνης, ισότητας και ελευθερίας
