Μάκης Γεωργιάδης
Τη νύκτα 30 προς 31 Γενάρη 1996 Έλληνες και Τούρκοι στρατιώτες βρίσκονταν με το δάκτυλο στη σκανδάλη στα δύο νησάκια με την ονομασία Ίμια, ενώ γύρω τους υπήρχαν δεκάδες πολεμικά σκάφη από τις δύο χώρες σε διάταξη μάχης και με τους στρατούς τους σε γενικό συναγερμό. Το ελληνικό ΓΕΕΘΑ είχε σχέδια για πρώτο κτύπημα όχι μόνο στην περιοχή αλλά σε όλο το εύρος των συνόρων με την Τουρκία, ειδικά εκεί που θεωρούσε πως υπάρχει ελληνική υπεροχή. Η σύγκρουση αποφεύχθηκε, αλλά τρία μέλη ελληνικού ελικοπτέρου σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια νυκτερινής αναγνωριστικής πτήσης πάνω από τα Ίμια.
Στις 31 Ιανουαρίου 1996 μια κρίση, η οποία εκτυλίχθηκε πέριξ μιας συστάδας ακατοίκητων βραχονησίδων στο Αιγαίο, έφερε Ελλάδα και Τουρκία στο χείλος της γενικευμένης σύρραξης. Όλες οι ενδείξεις εκείνο το ξημέρωμα συνέτειναν πως ο πόλεμος ήταν πολύ κοντά. Η συγκέντρωση πολεμικών δυνάμεων με επιθετική διάτξη και από τις δύο πλευρές ήταν πολύ μεγάλη και το ζήτημα που απέμενε ήταν ποιος θα τραβήξει πρώτος την σκανδάλη. Ή για την ακρίβεια ποιος θα πατήσει πρώτος το κουμπί εκτόξευσης πυραύλων και τορπιλών.
Βεβαίως, το 1996 βρισκόμαστε ακόμη σε μια πρότερη γεωπολιτική κατάσταση, αλλά και ισορροπίας δυνάμεων στο Αιγαίο. Το γεγονός αυτό ωστόσο, αποτέλεσε το σημείο μηδέν μιας περαιτέρω όξυνσης των ανταγωνισμών των δύο χωρών στο αρχιπέλαγος και στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, που έχει οδηγήσει αφενός σε έναν αγώνα δρόμου εξοπλισμών εκατέρωθεν και αφετέρου, σε διπλωματικό επίπεδο, αποτέλεσε τη θρυαλλίδα για την καθιέρωση του όρου «γκρίζες ζώνες» στην πολυεπίπεδη αντιπαράθεση των δύο κρατών.
Η κρίση των Ιμίων δεν ήταν ασφαλώς η πρώτη όπου η σύρραξη αποφεύχθηκε τελευταία στιγμή. Ήταν η τρίτη μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974. Είχαν προηγηθεί οι εντάσεις τον Αύγουστο του 1976 και τον Μάρτιο του 1987 με επίκεντρο τις έρευνες για υδρογονάνθρακες του τουρκικού σκάφους Σισμίκ ή Χόρα.
Η κρίση των Ιμίων ωστόσο θα αποτελούσε ένα ποιοτικό άλμα. Τα γεγονότα ξεκίνησαν τα Χριστούγεννα του 1995. Στις 25 Δεκεμβρίου, το τουρκικό εμπορικό πλοίο Φιγκέν Ακάτ, προσάραξε στην ανατολική βραχονησίδα Ίμια. Το λιμεναρχείο Καλύμνου επικοινωνεί με το πλοίο για να προσφέρει βοήθεια, ενημερώνοντας πως βρίσκεται σε ελληνικά χωρικά ύδατα για να έρθει ρηματική διακοίνωση από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών πως τα νησιά λέγονται Καρντάκ είναι καταχωρημένα στο κτηματολόγιο του νομού Μούγκλα της περιοχής Μπόντρουμ (Αλικαρνασσού) και ανήκουν στην Τουρκία. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, υπό τον Θ. Πάγκαλο, απαντά πως η Αθήνα δεν αναγνωρίζει κανένα θέμα τουρκικής κυριαρχίας. Δύο ημέρες αργότερα η πρωθυπουργός της Τουρκίας, Τανσού Τσιλέρ αμφισβητεί ανοιχτά την κυριαρχία της Ελλάδας επί των βραχονησίδων, θεωρεί άκυρο το ιταλοτουρκικό σύμφωνο του 1932 για τα Δωδεκάνησα το οποίο μαζί με τη συνθήκη ενσωμάτωσης των τελευταίων στην Ελλάδα το 1947, ρύθμιζε θεωρητικά και τα ζητήματα των βραχονησίδων. Η κατάσταση πλέον προδιαγράφεται εκρηκτική.
Τις επόμενες ημέρες οι εκατέρωθεν αντιπαραθέσεις, φραστικές και μη, συνεχίζονται. Στις 28 Δεκεμβρίου, δυτικά της Λέσβου μετά από αερομαχίες ελληνικών και τουρκικών αεροσκαφών, ένα τουρκικό μαχητικό θα συντριβεί και ο πιλότος του θα σωθεί από ελληνικά πολεμικά πλοία. Στις 26 Ιανουαρίου ο δήμαρχος της Καλύμνου, Δ. Διακομιχάλης μαζί με τον αστυνομικό διοικητή και μερικούς κατοίκους του νησιού ανεβαίνουν στα Ίμια και υψώνουν ελληνικές σημαίες. Την επόμενη ημέρα, 27 Ιανουαρίου, δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας Χουριέτ φτάνουν με ελικόπτερο και υποστέλλουν την ελληνική σημαία, υψώνοντας τουρκικές. Πλάνα από αυτήν την ενέργεια παίζουν στα τουρκικά τηλεοπτικά δίκτυα. Ο πολεμικός πυρετός ολοένα και ανεβαίνει.
