Δημήτρης Σταμούλης, Γιώργης Χρήστου
Αυξήσεις… 17 ευρώ
Μετά από δέκα ολόκληρα χρόνια τα 2,6 εκατομμύρια συνταξιούχων της χώρας έλαβαν μια κάποια αύξηση στο σύνολό τους με τις πληρωμές του Ιανουαρίου, αλλά οι απόμαχοι της δουλειάς πήραν κυριολεκτικά ψίχουλα. Όταν η μέση σύνταξη στην Ελλάδα κυμαίνεται γύρω στα 840-870 ευρώ για κύριες συντάξεις γήρατος τον τελευταίο χρόνο (2025), η αύξηση 2,4% αντιστοιχεί σε περίπου 20 ευρώ, ενώ ειδικά για τους χαμηλοσυνταξιούχους του ιδιωτικού τομέα (730-880 ευρώ) είναι περίπου 17 ευρώ, ποσό που δε βγάζει ούτε ένα επιπλέον γεύμα την ημέρα. Επίσης η κυβέρνηση κόπτεται ότι καταργεί την προσωπική διαφορά και ότι από το 2027 περίπου 670.000 συνταξιούχοι θα λαμβάνουν ολόκληρη την αύξηση. Επιπλέον καθιερώθηκε ως μόνιμη η «ενίσχυση» των 250 ευρώ κάθε Νοέμβριο (σαν… υποκατάστατο της 13ης σύνταξης), αλλά κι από αυτήν «κόβεται» ένας στους τρεις συνταξιούχους.
Πάνω από 15 χρόνια μετά την επιβολή των μνημονιακών πολιτικών, από το 2010 και μετά, τα διαδοχικά μέτρα που στοχοποίησαν τους συνταξιούχους οδήγησαν κυριολεκτικά στη λαιμητόμο τα εισοδήματά τους, καταβαραθρώνοντας το επίπεδο ζωής τους.
Υπενθυμίζεται ότι η ένταξη της χώρας υπό καθεστώς μνημονιακής επιτήρησης επέφερε άσχημα πλήγματα στους συνταξιούχους. Μείωση στο βασικό ποσό της σύνταξης, μείωση της Εθνικής Σύνταξης για συντάξεις αναπηρίας και μείωση των συντάξεων χηρείας. Περικοπές στα ποσά των επικουρικών συντάξεων (έως και 40%) και κατάργηση οικογενειακών επιδομάτων για τις νέες επικουρικές συντάξεις. Μειώσεις στα μερίσματα των δημόσιων υπαλλήλων.
Κατάργηση ΕΚΑΣ για 160.000 χαμηλοσυνταξιούχους και 13ης και 14ης σύνταξης για όλους. Νέος τρόπος υπολογισμού συντάξεων, με συνέπεια μικρότερες συντάξεις για νέους συνταξιούχους. Προσωπική Διαφορά, που ισχύει ακόμα και σήμερα. Επιβολή Εισφοράς Αλληλεγγύης, για κύριες και για επικουρικές συντάξεις άνω των 1400 ευρώ.
Η μεγάλη μνημονιακή κλοπή στα ταμεία
Οι συνολικές μνημονιακές απώλειες για τους συνταξιούχους, σύμφωνα με υπολογισμούς της Πανελλήνιας Ένωσης Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών (ΠΕΣΕΚ) και άλλων φορέων, εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 50 δισ. ευρώ, με κάποιες πηγές να τις φτάνουν έως και τα 160 δισ. ευρώ σε πραγματικούς όρους (με υπολογισμού του πληθωρισμού), γεγονός που οδήγησε σε μεγάλη φτωχοποίησή τους. Είχε προηγηθεί η διαχρονική λεηλασία των ασφαλιστικών ταμείων, που οδήγησε σε δραματική μείωση των συντάξεων και σε συνεχή ανασφάλεια για συνταξιούχους και εργαζομένους.
Πυξίδα των κυρίαρχων πολιτικών που εφαρμόστηκαν ήταν η αποψίλωση των ταμείων και η μεταφορά πλούτου προς το κεφάλαιο μέσω «θαλασσοδανείων» στο εφοπλιστικό κεφάλαιο, δήθεν επενδυτικών κινήσεων, τζογαρίσματος με διάφορα χρηματοπιστωτικά προϊόντα (π.χ. δομημένα ομόλογα) αλλά και απροκάλυπτες περικοπές όπως το PSI και μειώσεις ασφαλιστικών εισφορών για το κεφάλαιο.
