Στο νέο βιβλίο της Μαριάννας Τζιαντζή περιέχονται ιστορίες που σχετίζονται με την εξέγερση του Πολυτεχνείου, πριν, κατά τη διάρκεια και κυρίως μετά. Ο Νοέμβρης είναι παρών σημαδεύοντας τη γενιά του αντιδικτατορικού αγώνα, ανεξάρτητα από τη στάση που κράτησε ο καθένας και η καθεμιά στη συνέχεια.
Το τελευταίο βιβλίο της Μαριάννας Τζιαντζή με τίτλο Ιστορίες του Νοέμβρη, από τις εκδόσεις Καστανιώτη έχει κέντρο τον Νοέμβρη του 1973, την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Αποτελείται από δύο μέρη, το πρώτο με δημοσιευμένα και αδημοσίευτα μέχρι τώρα διηγήματα και το δεύτερο με άρθρα για το Πολυτεχνεία, τα περισσότερα δημοσιευμένα σε εφημερίδες -πολλά από αυτά στο Πριν– και κάποια αδημοσίευτα. Η ίδια η Τζιαντζή ήταν το Νοέμβρη του ’73 τριτοετής φοιτήτρια της Αρχιτεκτονικής, έζησε τα γεγονότα «από μέσα».
Στο πρώτο μέρος ο πραγματικός πρωταγωνιστής είναι ο Νοέμβρης είτε εκείνες τις μέρες είτε πριν, αλλά πολύ περισσότερο μετά. Πρωταγωνιστεί είτε είναι παρών, αλλά ακόμα κι όταν είναι απών, ίσως κυρίως τότε. Στα διηγήματα πάλλεται η ζωή των πρωταγωνιστριών και πρωταγωνιστών τους, οι «μικρές» τους ιστορίες, οι δυσκολίες της καθημερινότητας, το οικογενειακό περιβάλλον, τυχαίες διαδρομές και φιλίες, απελπισμένοι ή ανεκπλήρωτοι έρωτες όπως και ερωτικές αντιζηλίες, τα στέκια, τα βιβλιοπωλεία, η μουσική και οι σινεμάδες της εποχής, η «δημοκρατία του μπλουτζίν», η ανθρώπινη ματαιοδοξία. Όλα αυτά συνυπάρχουν με τις νύχτες γύρω από και στην κατάληψη του Πολυτεχνείου, τα συνθήματα, την προσφορά και τα καθήκοντα, τον φόβο και την αλληλεγγύη που τον υπονόμευε. Οι ζωές τους μετά συνεχίζονται, ευδοκιμούν ή όχι επαγγελματικά, οι χοντρές διαχωριστικές γραμμές γκριζάρουν, ο εχθρός και ο φόβος αλλάζουν («τώρα πια στα όνειρά της δεν βλέπει τανκς και χαφιέδες αλλά απλήρωτους λογαριασμούς»). Η ρωγμή όμως του Νοέμβρη είναι πάντα παρούσα, τις πιο φορές όμως σαν ένα βάρος, και όχι μόνο γι αυτούς που η ζωή και η καριέρα τους χαμογέλασαν αλλά και για τους άλλους που δεν θεώρησαν ότι «ήταν μια λόξα νεανική που τώρα έχει περάσει». Οι τελευταίοι ζύγιζαν τη ζωή τους με μέτρο το Νοέμβρη και τις προσδοκίες που καλλιέργησε και την έβρισκαν συχνά λιποβαρή, έπρεπε να «απολογούνται» έκτοτε σε σχολικές επετείους, στον εαυτό τους, στην ιστορία…
Ο Νοέμβρης έμεινε ημιτελής, άφησε ανεκπλήρωτες προσδοκίες σαν ένας πολλά υποσχόμενος πρόλογος χωρίς το κυρίως θέμα του
Τα άρθρα του δεύτερου μέρους «βλέπουν» το Νοέμβρη με τα μάτια της συγγραφέως από το 1989 μέχρι σήμερα. Το εξεγερτικό του πνεύμα παλεύει για να αναδυθεί θαμμένο κάτω από επίσημους εορτασμούς, τις δηλώσεις των επισήμων και των «δικαιωμένων» εκπροσώπων του, την αριστερά που μπήκε στα σαλόνια το ’89-’90 και το ’15-’19, την εποχή του Σημίτη και του Big Brother, στα μνημόνια και στην πανδημία. Φωτίζονται πτυχές και άγνωστα στιγμιότυπα, ενώ οι σχέσεις και οι φιλίες του Πολυτεχνείου αναμετρούνται και συγκρίνονται με την εποχή του κινητού και της οθόνης και η «παλιά δικτατορία των συνταγματαρχών» με τη «δικτατορία των αγορών και του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου».
Σήμερα είναι της μόδας οι «μικρές αφηγήσεις», οι προσωπικές ιστορίες, αυτές μετράνε, αυτές αξίζει να θυμόμαστε. Αντίθετα οι «μεγάλες» είναι αφαιρετικές, καταπιεστικές, το λιγότερο άχρηστες και το περισσότερο επικίνδυνες και τυραννικές. Η Μαριάννα μας λέει (τουλάχιστον αυτό διάβασα εγώ) ότι δεν είναι έτσι. Οι μεγάλες αφηγήσεις μετράνε, συγκεκριμένα η εξέγερση του Νοέμβρη, αυτή έδωσε νόημα στις μικρές ιστορίες και σφράγισε τις ζωές των αγωνιστών ακόμα κι αν είναι ένα βάρος που πρέπει να κουβαλάνε. Πάντα θα αιωρείται το ερώτημα από τους άλλους ή και από τους ίδιους (παραφράζοντας τους στίχους): Ήταν όλοι στον πόλεμο τοξότες· το ριζικό τους, ανθρώπων που ξαστόχησαν; Γιατί ο Νοέμβρης έμεινε ημιτελής, άφησε ανεκπλήρωτες προσδοκίες σαν ένας πολλά υποσχόμενος πρόλογος χωρίς το κυρίως θέμα του. Γι’ αυτό και δεν μπορεί να ξεχαστεί, όπως γράφει: «Το κακό με τη γενιά του Νοέμβρη είναι ότι το Πολυτεχνείο παραμένει το στερνοπούλι της. Οι γονείς του μπήκαν πρόωρα στην κλιμακτήριο, και όχι επειδή σήμανε το βιολογικό τους ρολόι. Απλώς πολύ γρήγορα συμβιβάστηκαν με την ιδέα ότι δεν θα κάνουν άλλα παιδιά. Στο κάτω κάτω, η διαιώνιση του είδους είναι καθήκον και των απογόνων». Άλλωστε η πορεία κάθε 17 Νοέμβρη, όπως γράφεται στο βιβλίο, δεν έχει το Πολυτεχνείο στην αφετηρία της αλλά στο τέρμα της, έναν άλλο Νοέμβρη ή Οκτώβρη.