Στην Αθήνα ο Κ. Σημίτης, ο οποίος έχει ορκιστεί ως πρωθυπουργός μόλις πέντε ημέρες νωρίτερα, δηλώνει: «Σε οποιαδήποτε πρόκληση, η Ελλάδα θα αντιδράσει άμεσα και δυναμικά». Η Τ. Τσιλέρ απαντά πως η Τουρκία ζητεί διαπραγματεύσεις για το καθεστώς των βραχονησίδων. Το περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού «Αντωνίου» φτάνει στις νησίδες στις 28/1 και υψώνει πάλι ελληνική σημαία, ενώ το υπουργείο Εθνικής Άμυνας υπό την ηγεσία του Γ. Αρσένη στέλνει δύναμη βατραχανθρώπων στη Μεγάλη Ίμια. Στις 29/1 το ΓΕΕΘΑ αποδεσμεύει τους «κανόνες εμπλοκής», δίνοντας άδεια για χρήση όπλων. Τουρκικά πολεμικά πλοία παραβιάζουν τα ελληνικά χωρικά ύδατα και παρατάσσονται σε απόσταση βολής από τα νησιά. Απέναντί τους η πλειονότητα τω ελληνικών ναυτικών δυνάμεων με επικεφαλής την φρεγάτα Ναβαρίνο. Τη νύχτα της 30ης Ιανουαρίου Τούρκοι κομάντο αποβιβάζονται στη μικρή Ίμια. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει συνεχείς διαβουλεύσεις με τους πρωθυπουργούς των δύο χωρών ώστε να αποφευχθεί ο πόλεμος μεταξύ δύο κρατών μελών του ΝΑΤΟ, την εποχή μάλιστα που ο Μπιλ Κλίντον ετοιμάζει τα μεγαλεπήβολα σχέδια του για την ΝΑ Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή.
Στις 4:30 το πρωί της 31ης Ιανουαρίου ένα ελικόπτερο Augusta Bell 212 της φρεγάτας Ναυαρίνο απογειώνεται με σκοπό να ανιχνεύσει εάν όντως έχουν αποβιβαστεί τουρκικές δυνάμεις στην μικρή Ίμια. Στις 4:50 αναφέρει πως πραγματικά υπάρχει ομάδα περίπου δέκα Τούρκων κομάντο πάνω στο νησί. Μετά από λίγο η επικοινωνία της φρεγάτας και των υπόλοιπων πλοίων με το ελικόπτερο χάνεται. Ο καιρός είναι πολύ άσχημος. Πάνω από την περιοχή επιχειρούν τόσο τουρκικά ελικόπτερα Black Hawk όσο και αμερικανικά μαχητικά. Τελικά, το ελικόπτερο έχει συντριβεί στην θάλασσα και τρεις αξιωματικοί του πολεμικού Ναυτικού -οι Χριστόδουλος Καραθανάσης, Παναγιώτης Βλαχάκος και Έκτορας Γιαλοψός- θα ανασυρθούν νεκροί.
Η κρίση «έκλεισε» με το ταπεινωτικό «Ευχαριστώ τις ΗΠΑ» του Κ. Σημίτη
Οι διπλωματικές διαβουλεύσεις όλη τη νύχτα είναι πυρετώδεις και οι ΗΠΑ διά του υφυπουργού Εξωτερικών Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ αναγκάζουν αμφότερες τις πλευρές να απεμπλακούν. Το συνοψίζει ο Χόλμπρουκ προς Σημίτη και Τσιλέρ με μια λιτή φράση: «Όχι πλοία, όχι στρατεύματα, όχι σημαίες». Κάπως έτσι το πρωί της 31ης Ιανουαρίου θα αρχίσει σταδιακά η απεμπλοκή με την αποχώρηση σιγά σιγά ενός πλοίου από κάθε πλευρά. Οι σημαίες θα υποσταλούν, οι βατραχάνθρωποι θα αποσυρθούν και τελικά οι «γκρίζες ζώνες» θα περάσουν ως ορολογία και ως πρακτική στην ημερήσια διάταξη. Από του βήματος της Βουλής, ο νεόκοπος πρωθυπουργός θα εκστομίσει την ιστορική φράση δουλοπρέπειας και υποταγής στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό: «Θα ήθελα να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών».
Πάρα το γεγονός ότι τα επόμενα χρόνια τόσο η Ελλάδα όσο και η ΕΕ σε συνεργασία με τις ΗΠΑ ακολούθησαν μια πολιτική προσέγγισης και ενσωμάτωσης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι διαφορές δεν ξεπεράστηκαν και οι ανταγωνισμοί και οι ιμπεριαλιστικές αντιθέσεις του 21ου αιώνα διεύρυναν τα πεδία της αντιπαράθεσης. Πάντα σε βάρος των λαών και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 24-25 Ιανουαρίου 2026