Η ίδια πολιτική ακολουθείται και βαθαίνει ακόμα περισσότερο από τη σημερινή κυβέρνηση της ΝΔ που συνεχίζει να μειώνει τις εργοδοτικές εισφορές, αρνείται την επαναφορά της 13ης-14ης σύνταξης/μισθού, δίνει αυξήσεις-ντροπή σε συντάξεις ενώ αρνείται την ικανοποίηση μιας σειράς άλλων δίκαιων αιτημάτων των συνταξιούχων και των εργαζομένων. Με τις συντάξεις κουτσουρεμένες εξωθεί χιλιάδες συνταξιούχους να επιστρέψουν στην εργασία, προκειμένου να συμπληρώσουν το εισόδημά τους, με αποτέλεσμα η σύνταξη να μετατρέπεται σε «επίδομα φτώχειας» και τα χρόνια εργασίας να παρατείνονται. Με τον τρόπο αυτό η κυβέρνηση έμμεσα και «αθόρυβα» έχει ανεβάσει ουσιαστικά το όριο της συνταξιοδότησης στα 70 και πλέον χρόνια.
Οι πολιτικές που επέβαλαν οι υπερεθνικοί οργανισμοί και εφάρμοσαν απαρέγκλιτα οι εγχώριες κυβερνήσεις όλων των παραλλαγών επηρέασαν καθοριστικά το ασφαλιστικό σύστημα. Η ΕΕ και το ΔΝΤ, μέσω των τεσσάρων μνημονίων, απαίτησαν άγριες περικοπές στις συντάξεις, μείωση συντελεστών αναπλήρωσης, «προσωπική διαφορά» και αύξηση ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης με αποτέλεσμα τη δραματική μείωση των εισοδημάτων και το πάγωμα των αυξήσεων στις συντάξεις. Το ΝΑΤΟ απαίτησε αύξηση των στρατιωτικών δαπανών πάνω από 2% του ΑΕΠ στην εποχή του «πολεμικού καπιταλισμού», με αποτέλεσμα πόροι για τα ασφαλιστικά ταμεία και τις κοινωνικές ανάγκες να κατευθύνονται στους πολεμικούς εξοπλισμούς. Ο ΟΟΣΑ απαίτησε μείωση της κρατικής συμμετοχής στο ασφαλιστικό σύστημα, μετατροπή του σε κεφαλαιοποιητικό (π.χ. ίδρυση ΤΕΚΑ για τους νέους ασφαλισμένους), ενίσχυση ιδιωτικής ασφάλισης, σύνδεση συντάξεων με προσδόκιμο ζωής και περιορισμό των πρόωρων συντάξεων, με αποτέλεσμα την περαιτέρω ιδιωτικοποίηση του ασφαλιστικού συστήματος, και τις χαμηλότερες συντάξεις. Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και οι προτάσεις της περιβόητης επιτροπής Πισσαρίδη.
Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησε η ΠΕΣΕΚ, οι συνολικές απώλειες για την περίοδο 2010–2025 όλων των συνταξιούχων υπολογίζονται σε 160 δισ. ευρώ
Την περίοδο 1999-2000, που επιβλήθηκε ο χρηματιστηριακός τζόγος με τα αποθεματικά, οι απώλειες έφτασαν τα 2 δισ. ευρώ. Τα δομημένα ομόλογα την περίοδο 2005-2007 με επενδύσεις τμήματος των αποθεματικών (συνολικά 1,8 δισ. ευρώ) οκτώ ελληνικών ταμείων επικουρικών συντάξεων σε σύνθετα επενδυτικά προϊόντα έδειξαν πόσο διάτρητο ήταν το σύστημα των «επενδύσεων», ενώ ποτέ δεν προσδιορίστηκε το ύψος της ζημίας στα ταμεία. Το 2012, το περιβόητο «κούρεμα» των ελληνικών ασφαλιστικών ταμείων μέσω του PSI απομείωσε κατά 45% την αξία της περιουσίας τους, δηλαδή έχασαν περίπου τη μισή αξία του εν μία νυκτί! Οι συνολικές απώλειες των οκτώ ταμείων από τον συνδυασμό PSI και τρέχουσας αποτίμησης στη δευτερογενή αγορά προσέγγισαν το 70% ή 1,489 δισ. ευρώ. Συνολικά οι απώλειες του ασφαλιστικού συστήματος από το PSI που εφαρμόστηκε κατ’ εντολή των δανειστών (ΕΕ-ΔΝΤ) ξεπέρασαν τα 20 δισεκατομμύρια ευρώ. Πάνω από 6 δισ. ευρώ χάθηκαν μόνο το 2011 από τις μειώσεις μισθών που εφαρμόστηκαν τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Οι μειώσεις στις αποδοχές, έφεραν ανάλογες μειώσεις στις ασφαλιστικές εισφορές που αποδίδονται στα ταμεία και έτσι συρρίκνωσαν περαιτέρω τα έσοδά τους.
