Αιμιλία Καραλή
Κάποιοι πλουτίζουν από τον θάνατο των οικονομικά και κοινωνικά αδύναμων. Όσα βγήκαν από το αρχείο του Έπστιν αποκαλύπτουν μερικούς απ’ αυτούς. Πολλοί συνέκριναν τα όσα φανερώθηκαν με την υπόθεση της ταινίας του Παζολίνι Σαλό, ή 120 Μέρες στα Σόδομα (1975), μιας πολιτικής αλληγορίας για τον φασισμό.
Πολλά είναι τα φοβερά που συμβαίνουν γύρω μας. Τελειωμό δεν έχει μια απλή, στοιχειώδης αναφορά στην καθημερινή παραβίαση και καταστολή των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο πλανήτης ολόκληρος μοιάζει να είναι παραδομένος σε μια λαίλαπα που στο πέρασμά της συνθλίβει ανθρώπους, διαλύει το οικοσύστημα, ματώνει τόπους, σαρώνει δικαιώματα. Μόνο που δεν πρόκειται για μια φυσική καταστροφή. Οι δυνάμεις που τη δημιουργούν έχουν όνομα, επώνυμο, οικονομική και πολιτική εξουσία. Ζουν με τον θάνατο και πλουτίζουν από τον θάνατο των οικονομικά και κοινωνικά αδύναμων. Το πρόσφατα δημοσιοποιημένο αρχείο του Έπστιν αποκαλύπτει μερικές από αυτές. Οι «παροικούντες την Ιερουσαλήμ» -πολιτικοί, τραπεζίτες, περίβλεπτοι καθηγητές και διανοούμενοι, ιδιοκτήτες και δημοσιογράφοι ΜΜΕ, παράγοντες της βιομηχανίας του θεάματος- δεν τα γνώριζαν απλώς. Τα συγκάλυπταν, τα αξιοποιούσαν, τα ενθάρρυναν.
Πολλοί συνέκριναν τα όσα φανερώθηκαν με την υπόθεση της ταινίας του Παζολίνι Σαλό, ή 120 Μέρες στα Σόδομα (1975), μιας πολιτικής αλληγορίας για τον φασισμό, διαρθρωμένης γύρω από την σεξουαλική κακοποίηση, βασανισμό και ταπείνωση νέων ανθρώπων. Εμπνευστές και αυτουργοί τούς ήταν θεσμικοί εκπρόσωποι της εξουσίας: ένας Δούκας, ένας Επίσκοπος, ένας Δικαστής και ένας Πρόεδρος. Η ταινία ίσως να αποτέλεσε και την αφορμή για τη δολοφονία του σκηνοθέτη. Η οργή που προκάλεσε στους επιγόνους του Μουσολίνι ήταν τεράστια. Χρησιμοποίησαν για άλλη μια φορά τα προσφιλή τους μέσα: τη θανάτωση του υβριστή τους.
Το έργο όμως δεν ήταν ένα απλό προϊόν μυθοπλασίας. Ήταν, με τον δικό του τρόπο, η ανατομία του αποκρουστικού προσώπου της αλαζονείας, της σκληρότητας του ολοκληρωτισμού. Οι χαρακτήρες και οι πράξεις των πρωταγωνιστών του είναι και γίνονται οι κρίκοι μιας πολύμορφης αλυσίδας βίας της οποίας η λαμπερή όψη χρησιμεύει για να καλύψει το ευτελές υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένη.
Ο κύκλος των θυμάτων τους δεν ήταν μόνο μεμονωμένα πρόσωπα. Ήταν -και είναι- κοινωνίες ολόκληρες, η καθημερινότητα των μελών τους, οι προοπτικές τους. Ο τρόπος με τον οποίο αφάνιζαν την αξιοπρέπεια ενός παιδιού καθώς το αντιμετώπιζαν σαν ένα σεξουαλικό παιχνίδι για τη διασκέδασή τους, ήταν -και είναι- παρόμοιος με το ποντάρισμα σε εθνικά ομόλογα και μετοχές μετατρέποντας μια «οικονομική κρίση» σε «επενδυτική ευκαιρία». Κι έτσι αφήνουν πίσω τους σπαραγμένα σώματα ανθρώπων και κοινωνιών διαιωνίζοντας τη δύναμή τους και τους κανόνες των μακάβριων παιχνιδιών τους. «Παιχνιδιών» μιας εξουσίας που υπάρχει με την εκμετάλλευση της φτώχειας και της πολύμορφης εξαθλίωσης που η ίδια γεννά.
Ο τρόπος με τον οποίο αφάνιζαν την αξιοπρέπεια ενός παιδιού ήταν -και είναι- παρόμοιος με το ποντάρισμα σε εθνικά ομόλογα και μετοχές
Κι αν δεν αμφισβητηθεί στην ουσία της θα συνεχίζει να υπάρχει και να τις αναπαράγει. Γιατί ο «νατουραλιστικός» τρόπος με τον οποίο γίνεται ο βομβαρδισμός των αποκαλύψεων του αρχείου του Έπστιν – ένα είδος «κλειδαρότρυπας»- περιορίζεται στο να του ανατεθεί ο μεταφυσικός ρόλος ενός «δαίμονα της διαφθοράς». Και η όποια τιμωρία των συνενόχων σε αυτήν και των παραπλανημένων συνομιλητών του θα αποτελέσει δικαίωση των θυμάτων τους και «κάθαρση». Όποιες όμως τιμωρίες κι αν επιβληθούν στους εμπλεκόμενους δεν θα σταματήσουν την λειτουργία ενός συστήματος που στηρίζει την ύπαρξή του στο έγκλημα, στον εξευτελισμό και στην αδικία. Τα όσα -για παράδειγμα- έχουν βγει για τον Τραμπ δεν τον εμποδίζουν να συνεχίζει απτόητος και κυνικός τα εγκληματικά του σχέδια. Και ο Τραμπ δεν είναι απλώς ένα πρόσωπο. Είναι το αποκρουστικό «πρόσωπο» ενός συστήματος. Και το τελευταίο έχει στην «πινακοθήκη» του και άλλα, πιο γοητευτικά και ηθικά λιγότερο επιβαρυμένα πρόσωπα.
Έχουμε δει και ξαναδεί τέτοια στην ιστορία. Το «πρόσωπό» τους δεν τα εμπόδισε να κηρύξουν πολέμους, να στηρίξουν δικτατορίες, να θεσπίσουν νόμους που στο εσωτερικό της χώρας τους όξυναν τις κοινωνικές ανισότητες και να εφαρμόσουν στον διεθνή χώρο πολιτικές που ρήμαζαν πολιτισμούς. Οι ληστείες που έκαναν με τις οικονομικές επενδύσεις και ο φόβος που έσπερναν με τις πολεμικές επιχειρήσεις ήταν τα συνήθη τους εφόδια.
Ο Φόβος και ο Τρόμος ήταν αδέλφια, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία. Σήμερα είναι συνθήκη ύπαρξης των ανθρώπων. Κι αν δεν αναμετρηθούμε με αυτήν «Έλεος» δεν θα υπάρξει και «Κάθαρση» δεν θα γίνει. Και η τραγωδία θα πάψει να είναι μια μορφή, ένα είδος του θεάτρου. Θα αποκτήσει μια νέα σημασία και διάσταση. Θα γίνει ενδημική κατάσταση της ανθρωπότητας.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 14-15 Φεβρουαρίου
