Κόκκινη Πρωτοβουλία (Crvena Inicijativa)
Το σχέδιο προέβλεπε την κατασκευή τους στο κέντρο της πόλης, στη θέση δύο κτιρίων που στέγαζαν το υπουργείο Άμυνας και το Γενικό Επιτελείο, τα οποία βομβαρδίστηκαν από τους Αμερικανούς και το ΝΑΤΟ το 1999.
Πριν μερικούς μήνες, έγινε γνωστό ότι δύο εμπορικές οικοδομές με το όνομα «Πύργος Τραμπ» θα κατασκευάζονταν στο κέντρο του Βελιγραδίου, στη θέση δύο κτιρίων που στέγαζαν το υπουργείο Άμυνας και το Γενικό Επιτελείο τα οποία βομβαρδίστηκαν κατά τη διάρκεια της επίθεσης του ΝΑΤΟ το 1999. Ο λαός της πόλης αμέσως διαφώνησε κι εξεγέρθηκε για πολλούς λόγους: Πρώτον, η ιδέα της δωρεάς κτιρίων που καταστράφηκαν από αμερικανικά βομβαρδιστικά στον πρόεδρο των ΗΠΑ ήταν από μόνη της σοκαριστική και προσβλητική. Δεύτερον, αφορούσε τον ευρύτερο αγώνα κατά του πλήρους αστικού «εξευγενισμού» του κέντρου του Βελιγραδίου. Τέλος, αδιαφορούσε για το γεγονός ότι αυτά τα κτίρια έχουν ανακηρυχθεί πολιτιστική κληρονομιά της Σερβίας.
Η ιδέα της παραχώρησης ενός προστατευόμενου χώρου στον Αμερικανό πρόεδρο αξιολογήθηκε ως πολιτικό «εμπόριο» της κυβέρνησης Βούσιτς και κολακεία προς τις ΗΠΑ και την ελίτ τους. Αντί του Τραμπ, ο γαμπρός του και μέλος της κυβέρνησης, Τζάρεντ Κούσνερ, εμφανίστηκε σύντομα ως ο αποδέκτης της «δωρεάς». Η αντίδραση του λαού υπήρξε σχεδόν καθολική. Στο πλαίσιο της υπάρχουσας πολιτικής κρίσης και των συνεχιζόμενων διεργασιών εντός αυτής, όχι μόνο το ευρύ κοινό, αλλά και τμήματα της δικαστικής εξουσίας, αντιτάχθηκαν. Σύντομα αποδείχθηκε ότι για την επιχείρηση αυτή ήταν απαραίτητο να παραβιαστεί ο νόμος για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και αρκετοί άλλοι κανονισμοί. Γι’ αυτό συνελήφθη ο διευθυντής του Ινστιτούτου Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων και κινήθηκαν διαδικασίες κατά του υπουργού Πολιτισμού.
Με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, μπορούμε να υποθέσουμε τις τακτικές της κυβέρνησης στην περαιτέρω διαδικασία σχετικά με αυτά τα κτίρια. Επισήμως, ο Κούσνερ αποσύρθηκε από το έργο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιο εμπορικό κέντρο με υπερτιμημένα διαμερίσματα, που θα προορίζονται μόνο για μια πλούσια πελατεία, δεν θα ανεγερθεί στη θέση των κτιρίων που τώρα στέκονται και θυμίζουν την καταστροφή του πολέμου. Πάντως, όπως συνέβη και με τις διαμαρτυρίες κατά της συμφωνίας εξόρυξης λιθίου με τη Rio Tinto, το λαϊκό κίνημα κέρδισε μια τακτική νίκη. Και στις δύο περιπτώσεις, όλοι γνωρίζουμε ότι ο αγώνας συνεχίζεται, αλλά τέτοιες νίκες δημιουργούν μια ισορροπία δυνάμεων που δεν είναι πλέον σαφώς υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου.
Ο λαός απέδειξε πάλι πως μπορεί να νικά, όπως έκανε και με την εξόρυξη λιθίου από την Rio Tinto
Πιο συγκεκριμένα, αυτές οι δύο περιπτώσεις είναι μόνο τα τελευταία παραδείγματα στα οποία οι εξεγερμένες μάζες καταφέρνουν να σταματήσουν τα σχέδια που θα επέτρεπαν το γρήγορο κέρδος ισχυρών ατόμων εις βάρος του λαού, της φύσης, του πολιτισμού, ακόμη και της ιστορίας. Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να τρέφουμε αυταπάτες ότι ο κατηγορούμενος υπουργός και άλλα μέλη της άρχουσας ελίτ και του κόμματος θα τιμωρηθούν τελικά. Η μέχρι τώρα εμπειρία μας δείχνει ότι αυτές οι τακτικές συλλήψεις χρησιμεύουν για να κατευνάσουν τη λαϊκή οργή και μερικές φορές αντιπροσωπεύουν ένα σημάδι διαφωνίας εντός των διαφόρων κλάδων της κυβέρνησης. Στην προκειμένη περίπτωση είναι φανερή η διαφωνία μεταξύ της εκτελεστικής εξουσίας, που είχε την ιδέα και το σχέδιο και της δικαστικής εξουσίας, η οποία αποφάσισε να μην προκαλέσει τις μάζες με την αδράνειά της.
Το σίγουρο είναι πως ανεξάρτητα από όλα αυτά, η προσωρινή διακοπή των σχεδίων της κυβέρνησης έχει υποκειμενικές και αντικειμενικές επιπτώσεις: Αφενός, ανεβάζει το ηθικό και διδάσκει την αναγκαιότητα του αγώνα και, αφετέρου, αλλάζει αντικειμενικά τη σχέση μεταξύ ταξικών και πολιτικών δυνάμεων, έστω και προσωρινά, επιβεβαιώνοντας τη δύναμη των εξεγερμένων μαζών.
Η περίπτωση των κτιρίων του Γενικού Επιτελείου έχει επίσης τη διάσταση της υπεράσπισης της ιστορίας και της μνήμης της περιόδου της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας. Η κυβέρνηση θεωρούσε ότι θα ήταν πλεονέκτημα της η χρήση προπαγάνδας υπέρ του αποχαρακτηρισμού των κτιρίων, στο πλαίσιο της ευρύτερης εκστρατείας σβησίματος της μνήμης της νίκης των παρτιζάνων. Τα κτίρια αυτά συνδέονται με τη Μάχη στη Σουτιέσκα, μια από τις πιο σκληρές μάχες κατά τη διάρκεια του παρτιζάνικου πολέμου και θα συνεχίσουν να αποτελούν υπενθύμιση της νίκης κατά του φασισμού και στον νέο αιώνα.
‘Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 3-4 Ιανουαρίου 2026