Η γιγάντωση της ανεργίας λόγω των μνημονιακών πολιτικών προκάλεσε επίσης απώλειες στο ασφαλιστικό σύστημα της τάξης των 450 εκατ. ευρώ περίπου. Από το Μάιο του 2010 όταν υπογράφηκε το πρώτο Μνημόνιο έως το Μάιο του 2012, η ανεργία αυξήθηκε από το 12,2% στο 23,1%, οδηγώντας σε συνολικές απώλειες ύψους 5 δισ. ευρώ περίπου, για την Κοινωνική Ασφάλιση. Επίσης μόνο την τριετία 2009-2011 είχαν συσσωρευτεί στα ταμεία ανείσπρακτες εισφορές που υπερβαίνουν τα 11 δισ. ευρώ.
Την περίοδο 2010-2015 επιβλήθηκαν περικοπές έως και 40% στις κύριες συντάξεις, αύξηση ορίων ηλικίας και μείωση συντελεστών αναπλήρωσης. Το 2016-2019 (κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ) «εφευρέθηκε» η «προσωπική διαφορά» και επιβλήθηκε πάγωμα αυξήσεων, ενώ από τις μετέπειτα κυβερνήσεις ΝΔ-Μητσοτάκη έχουμε πενιχρές αυξήσεις (2-3%), ένα ετήσιο επίδομα 250 ευρώ (κάθε Νοέμβριο) και διαρκείς μειώσεις εργοδοτικών εισφορών με νέες απώλειες εσόδων για τα ταμεία.
Συμπερασματικά, σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποίησε η ΠΕΣΕΚ, οι συνολικές απώλειες για την περίοδο 2010–2025 όλων των συνταξιούχων υπολογίζονται σε 160 δισ. ευρώ ενώ ανά τυπικό συνταξιούχο σε 84.000 ευρώ (σε ονομαστικές τιμές).
Αναλυτικότερα οι πιο σημαντικοί σταθμοί στις άγριες περικοπές είναι:
• Κατάργηση 13ης/14ης σύνταξης: περίπου 2.000 ευρώ/έτος × 15 χρόνια = 30.000 ευρώ ανά συνταξιούχο.
• Μειώσεις κύριας σύνταξης (ν. 4093/2012): περίπου 1.200 ευρώ/έτος × 13 χρόνια = 15.600 ευρώ
• Μειώσεις επικουρικής σύνταξης: 720 ευρώ/έτος × 13 χρόνια = 9.360 ευρώ.
• Κρατήσεις υγείας + ΕΑΣ: 1.320 ευρώ/έτος × 14 χρόνια = 18.480 ευρώ.
• Επανυπολογισμός / προσωπική διαφορά: περίπου 1.200 ευρώ/έτος × 9 χρόνια = 10.800 ευρώ.
• Συνολική απώλεια ανά τυπικό συνταξιούχο: 84.000 € (σε ονομαστικές τιμές).
• Συνολικές απώλειες όλων των συνταξιούχων: ~160 δισ. € από το 2010 μέχρι
Οι διεκδικήσεις του μαχόμενου συνταξιοδοτικού κινήματος
Το κίνημα των συνταξιούχων διεκδικεί μια σειρά από αιτήματα που έρχονται σε σύγκρουση με τη σημερινή πολιτική, με κριτήριο τις σημερινές πραγματικές ανάγκες των απόμαχων της δουλειάς:
• Αυξήσεις σε κύριες και επικουρικές συντάξεις. Κάλυψη των απωλειών των προηγούμενων χρόνων. Τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας και αύξηση του αφορολόγητου ορίου. Καμιά σύνταξη κάτω από το όριο φτώχειας. Πλήρης σύνταξη ίση με το σύνολο του μισθού εξόδου από την εργασία.
• Επαναφορά 13ης και 14ης σύνταξης.
• Άμεση ενσωμάτωση όλης της «προσωπικής διαφοράς» στη σύνταξη.
• Κατάργηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων.
• Καταβολή των αναδρομικών του 11μηνου 2015-16 σε όλους χωρίς προϋποθέσεις δικαστικών προσφυγών.
• Απόδοση του 100% των συντάξεων χηρείας χωρίς μείωση της σύνταξης του κληρονόμου.
• Επαναχορήγηση του ΕΚΑΣ.
• Πλήρης και καθολική ασφάλιση για όλους. Κανένας Έλληνας ή μετανάστης, νέος ή ηλικιωμένος χωρίς υγειονομική και συνταξιοδοτική κάλυψη. Κανένας εργαζόμενος χωρίς ένσημα. Πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα στους μετανάστες.
• Πλήρης σύνταξη στα 30 χρόνια δουλειάς (25 για τα βαρέα-ανθυγιεινά). Κατοχύρωση δικαιώματος παροχής σύνταξης το ανώτερο στην ηλικία των 55 ετών. Καμιά αλλαγή στις ευνοϊκότερες ρυθμίσεις που υπάρχουν ή υπήρχαν για τις μητέρες ανηλίκων και κλάδους εργαζόμενων. Ίδια δικαιώματα για νέους και παλιούς.
• Κατάργηση όλων των αντιασφαλιστικών νόμων ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ. Απειθαρχία στις αντιασφαλιστικές οδηγίες της EE.
• Όχι στις μειώσεις των εργοδοτικών εισφορών, αλλά αύξησή τους. Ειδική φορολόγηση των επιχειρηματικών και χρηματιστηριακών κερδών και δέσμευση του 2% του προϋπολογισμού για την ασφάλιση.
• Επαναφορά της εισφοράς ασθενείας του ασφαλισμένου στο 4% και μόνο στη Πρώτη Κύρια Σύνταξη.
• Επιστροφή στα Ταμεία όλων των κλεμμένων από τις υποχρεωτικές άτοκες καταθέσεις, το «σκάνδαλο του χρηματιστηρίου» και το «σκάνδαλο των ομολόγων». Απόδοση των χρωστούμενων από το κράτος στα ταμεία και των ανείσπρακτων οφειλών ιδιωτικών και κρατικών επιχειρήσεων.
• Απαγόρευση κάθε μορφής χρηματιστηριακής τοποθέτησης των αποθεματικών των ταμείων. Μη χρησιμοποίηση των αποθεματικών των ταμείων για την πολεμική οικονομία και το πρόγραμμα ReArm. Όχι στην απαλλαγή εργοδοτών από τις υποχρεώσεις τους μετά από συγχωνεύσεις εταιρειών, τις ευθύνες τους για τις απώλειες των εισφορών στο χρηματιστήριο και στη διαχείριση των λογαριασμών που κατατίθεντο οι εισφορές (3518/06 για ΤΣΜΕΔΕ, 3371/05 για τράπεζες, ΛΕΠΕΤΕ για Εθνική Τράπεζα κλπ).
• Να προσληφθεί προσωπικό στον ΕΦΚΑ και όλα τα ασφαλιστικά ταμεία με μόνιμη και σταθερή σχέση. Να φύγουν οι ιδιωτικές εταιρείες από τα ασφαλιστικά ταμεία.
• Εργατικός έλεγχος στα ταμεία με δικαίωμα βέτο.
• Επέκταση των βαρέων-ανθυγιεινών σε κλάδους σύμφωνα με τα σύγχρονα δεδομένα, παράλληλα με μέτρα πρόληψης και προστασίας της υγείας στους χώρους δουλειάς.
• Αποκλειστικά δημόσιο σύστημα υγειονομικής περίθαλψης με πλήρεις παροχές για όλους. Κατάργηση της συμμετοχής στα φάρμακα.
• Όχι στα συστήματα ιδιωτικής, επαγγελματικής, ανταποδοτικής, κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης.
• Ενιαία Δημόσια Κοινωνική Ασφάλιση με ίσα δικαιώματα για όλους τους μισθωτούς ανεξάρτητα από τη μορφή της μισθωτής σχέσης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Φεβρουαρίου 2026
